هر كار دلی طاقتفرسايي خودش را هم دارد
| گفتوگو با برديا کيارس، آهنگساز و رهبر ارکستر
۵۵آنلاین :
نسيم قاضيزاده: تا چند سال پيش ميشد بهراحتي لقب رهبر جوان را براي برديا کيارس استفاده کرد، اما او در سالهاي اخير آنقدر کار کرده که دیگر نميتوان چندان از اين لقب استفاده کرد. او در سالهاي اخير علاوهبر اينکه چندينبار رهبر ميهمان ارکستر سمفونيک تهران و ملي ايران بوده است، در چندين ارکستر فعاليت مستمر دارد که از جمله آنها ميتوان به ارکستر مجلسي تهران اشاره کرد. همچنين ارکستر آپادانا را هم بهتازگي تأسيس کرده که در تمامي اين شبها مشغول اجراي زنده قطعات موسيقي تئاتر موزيکال بينوايان است. اين دومين تجربه کيارس در اجراي زنده موسيقي تئاتر موزيکال بعد از اوليور توئيست است که با استقبال مواجه شده. به بهانه اين اجراي هرشبي و کار با بازيگران، با او به گفتوگو نشستهايم. اولين نکتهاي که در اجراي تئاتر موزيکال در ايران به ذهن ميآيد، خوانش موسيقايي بازيگران است؛ اينکه بازيگران از عهده اجراي موسيقي کلاسيک، آن هم به صورت آوازي برآمدهاند. اين روند چگونه طي شد؟ چطور بازيگران توانستند از عهده اين امر بربيايند؟ اين اولين تجربه بازيگران براي اجرا روي صحنه نمايش و توأمان كار خوانندگي بود. از ماهها قبل شروع به تمرين كرديم. تستهايي از بازيگراني كه مدنظر داشتيم گرفته شد. بعد از انتخاب نهايي حدود شش يا هفت ماه شروع به تعليم آموزش آواز كرديم زير نظر خانم هاسميك كاراپتيان. چون بعضيهايشان بلد نبودند نت بخوانند و خانم هاسميك با آنها كار كردند و بعد از يادگرفتن ملوديها من با آنها كار كردم كه با اركستر هماهنگ شوند. دوستان بازيگر خيلي زحمت كشيدند و واقعا جاي تقدير دارد. اولينبار است چنين اجراهايي را در ايران شاهد هستيم. قبول دارم كه هيچ اجرائي بدون نقص نبوده، اما بهجرئت ميگويم اتفاقي كه افتاد بيسابقه بود و شروع خوبي است و چشمانداز خوبي براي پيگيري اين اجراها و تداوم اجراي اين نوع از موسيقي كه ميتواند تئاتر موزيكال باشد و در نهايت همه اينها به جايي برسد كه يك روز در ايران بتوانيم اركستري داشته باشيم كه به صورت هميشگي كار اپرا انجام دهد. چقدر تجربه اوليور توئيست؛ چه در اجراي موسيقي، چه در هماهنگي با بازيگران و چه حضور در صحنه و اجراي هرشبي در بينوايان به کمکتان آمد؟ تجربه اوليور توئيست براي من تجربه جالبي بود. بهخاطر اينكه آنقدر كه من بهعنوان يك رهبر با اركستر كار ميكنم، ميدانيد كه موسيقي پر از علم، اصطلاحات و مسائلي است كه كسي كه اركستر را هدايت ميكند بايد به همهچيز اشراف كامل داشته باشد. من با دوستاني كار كردهام كه اصلا موزيسين نبودند و نميدانستم با چه زباني با آنها کار کنم، چون زبان تئاتر بلد نيستم و در حوزه تخصصي دوستان تخصصي ندارم و برعكس. براي اجراي هركدام از تكنيكها و حالتهايي كه ميخواستم در موسيقي بيفتم نميتوانستم با هيچ اصطلاح موسيقي با آنها صحبت كنم؛ اينكه بايد به ديالوگ محاوره خودمان برايشان توضيح ميدادم چه اتفاقي ميافتد كه براي من هم تجربه جالبي بود. هماهنگي بين کارگردان و رهبر ارکستر چقدر اهميت دارد؟ آيا مانند سينما که تعامل کارگردان و آهنگساز مهم است، در تئاتر موزيکال هم چنين است؟ در هر كار بين آدمها از پايينترين رده در گروه تا رأس هرم كه در رأس نمايش و موسيقي هستند، اين تعامل و هماهنگي بايد وجود داشته باشد. همه فيلمها ساخته ميشوند و روي آنها موسيقي ساخته ميشود، اما اجراي اثري مثل بينوايان و اوليور توئیست با موسيقي ساخته شده و بر اساس آن فيلم ساختهاند. من بهعنوان سرپرست موسيقي اين اجرا مسئولم از اين نظر كه بايد يكسري اتفاقات به وجود بياوريم كه بتوانيم صحنهمان را جذاب نگه داريم تا تماشاچي احساس خستگي نكند. اينها تجربههاي اول در ايران است. دست رهبر مثل موسيقي فيلم به آن صورت باز نيست كه يكباره يك پلان از سكانسي دربيايد و موسيقي را حذف كنيم و كسي هم متوجه نشود، اما براي چنين كار بزرگی، هماهنگي من و كارگردان خيلي سخت بود، چون من كتاب شعري دارم كه شاعرش معروف است و اين كتاب در همهجاي دنيا معروف است و نميتوانم سه بيت از يك غزل دربياورم. ميتوانم يك قطعه را دربياورم و بگويم اين قطعه را اجرا نميكنيم كه به من و كارگردان مربوط است، اما نميتوانم بگويم از فلان دقيقه تا فلان دقيقه موسيقي را حذف ميكنم، چون موسيقي با فكر نوشته شده و علم اركستراسيون و هارموني و همه علمها در مورد آهنگسازي در اين اثر ديده ميشود و اجرايش هم كار آساني نيست. آيا شما علاقه شخصي به ژانر تئاتر موزيکال داريد؟ تئاتر موزيكال يكي از ژانرهاي موسيقي است. موسيقي اركسترال سمفونيك براي من جذاب است. كار با اركسترهاي كوچكتر و آنسامبلهاي كوچكتر بهجاي اپرا براي من لذتبخش است. اثر شوئنبرگ چه ويژگيهايي دارد؟ در مورد ويژگي اين كار كه خيلي هم خطرناك است اين است كه موسيقياي كه ما اجرا ميكنيم موسيقي سختي از لحاظ پذيرايي گوش نيست. گوش هركس ميتواند به راحتي اين موسيقي را بپذيرد و هضم كند و موسيقي پيچيدهاي از لحاظ نوشتاري مثل شوستاكوويچ يا لاگارتو نيست. طوري نيست كه من در دانشگاه براي دانشجويان هنرجوي آهنگسازي آناليز كنم. اين موسيقي بهخصوص بینوايان عامهپسند است، ولي وقتي موسيقي را يك موزيسين متخصص ميخواهد اجرا كند من بايد كاري كنم كه هم گوش شنونده عام آن را بپذيرد و هم شنوندههاي خاص. اين ژانر از موسيقي اين خطر را دارد كه اگر بيشتر به سراغ گوش خاص بروم ممكن است گوش عام پذيراي آن نباشد و برعكس. درواقع يك مقدار لب تيغ راهرفتن است. الگوبرداري خاصي داشتيد؟ يا تئاتر موزيکالي که روي حس شما تأثيرگذار بوده باشد و از آن براي بهبود کارتان استفاده کنيد؟ من از اين اثر اجراهاي زيادي ديدهام و موسيقي بينوايان اجراهاي مختلف و تنظيمهاي مختلف براي تعداد نوازنده و ژانرهاي مختلفي داشته. اجراها را گوش كردهام؛ اما آنطور كه بر من تأثير داشته باشد كه مثل آنها كار كنم، نبوده و سعي كردهام بيشتر سلايق قابل دفاع موسيقايي خودم را استفاده كنم. در طول کار چه مشکلاتي داشتيد؟ آيا از روند آن راضي بوديد؟ چه اتفاقاتي ميتواند به بهبود کار کمک کند؟ مشكلات كه متأسفانه در كشور عزيز ما خيلي زياد است. اتفاقا كارهايي كه سالها تجربه شده، هنوز هم با مشكل همراه است؛ مثل مديريت اركسترها با اينكه تاريخ اركستر سمفونيك بيش از 80 سال است؛ اما هنوز دچار سوءمديريت براي برنامهريزي سالانه است. مثل همهجاي دنيا نه سالانه چهار، پنج ماه. در همه كارها اين مشكلات را داريم. از اولين كاري كه ميخواستيم شروع كنيم که تهيه نت و پارتيتور بود، الي آخر. وقتي يك پروژه متشكل از 300 نفر همراه است كه به طور ميانگين 150 نفر نوازنده و خواننده كر هستند و با من كار ميكنند، انتخاب اين نوازندهها، جاهايي كه به جز اين اجرا مشغول به كار هستند و تداخل اين دو با هم ازجمله مشكلات است و بايد درعينحال از كارهاي خوبي كه در ايران انجام ميشود، حمايت كنيم. اگر بخواهيم، ميتوانيم مشكلات را از بين ببريم و نيت پاكي براي برطرفكردنشان داشته باشيم؛ نه اينكه مشكلي به مشكلات ديگران اضافه كنيم. از روند كار خيلي راضي بودم. ميتوانم بگويم روند بهبود كاري پيشبينيناپذیر بود و در اين مدت كم خيلي كار بزرگي كرديم. تصور ميکنيد که تئاتر موزيکال گونهاي است که در ايران جا ميافتد؟ و مورد پسند واقع ميشود؟ چون سابقه طولانياي در اين زمينه ندارد. صددرصد. تئاتر موزيكال هم بايد در تهران جا بيفتد و شنوندهها و مخاطبان خودش را پيدا كند. اين ژانر در ايران اجرا نشده بود. قبل از انقلاب اپرا بود؛ اما بعد از انقلاب اگر بود، به صورت پروژهاي مثلا هر سه سال يك بار بود و بيشتر با مضامين تاريخ و تقويم بوده و براساس يك اتفاق آن اپرا را نوشته بودند يا اپرايي را براي يك مناسبت اجرا ميكردند و اينطور نبود كه تئاتر موزيكال يا اپرا به طور خاص باشد يا خيلي كم بوده و آنقدر كم بوده كه در ذهن من نيست. وقتي به زبان فارسي هم ترجمه ميشود، مشكلاتي است؛ چون از نظر سيلاب، معني كلمات و جملهبنديها فرق دارد. بههرحال گوش مردم بيشتر عادت خواهد كرد؛ چون به زبان خودشان است و راحت متوجه ميشوند. امروز بيستوپنجمين اجراي بينوايان است. سالن حدود دوهزارو 500 نفر ظرفيت دارد و سالن واقعا پر است. با اين ميزان استقبال معلوم است كه مردم خيلي مشتاق هستند. فکر ميکنيد چه چيز در تئاتر موزيکال در مقايسه با اپرا براي مخاطب ايراني جذابتر است؟ براي مقايسه اين دو بايد ببينيم مخاطب ايراني تابهحال اپرا گوش كرده يا نه كه اين دو را مقايسه كنيم؛ اما تئاتر موزيكال در مقایسه با اپرا عاميانهتر و همهفهمتر است تا اينكه من چهار ساعت اپراي واگنر اجرا كنم و مردم چهار ساعت بنشينند و تكان نخورند، سرفه و عطسه نکنند و بچه كوچك همراه نداشته باشند؛ بنابراين تا اپرا اجرا نشود، نميتوانيم با تئاتر موزيكال مقايسه كنيم؛ اما تابهحال به اين قطعيت رسيدهايم كه مردم با تئاتر موزيكال خيلي خوشحال هستند. آيا ميشود روزي را پيشبيني کرد که در ايران هم مانند بسياري از کشورهاي دنيا، همواره يک تئاتر موزيکال روي صحنه باشد؟ همه جاي دنيا ميتوان برنامهريزي كرد كه اجراها سالانه باشد؛ مثلا اپراي آرايشگر شهر سويل در برلين هر سال اجرا ميشود. مطمئنا اگر برنامهريزي وجود داشته باشد، اينجور پروژهها توجيهپذير نيست كه فقط يك بار اجرا شود و تمام شود. بايد سالانه برنامهريزي شود و هر سال چند شب اجرا براي تئاترهاي موزيكال و اپراها داشته باشيم. صددرصد هم مورد پسند واقع خواهد شد. جالب است بگويم سليقه شنيداري مردم از لحاظ كيفيت، آن هم مردم عام كه آموزش موسيقي نديدهاند و تشخيص موسيقي خوب و بد از نظر علمي برايشان ممكن نيست؛ اما نقاط قوت برايشان واقعا مشهود است. وقتي اجراي موسيقي اين پروژه را با اجراهاي ديگر مقايسه ميكنند، متوجه ميشوند كه اتفاق مهم و نادري افتاده. آيا استفاده از کلام فارسي به موسيقي شوئنبرگ يا ريتم موسيقي آسيبي وارد نکرد؟ خيلي سؤال خوبي درباره كلام فارسي پرسيديد. تمام تلاشمان اين بود كه اين اتفاق نيفتد. كار ما خيلي سخت بود. خانم سحر ستوده كه كلمات را برميگرداند، وقتي روي ريتم ملودي مينشانديم، قابل فهم براي گوش ايراني نبود كه اين كلمات را با اين سرعت و ترتيب كنار هم بپذيريد و چون تكرار هم نميشود؛ يعني خواننده ديالوگش را ميگويد و جلو ميرود. مثل ترانه نيست كه ترجيعبندش مدام تكرار شود. تعاريف من خيلي كلي است و ميتوانيد از صحبت من ايرادات زيادي دربياوريد. ص 275 پارتيتور بينوايان ميزان 23 دو بار ملودي تكرار شده. اين چالش براي ما وجود داشت؛ مثلا من جاهايي به خانم ستوده ميگفتم كلام بايد به گونه ديگري باشد. چون من به خودم اجازه نميدهم دست به كلام بزنم؛ اما وقتي حرف صدادار بلندي روي يك كلمه باشد (كه بود) به جاي اينكه آن نت را سه بار تكرار كنم، سه نت را با هم جمع ميكردم؛ يعني ارزش زمانيشان را به هم اضافه ميكردم كه مثلا سه حرف روي آن نت انجام نشود. يك حرف روي سه نت كه ميتوانست بكشد و ما صداي سه كلمه را نشنويم. با يك كلمه سه نت اجرا شود. اميدوارم توضيحم شفاف باشد. به نظر تجربه طاقتفرسايي است که دو ماه تمام يک ارکستر هر شب 120 دقيقه بنوازد. آيا درباره شما و نوازندگان همينطور است؟ بله، تجربه سختي است. براي من كه سختتر است؛ چون در 120 دقيقه، سه دقيقه فرصت نشستن دارم و كلا ايستادهام. هر كاري كه عاشقش باشي، طاقتفرسايي خودش را هم دارد. آنقدر همهمان لذت ميبريم كه ديگر برايمان طاقتفرسا نيست. اگر از كارمان لذت نبريم، نميتوانيم عزيزاني كه ما را ميبينند، با لبخند بدرقهشان كنيم؛ پس بايد به كارم عشق بورزم كه بتوانم به بهترين نحو اجرا كنم و هنرم را ارائه دهم. اتفاقا كارمان خيلي شيرين و دلچسب است. براي همه نوازندهها همينطور است. هركس بخواهد به كار هنر مثل كار كارمندي فكر كند و بدون عشق باشد و ذهنش آماده نباشد، كار خودش و بقيه را خراب ميكند. مطمئن باشيد اگر چنين كساني در گروه باشند، نميتوانند با ما كار كنند؛ چون ميدانند بايد با انگيزه كار كنند. همه دوستان به من لطف دارند و من هم از ته قلب همهشان را دوست دارم. همهجا گفتهام اول نوازنده ويلن هستم و در سطح بينالمللي در نوازندگي بيشتر فعال هستم تا رهبري. از كشورهاي ديگر براي رهبري دعوت شدهام؛ اما براي نوازندگي، تورهاي اروپا و آمريكا هرساله برگزار ميكنيم. در گروه با هم خيلي دوست هستيم و دغدغه اصلي من راحتي دوستان نوازنده است؛ چون ميدانم چه مشكلاتي دارند و سعي ميكنم خودم را جاي آنها بگذارم. به نظرم كسي كه در رأس كاري ميايستد، بايد بتواند اطمينان خاطري به همكارانش بدهد اين كار تماما با همدلي است و اينطور نيست كه براي موسيقي يك، دو سه، شروع كنيم و مثل عمل جراحي كار دقيق است. اتفاق بدي كه در عمل جراحي بيفتد، جان بيمار به خطر ميافتد و در موسيقي هم اگر يكصدم ثانيه توجه شما به جاي ديگري جلب شود يا افكارتان پاره شود، كار بقيه هم خراب ميشود. درجهبندي مقام هرچه بالاتر باشد، تأثير اشتباهي كه ميكند، بر ديگران بيشتر است. درباره تشکيل ارکستر فيلارمونيک آپادانا در آستانه اجراشدن بينوايان و اجراي قطعات در اين نمايش موزيکال از سوی ارکستر بفرماييد؟ آيا قرار است که اين ارکستر اجراهاي مجزا هم داشته باشد؟ من اركستر مجلسي تهران را دارم؛ ولي اركستر مجلسي از لحاظ تعداد نوازندهها و سازبندي تعريف مشخصي دارد. پروژهاي به اين بزرگي كه فول اركسترال به اضافه كر و سازهايي مثل پيانو كه ساز اركسترال نيست؛ ولي اضافه شده. در اين تئاتر موزيكال نميتوانستيم اين قطعه را به صورت اركستر مجلسي اجرا كنيم؛ چون تعدادمان به تعداد اركستر مجلسي نميخورد. وقتي انسان نيت درستي داشته باشد، خدا هم همه مشكلات را از سر راهش برميدارد؛ اما مسئله اينجاست كه خيلي دوست دارم اين كار ادامه داشته باشد؛ بنابراين اركستر آپادانا را تأسيس كرديم كه بتوانيم پروژههاي بعدي با اين حجم كاري از لحاظ دكور و هنرمندان را ادامه دهيم و اميدوارم كار لذتبخش باشد. ميتوانم بگويم خودم هنوز كامل نديدهام و هرچه فيلم ميبينم، بيشتر از بينوايان خوشم ميآيد؛ چون از بالا فقط نوازندهها را ميبينم و هنرپيشهها را از پايين نگاه ميكنم و چيزي از طراحي صحنه و نور نميبينم و تازه بيشتر خوشم آمده است.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید