ارسال به دیگران پرینت

آیا دولتی که اقتصاد را علم نمی داند به مشاوره یک اقتصاد دان نیاز دارد؟

| پس از گذشت بیش از یک سال از استعفای کتبی مسعود نیلی، دستیار ویژه رئیس جمهور در امور اقتصادی، حسن روحانی سرانجام با این استعفا موافقت کرد. هر چند که در عمل مسعود نیلی از اوایل اردیبهشت 1397 در هیچ یک از جلسات مهم تصمیم گیری اقتصادی شرکت نکرده بود. برای بررسی میزان اثرگذاری او در فضای سیاست گذاری اقتصادی کشور در این دوران و رسیدن به برخی از دلایل تخریب های کم سابقه علیه او، که به تازگی با حجم زیادی از بی اخلاقی ها نیز همراه شده است، کافی است نگاهی به تعدادی از اظهار نظر های اخیر رئیس جمهور محترم، گروهی از اقتصاددانان و متخصصان حوزه های علوم اجتماعی در مورد علم اقتصاد داشته باشیم.

آیا دولتی که اقتصاد را علم نمی داند به مشاوره یک اقتصاد دان نیاز دارد؟

۵۵آنلاین :

پس از گذشت بیش از یک سال از استعفای کتبی مسعود نیلی، دستیار ویژه رئیس جمهور در امور اقتصادی، حسن روحانی سرانجام با این استعفا موافقت کرد. هر چند که در عمل مسعود نیلی از اوایل اردیبهشت 1397 در هیچ یک از جلسات مهم تصمیم گیری اقتصادی شرکت نکرده بود. برای بررسی میزان اثرگذاری او در فضای سیاست گذاری اقتصادی کشور در این دوران و رسیدن به برخی از دلایل تخریب های کم سابقه علیه او، که به تازگی با حجم زیادی از بی اخلاقی ها نیز همراه شده است، کافی است نگاهی به تعدادی از اظهار نظر های اخیر رئیس جمهور محترم، گروهی از اقتصاددانان و متخصصان حوزه های علوم اجتماعی در مورد علم اقتصاد داشته باشیم.

اقتصاد از نگاه شخص رئیس جمهور

طبق اظهارات حسن در دیدار معاونان و مدیران وزارت امور اقتصادی و دارایی در 14 آبان 1397، «اقتصاد کتاب نیست. بعضی ها فکر می کنند اقتصاد کتاب است. فرمول هایی که در کتاب خواندند، رفتند امتحان دادند و نمره گرفتند، می شوند اقتصاددان ؛ نه، اقتصاد خیلی فراز و نشیب دارد. به وزارت اقتصاد توصیه می کنم اگر می خواهید در اقتصاد پیشرفت کنید، صاحبان تجربه را هم بیاورید ... با صادر کننده و وارد کننده و تولید کننده و بخش خصوصی هم مشورت کنید .... همه علم اقتصاد در دانشگاه تهران و دانشگاه های دیگر نیست. مقداری هم در بازار و فضای اقتصاد جهانی است». رئیس جمهور محترم در این بخش از سخنانش به روشنی علامت می دهد که به اقتصاددانان برای حل مسائل اقتصادی اعتماد کافی ندارد و از نظر او، تولید کنندگان و تجار به بخشی از علم اقتصاد تسلط دارند که در هیچ دانشگاهی در دنیا تدریس نمی شود! این در حالی است که کمی پیشتر و در اواخر مهر 1397، رئیس جمهور برای شنیدن دیدگاه های اقتصاددانان در مورد مشکلات کشور، تعدادی از آنان را به جلسه ای دعوت کرد که تنها خروجی مشخص آن، دستور ایجاد چهار کارگروه تخصصی در حوزه های اقتصاد کلان ، بانکی - پولی، برنامه ریزی اقتصادی و حمایتی بوده و چهار نهاد سیاستگذاری جداگانه مامور پیشبرد هر یک از این امور شده اند . طنز تلخی که در چگونگی دسته بندی این کار گروه ها وجود دارد حتی با مراجعه به بازار و فضای اقتصاد جهانی هم توجیه نمی شود. حوزه های بانکی - پولی، برنامه ریزی اقتصاد و حمایتی طبق چه استدلالی خارج از دسته اقتصاد کلان جای می گیرد؟ چگونه می توان در سازمان های مختلف سیاستگذاری در مورد حوزه های در هم تنیده بانکی - پولی و برنامه ریزی جداگانه تصمیم گرفت؟ سیاستگذاری در مورد چگونگی تامین مالی و برنامه های حمایتی را چطور می توان خارج از ماموریت سازمان برنامه و بودجه کشور دانست ؟ آیا این شکل از تعریف مساله به نتیجه ای به جز نا هماهنگی ها در سیاستگذاری و رسیدن به نتیجه ای خلاف هدف اولیه سیاستگذار منجر می شود؟

اقتصاد از دید متخصصان علوم اجتماعی

دسته ای از حملاتی که به مسعود نیلی و همکاران او در طول بیش از سه دهه اخیر وارد شده از جانب گروهی از استادان رشته های مختلف حوزه علوم اجتماعی بوده است. البته منشا برخی از این حملات نه افراد مشخص، بلکه وصله ناچسبی - به زعم آنها - به نام «علم اقتصاد» است. اباذری و پرنیان (1394) 1 در یادداشتی ، با بهره گیری از بیشتر کلید واژه های مخالفان مسعود نیلی ، دلیل جدایی مسیر این دو گروه را این گونه روشن می کنند: « اکنون پس از گذشت سه دهه از فعالیت های توأمان آموزشی، رسانه ای و سیاستگذاری آنان، شاهد هژمونیک شدن این گرایش در آموزش اقتصاد و مدیریت در کل نظام آموزشی و همین طور در میدان سیاست هستیم. رشته های دانشگاهی ابداعی این گروه در موسسات آموزش عالی مختلف به خوبی استقرار یافته اند به نحوی که دیگران نیز در موسسات آموزشی مشابه در طرح های درسی خود، دانسته و ندانسته در همان چارچوب ها قدم نهاده و از آنان تقلید کرده اند. در نهایت، همه این فعالیت های آکادمیک نقشی مهم در اشاعه تلقی علمی از اندیشه اقتصاد بازار ، در بدنه ای از متخصصان تاثیر گذار کشور ایفا کرده است ... آنها در پیشبرد ایده های اقتصادی خود، تربیت دانشجو و جا انداختن ایدئولوژی خود به عنوان «علم» تحسین برانگیز عمل کرده اند.» مخالفان شاید نمی دانند که آنچه گروه مورد حمله در دانشگاه ها تدریس می کنند همان چیزی است که از ده ها سال قبل در دانشگاه های معتبر دنیا به نام « علم اقتصاد» تدریس می شود. این مطالب مطلقا ایدئولوژیک نیست. ابداعی در میان نبوده است و اگر هم کسانی داخل کشور از این روش تقلید کرده اند به اشاعه علم اقتصاد، که متاسفانه سال ها در ایران مهجور و مغفول مانده بود، یاری رسانده اند. اتفاقا باید پرسید که گروه مخالف چطور می تواند محتوای تدریس ( و پژوهش) خود را، که در تضاد با رویکرد و محتوای دانشکده های اقتصاد معتبر در دنیاست، با عنوان «اقتصاد» معرفی کند و دیدگاه های خود را با نام « اقتصاد دان» به مردم ارائه دهد. ادعای اشاعه تلقی علمی از اقتصاد بازار در بدنه ای از متخصصان تاثیر گذار کشور هم چیزی بیش از گزافه گویی نیست. کافی است به متن استعفای وزیر سابق راه و شهرسازی مراجعه کنید که از قضا چند هفته قبل منتشر شد.

اقتصاد از دید اقتصاددانان داخلی

عجیب آنکه توضیحاتی که در بخش قبل آمد با شدت بیشتری در حلقه اقتصاددانان جریان دارد و در این حوزه ، دعوا هنوز بر سر بدیهیات علم اقتصاد است. بدیهیاتی که از چند دهه قبل از محل مناقشه اقتصاددانان در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه خارج شده است . مسعود نیلی در یکی از پاسخ های معدودی که به حملات پرشمار ماه های اخیر داده است ، موضوع را این گونه توضیح می دهد: « گروه دیگر، بدون بهره مندی از هر گونه تجربه در امر سیاستگذاری و چالش های آن، از راه دور برای تصمیم گیرندگان ، دلبری کرده و به آنها این پیام تاسف آور و درد آور را القا کرده اند که حساسیت به محدودیت منابع و عدم تعادل های اقتصاد کلان ، تنها یک گرایش فکر در میان اقتصاد دانان تحت عنوان اقتصاد نئولیبرال است و گرایش های اصیل دیگری در اقتصاد دانان جهان وجود دارد که بدون توجه به محدودیت در منابع و عدم تعادل های اقتصاد کلان می توانند اهداف مربوط به عدالت یا توسعه یافتگی را محقق کنند.» او در جایی دیگر به بد فهمی رایج از مفهوم عدالت اجتماعی بین سیاستگذاران ، اشاره می کند: « آن شکل از عدالت اجتماعی که به شکل توزیع کالا و قیمت گذاری پایین و اداره کردن کشور به شکل بنگاه دولتی تعریف کرده ایم جواب نداده است. ما جزو معدود کشورهایی در دنیا هستیم که مسوولانش بیشترین واژه ای که به کار می برند عدالت اجتماعی است.»

در فضایی که نه دولت، نه گروهی از اقتصاددانان و نه عده ای از متخصصان حوزه های مختلف علوم اجتماعی ، هنوز بدیهیات علم اقتصاد را نپذیرفته اند، چگونه می توان از متخصصان این علم و توصیه های آنها، که مبتنی بر روش علمی انکار شده در داخل است، برای حل مشکلات اقتصادی و ارائه توصیه های سیاستی استفاده کرد؟ آنچه امروز با نام اقتصاد توسط گروهی از مسوولان ترویج می شود، بیشترین فاصله را با مبانی این علم دارد، مسعود نیلی در این باره می گوید: « اگر اقتصاددانان کشور بر اساس ادبیات علمی و با اتکای دقیق به مبانی علم اقتصاد به تبیین شرایط موجود و چرایی آن نپردازند، خرافه گویی جایگزین رویکرد علمی خواهد شد ( همان طور که تا اندازه زیادی هم این گونه شده است). » اینجاست که شاید بهتر باشد رویکرد صحیح حل معضلات اقتصادی را، به جای مشاوره با اقتصاددانانی که رویکرد علمی را دنبال می کنند، از فضای بازار و تولید کنندگان دریافت کرد.

منبع : تجارت فردا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه