هفتتپه قربانی اشتباه کشت نیشکر
| درحالحاضر نزدیک به 43 درصد از حدود دو میلیون تن تولید داخلی شکر در سال از منبع زراعت نیشکر در استان خوزستان تأمین میشود. با توجه به نیاز آبی حدود 32 هزار مترمکعب در هر هکتار و راندمان آبیاری 50 درصد برای زراعت نیشکر، تقریبا 3/5 میلیارد مترمکعب از برداشت سالانه آب از رود کارون به تولید این محصول اختصاص مییابد.
۵۵آنلاین : عبدالحسین طوطیایی . پژوهشگر کشاورزی
تنشهای اخیر در کشت و صنعت نیشکر هفتتپه خوزستان و پرداختنشدن حقوق و دستمزدهای چندینماهه کارکنان آن، بخشی از تیتر رسانههای داخلی و حتی خارجی را در هفتههای اخیر به خود اختصاص داد. تنشهایی که نام این محصول شیرین را چهبسا با تلخیهایی همراه كرد. تلخیهایی که دولت را نیز ناگزیر كرد در تنگنای شرایط حاضر و با تعهد پرداخت مطالبات این جمع از هموطنان، روند ناکارآمد واگذاری کانونهای اقتصادی دولتی به بخشهای ظاهرا خصوصی را جبران كند. این خبرها اما انگیزهای شد تا در این مجال کوتاه، به نقش زراعت صدهزارهکتاری و تولید هفتونیم میلیون تنی نیشکر در اکولوژی آسیبدیده خوزستان اشاراتی شود؛ نقشی که از روزنههای گوناگون جایگاه این محصول را ناموجه مینماید. درحالحاضر نزدیک به 43 درصد از حدود دو میلیون تن تولید داخلی شکر در سال از منبع زراعت نیشکر در استان خوزستان تأمین میشود. با توجه به نیاز آبی حدود 32 هزار مترمکعب در هر هکتار و راندمان آبیاری 50 درصد برای زراعت نیشکر، تقریبا 3/5 میلیارد مترمکعب از برداشت سالانه آب از رود کارون به تولید این محصول اختصاص مییابد. در پنجساله اخیر سیاست وزارت جهاد کشاورزی در جهت توسعه کشت چغندرقند پاییزه در مناطق گرمسیر کشور بوده است تا امکان صرفهجویی حدود 30 درصد آب (در مقایسه با کشت تیپ بهاره) موردنیاز برای تولید این محصول بهتدریج فراهم شود. در چنین رویکرد بسیار درستی باید اساسا نقش کشت نیشکر را از نظر زیستمحیطی، بازده مصرف آب و مزیت اقتصاد خرد و کلان بر استان خوزستان دقيقا بررسی كرد. استانی که اگر از جنگ هشتساله سربلند بیرون آمد اما پس از آن قربانی بیتدبیریها و پروژههای شتابزده از جمله توسعه کشت و صنعت نیشکر در دهههای 60 و 70 شد. در شرایطی نیاز آبی زراعت پاییزه چغندرقند (کشت پاییزه) کمتر از نصف نیشکر است که اتفاقا شکر استحصالی آن حداقل یکونیم تن در هکتار بیشتر است. در صورت چنین جایگزینیاي ضمن افزایش 150 هزار تن شکر در سال، بیش از یکونیم میلیارد مترمکعب آب هم صرفهجویی شده و دبی آب از دهانه کارون در خرمشهر را افزایشی آشکار میدهد.
از دیگر آسیبهای زیستمحیطی زراعت نیشکر، ضرورت سوزاندان شاخ و برگهای این محصول قبل از برداشت آن و نیز حجم بزرگی از پساب و آلایندههای مختلف شیمیایی کارخانجات مختلفی است که در کنار این سطح از نیشکر تأسیس شدهاند. آلایندههایی که سالهاست در کارون کمآب فعلی ریخته شده و آن را از جایگاه حیاتی گذشتهاش به کانونی برای نیستی تبدیل کرده است. با محاسبهای سرانگشتی برای تولید محصولات جایگزینی مانند گندم، ذرت، کنجد، چغندرقند پاییزه و حتی برنج، میتوان با اطمینان ادعا كرد که کشت یک یا دو محصول مورد اشاره و تنها از منظر بازده اقتصادی بهمراتب بیش از نیشکر خواهد بود. ممکن است در صورت تصمیم مدیریت بخش کشاورزی کشور در این جابهجایی کلان، مخالفتهایی به بهانه بیکارشدن مثلا حدود 30 هزار نفر یا کاهش 850 هزار تن شکر و... مطرح شود. اما بدون تردید در صورت یک برنامهریزی تدریجی و زمانبندیشده، با مبادرت به کشت محصولات جایگزین، هرگز فرصت بیکارشدن برای این مجموعه ادعایی فراهم نمیشود. مجموعهای که به دلیل ناکارآمدی مدیریتهای جدید کشت و صنعت نیشکر درحالحاضر اگر هم بر سر کارند اما مشکل دریافت دستمزدهای آنها نشان از بحران اقتصادی در این حوزه میدهد. مشکلی که اگر به آن توجه لازم نشود، چهبسا به ایجاد نامعادلات غیرقابل پیشبینی بیشتری هم منجر خواهد شد. از طرفی سرانه مصرف شکر در کشورمان حدود 30 کیلوگرم بوده که چهار تا پنج کیلوگرم بیش از میانگین جهانی است. با وجود ظرفیت بالای تولید خرما در کشور درصورتیکه در خلال فرایند حذف زراعت نیشکر، کاهش این سرانه نیز برنامهریزی شود، حدود 400 هزار تن از مصرف غیرمفید شکر کاسته خواهد شد. البته توسعه کشت چغندرقند پاییزه را باید کماکان مهمترین راهکار جبرانی برای این جایگزینی تلقی كرد. به خاطر داشته باشیم جبران خطاهای کلان گذشته نخستین گام ورود به توسعه پایدار است همانطور که بناهای جدید را بر شالوده خرابههای پیشین نمیسازند.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید