از میراث کاسترو چیزی باقی نمانده است
| علی اکبر عبدالرشیدی را اغلب با صدا و سیمایش میشناسند و در گفتوگوهای ویژه با رییس جمهور دیدهاند، اما حوزه تخصصی مطاالعاتی و تحقیقاتیاش سیاست بینالملل و تاریخ جهان است و دو نقطه تلاقی با فیدل کاسترو دارد؛ مصاحبه خبری چهره به چهره با فیدل و ترجمه کتاب خاطرات او. همین دلایل کافی بود تا به بهانه 90 سالگی کاسترو با عبدالرشیدی به گفتوگو بنشینیم.
۵۵آنلاین :
55 آنلاین:
علی اکبر عبدالرشیدی را اغلب با صدا و سیمایش میشناسند و در گفتوگوهای ویژه با رییس جمهور دیدهاند، اما حوزه تخصصی مطاالعاتی و تحقیقاتیاش سیاست بینالملل و تاریخ جهان است و دو نقطه تلاقی با فیدل کاسترو دارد؛ مصاحبه خبری چهره به چهره با فیدل و ترجمه کتاب خاطرات او. همین دلایل کافی بود تا به بهانه 90 سالگی کاسترو با عبدالرشیدی به گفتوگو بنشینیم.
با توجه به پیشینه تحصیلی و شغلیتان در ابتدا این سوال به وجود میآید که اساسا چرا روی کاسترو و سیر تحولات کوبا فوکوس کردید. گفتوگو را با پاسخ به همین پرسش آغاز کنیم.
در حوزه رسانه و اساسا کار فرهنگی و مطبوعاتی، همواره گرایش به سمت کشف افرادی است که برای جامعه اهمیت بالایی دارند. برای مثال کسانی که در حوزه ادبیات فعالیت میکنند ترجیح میدهند یا به شاعران بسیار بزرگ بپردازند یا شاعران گمنامی که ظرفیت بزرگ شدن دارند را کشف کنند، این موضوع در عالم سیاست هم صادق است. در بین شخصیتهایی که در دوره جوانی ما در جهان مطرح بودند و باد خبرهایشان به ایران میرسید، افراد خاص و تاثیرگذاری وجود داشتند که ما اطلاعاتشان را دیر و به سختی دریافت میکردیم. در میان آنها چند چهره جذاب وجود داشت که طبعا دست نیافتنی هم بودند؛ فیدل کاسترو و چهگوارا جزو این دسته محسوب می شوند. جامعه تشنه اطلاعات آن دوران به شدت علاقه داشت که درباره این افراد کسب اطلاع کند و به نظرم این علاقه همچنان هم وجود دارد. در فضای روشنفکری دهه 40 ایران هم این گرایش وجود داشت که نسبت به چنین افرادی مطالعه شود به گونهای که خبر سوءقصد و نوشاندن زهر به یک شخصیت به سرعت در روزنامهها دست به دست میشد. این علاقه عمومی وجود داشت تا این که من وارد حوزه خبر شدم و از نزدیک در جریان تحولات قرار گرفتم. سالوادور آلنده، هو شی مین، فیدل کاسترو کسانی هستند که مسیر تاریخ را تغییر داده بودند و قطعا هر روزنامهنگار کنجکاوی علاقه داشت که به نوعی در رابطه با آنها دست به قلم شود. زمانی که فعالیت بینالمللیام گسترده شد با شمار زیادی از چهرههای مطرح دهه 70 و 80 میلادی امکان ملاقات چهره به چهره پیدا کردم، هرچند که ممکن بود کلامی رد و بدل نشود اما سخنرانیها را پی میگرفتم و گزارش تهیه میکردم. یکی از حوزههای کاری من سازمان ملل بود که بنا به ماهیتش محل گذر بسیاری از این شخصیتها بود. علاوه بر سازمان ملل جنبش عدم تعهد هم برای من جذاب شد که همین جذابیت عامل پیگیریهای بعدی من درباره کاسترو شد.
جنبش عدم تعهد چه جذابیتی برایتان داشت؟
جنبش عدم تعهد برای من از آن جهت جذاب شد که در ایران هیچ کتابی دربارهاش وجود نداشت. زمانی که آرشیو خبر را چک کردم تنها جزوه کوچک ده صفحهای به این موضوع اختصاص داده شده بود را که ایران پیش از انقلاب در این جنبش عضویت نداشت و اساسا جنبش عدم تعهد مسالهاش نبود، طبعا خبرهایش را انعکاس نمیداد. به دلیل پیوستن جمهوری اسلامی به این جنبش من راغب شدم که اثری جامعتر از هفت صفحه تهیه کنم. ابتدا جزوهای در حدود صد صفحه جمعآوری کردم. ادامه کار من در این حوزه با اجلاس ششم سران کشورهای غیر متعهد در هاوانا همزمان شد. من سخنرانیها، تفسیرها و اظهارنظرها را جمع میکردم تا به مطالب کتابم اضافه کنم و آنجا متوجه شدم کاسترو در کنار افرادی چون ایندیرا گاندی و مارشال تیتو که روزهای آخر عمرش را سپری میکرد در جنبش عدم تعهد شخصیتی بسیار موثر است و از بازماندگان دوران طلایی خبر به شمار میرود.
عصر طلایی خبر؟!
بله؛ کاسترو در دهه شصت ایران، سردمدار تحلیل اقتصادی از وضع جهان سوم به شمار میرفت و کتابی هم در این زمینه نوشته بود. او بدهیهای کشورهای جهان سوم و نفوذ قدرتهای بزرگ را عامل بدبختی جهان سوم میدانست چیزی که بعدا ژولیوس نایره هم در گزارش جنوب دنبال کرد که اتفاقا من با نایره هم ملاقات و مصاحبه داشتم. این علاقهمندی به مرور تقویت میشد تا این که برای پوشش اجلاس هفتم غیرمتعهدها که به دلیل جنگ از عراق به هند منتقل شده بود به هند رفتم. در آنجا تلاشم این بود اطلاعاتم را گسترش دهم به همین دلیل با شخصیتهای موثر مصاحبه میکردم که در راس آنها به مصاحبه با کاسترو احساس نیاز میکردم.
چگونه یک روزنامهنگار همچون شما میتوانست به سادگی با چنین افرادی که نفر اول کشورشان به شمار میرفتند، مصاحبه کند؟
آن زمان به دلیل همین اجلاسهایی که به آن اشاره کردم و البته برخی دیگر از مجامع جهانی، بسیاری از رهبران دست یافتنی بودند. یعنی زمانی که به آنها مراجعه میکردیم حتی دو به دو و بدون تشریفات قرار مصاحبه تنظیم میکردیم. وقتی کاسترو وارد دهلی شد من به فرودگاه رفتم تا وقایع را از لحظه ورودش ثبت کنم، اما دیدم که او به هیچوجه دست یافتنی نیست چرا که هم نیروهای امنیتی کوبا و هم گارد حفاظتی هند، به دور او حلقهای چند لایه زده بودند که کسی نمیتوانست به آنها نزدیک شود. گفتوگو با کاسترو از یک جنبه دیگر هم برای من اهمیت داشت؛ ایران غیرمتعهد درگیر جنگی بود که طرف مقابلش هم غیرمتعهد بود و این موضوع به اساس و پنج اصل جنبش غیرمتعهدها خدشه وارد کرده بود. چرا که بر اساس قرارداد و اصول، هیچ کشور غیرمتعهدی نمیتوانست به غیرمتعهد دیگر حمله کند. همه میدانستند عراق پیمان شکنی کرده، اما جنبش عدم تعهد همچون سازمان ملل در این زمینه سکوت کرده بود. من علاقهمند بودم این چالش را با افرادی همچون کاسترو و خانم گاندی در میان بگذارم، اما همه تلاشهای من در آن اجلاس با شکست روبهرو شد و من کتابم را بدون مصاحبه کاسترو تکمیل کردم.
پس عکسی که از گفتوگویتان با کاسترو موجود است مربوط به کجاست؟
اجلاس هشتم غیرمتعهدها. این اجلاس بنا بود در زیمباوه برگزار شود و من تمام تمرکزم را گذاشته بود که این بار با کاسترو گفتوگویی انجام دهم. من به زیمباوه رفتم و دیدم فضایش بسیار بدتر و بستهتر از هند است؛ از ترفند خبرنگاری استفاده کردم و وسط سالن شروع به فریاد زدن کردم تا حدی که توجه همه جلب شد؛ به دلیل همین کار من کاسترو آمد و ماجرا را پرسید که من همه چیز را برایش توضیح دادم و ایشان موافقت کرد و مصاحبه انجام شد. برای من جالب بود که در تمام مدت گفتوگو کسترو دست من را با نوعی لطافت و مهربانی در دستش گرفته بود و دائما حرفهای خوب میزد. من آنجا فکر کردم اگر کاسترو واقعی همین فردی است که مقابلش ایستادهام پس وجوه شخصیتی دیگر متعلق به کیست!
چرا بعد از این گفتوگو کاسترو را رها نکردید و بعدها خاطراتش را ترجمه کردید؟
من اصولا در رابطه با شخصیتهایی که با آنها مصاحبه داشتم، مطالعه میکردم و کنشها و سرنوشتشان را پیگیری میکردم. مثلا کشته شدن خانم گاندی یا پسرش یا حتی ضیاءالحق برای من واقعهای خاص بود چرا که با آنها مصاحبه کرده بودم. من این شخصیتها را پیگیر کردم تا زمانی که برای دورهای ده ساله به ترجمه کتاب پرداختم؛ بیشتر تمرکز من حول محور تحولات و شخصیتها بود و به همین دلیل تم کتابها غالبا چنین است. برای نمونه میتوانم به کتاب «ظهور و سقوط فاشیسم» اشاره کنم؛ علت ترجمه این کتاب پاسخ به این سوال بود که فاشیسم چیست و چه ریشههایی دارد. چرا که میدانستیم پدر نازیسم آلمانی هم بوده و حتی فالانژهای اسپانیا هم از آن تاثیر پذیرفته بودند. کتابی که درباره ماندلا و کتابی که درباره ولادیمیر پوتین ترجمه کردم نیز از این دسته هستند. بالاخره به این فکر افتادم که باید کتابی درباره کاسترو هم ترجمه کنم؛ اما کتابی پیدا نمیشد تا این که در همان ایام کتاب زندگینامه شخصی رهبر انقلاب کوبا به بازار آمد. کتابی که نکاهی جذاب به زندگی کاسترو دارد و صرفا کتابی درباره تاریخ انقلاب کوبا نیست.
شما اشاره داشتید که کاسترو و امثال او جذابیت زیادی داشتند. این جذابیت ناشی از چپزدگی دهه چهل و پنجاه بود یا عوامل موثر دیگری وجود داشت؟
ویژگی بارز فعالیتهای سیاسی دهه پنجاه میلادی، ضد استعمار و ضد جنگ بودن است. چرا که جنگهای جهانی به پایان رسیده بود و هر دوی این جنگها به عبارتی در جهان سوم قربانی گرفته بود. به همین دلیل اگر قرار بود خیزشی در کشوری استعمارزده رخ بدهد طبعا ماهیتی ضد جنگ داشت چرا که همگان دیده بودند که جنگ جهانی اول هند و بالکان و افریقا را به خاک و خون کشیده بود. مثلا نبرد «العلمین» در افریقا اتفاق افتاد و ربطی به جنگ جهانی دوم نداشت، اما طی آن مصریها و اتیوپیاییها و سومالیاییها کشته شدند. به دلیل همین تحولات بود که ضد جنگ بودن تقویت شد و در ادامه آن بحث استقلال مطرح شد. چرا که کشورها نمیخواستند زیر پرچم استعمارگران بروند و کشته بدهند. دومین ویژگی ضدیت با استعمار بود، بنابراین اگر جنبشی شکل میگرفتن یا صد شکلگیری داشت میبایست ضد استعمار میبود. فراموش نکنیم که در ان دوران چهل یا پنجاه سال از انقلاب روسیه گذشته و از طرفی مائوئیستها به تازگی در حال قدرت گرفتن هستند و در امریکای لاتین هم چنین رفتوآمدهایی بود که قاعدتا سایر جهان از این تحولات متاثر شده بودند و ایران نیز مستثنا نبود اما ویژگی دیگری هم وجود داشت. شخصیتهایی که در عرصه سیاسی بیپروا هستند همواره جذابیت داشتند که قطعا کاسترو در میان این شخصیتها بسیار برجسته بود.
افرادی مثل تیتو هم بودند چرا فقط کاسترو؟
بله تیتو هم بود، اما او فاقد جذبه و کاریزمای بالا بود. شما میبینید قوام نکرومه در افریقا، سوکارنو در آسیای جنوب شرقی، کاسترو در امریکای لاتین قد علم کرده و جریان سازی میکنند که هر سه تمایلات چپ دارند. حتی در هند که تمام تلاش گاندی و نهرو بر آن بود که این کشور ماهیت چپ پیدا نکند منش سوسیالیستی غلبه مییابد. نکته مهم این است که بر جوانان کشور فارغ از چپ و راست بودن، کاریزمای افراد موثر بود و این گونه نبود که جوانان الزاما جذب چپگرایی بشوند. بنده هیچگاه چپ نبودم که از چپها خوشم بیاید اما این شخصیتها به هر حال مهم بودند. زمانی که من وارد حوزه مطالعاتی جنبش عدم تعهد شدم شخصیتهای مطرح پنج نفر بودند نکرومه، سوکارنو، نهرو، تیتو و کاسترو. البته جنبش عدم تعهد به دلیل نفوذ گاندی و نهرو تلاش زیادی میکرد که موضع چپ نگیرد چرا که اگر چپ میشود دیگر عدم تعهد نبود و اساسا در مانیفیستشان عدم وابستگی به شرق و غرب را مطرح کرده بودند و ترجیح میدادند در جهان سوم باشند نه جهان اول و دوم.
درباره ملاقاتی که با کاسترو داشتید اشاره کردید که او را به گونهای دیگر دیدید؛ و از الطاف و مهربانیاش گفتید. این برداشت شما ناشی از چه بود؟
تلقی و برداشت من از او، آنی بود. وقتی در حضور دهها رییس جمهور کسی فریاد میزند و مصاحبه با فیدل را طلب میکند، انتظار دارد که کاستروی تندخو برخورد تندی با او کند اما او چنین نکرد و با آرامش و مهربانی به من نزدیک شد، دستم را گرفت و با متانت تمام، به سوالاتم پاسخ داد. من این موضوع را میدانستم و هنوز هم میدانم که کاسترو در حوزه روابط عمومی بسیار استاد است اما برایم جالب بود چون به هر حال انقلاب تلخ پرتلفاتی در کوبا و کشورهای تحت تاثیرش اتفاق افتاده بود. من به آنگولا رفتم و دیدم عکس کاسترو را به دیوارها زده بودند؛ در ویتنام هم شنیدم که نظامیان کوبایی فعال بودند. پس با چنین ابعادی، دیدن مهربانی کاسترو عجیب بود اما بعدا با خواندن کتاب به کلی نظرم تغییر کرد چرا که متوجه شدم که او نه تنها در فعالیتش لطافت ندارد بلکه به طرز بیرحمانهای مخالفانش را قلع و قمع کرده است. قضاوت درستی یا نادرستی اقدامات کاسترو با من نیست اما کاسترو شخصیت چندگانهای داشت و پیدا و پنهانش کاملا متناقض و متفاوت بود.
صحبت از چندگانگی شخصیت کاسترو کردید. یک شخصیت کاسترو اینگونه است که فریاد خبرنگار را تحمل کرده و چهره دیگرش کسی است که مخالفان را قلع و قمع کرده است. کاسترو شخصیت دیگری هم دارد؟
وقتی در رابطه با او مطالعه بیشتری کردم متوجه شدم که او دارای شخصیتی چند بعدی است و وجوه مختلفی در زندگیاش وجود دارد که با یک ریشهیابی میتوانیم مسئولیت این صفت را بر گردن چندین اتفاق مهم زندگیاش بیندازیم. باید بدانیم که پدر کاسترو اسپانیایی است؛ سرباز این کشور بوده و در کارائیب جنگیده و در آنجا رشد کرده و مزرعه نیشکر درست کرده و ثروتمند شده است پس این موضوع را در سابقه و نژاد کاسترو نمیتوان بیتاثیر دانست که مسی که مهمان یک کشور است در آن کشور انقلاب کند. از طرف دیگر میبینیم مادر کاسترو کلفت پدرش بوده و کاسترو فرزند نامشروع پدر سرمایهدار با کلفت مزرعهاش بوده که به همین دلیل کلیسا حاضر نشد او را غسل تعمید دهد و قطعا در فضای اجتماعی آن دوره به عنوان فرزند نامشروع نجس ناخواسته بدون غسل تعمید رنج زیادی را تحمل کرده است. فیدل همچنین در دوران مدرسه اهل زد و خورد فیزیکی بوده و حتی قتلی اتفاق میافتد که هنوز معتقدند که فیدل قاتل آن مدرسه است. اینها همگی باعث شده که شخصیتی متلون از کاسترو بر جای بماند تا اینکه میبینیم او در جوانی و در آغاز فعالیتهای نظامیاش عاشق میشود؛ عاشق کسی که امروز خانوادهاش ضد انقلاب کوبا هستند. پس او عاشق پیشه هم بوده و حتی نقل میکند که سالها بعد از انقلاب کوبا در هتلی با آن زن مواجه میشود و کنترلش را از دست میدهد و تا مرز گریه کردن پیش میرود اما در کنار این وجه میبینیم که او در برابر دوستانش بدون گذشت عمل کرده و در خاطراتش میگوید که قبل از اجرای حکم دوستانش که به نظر خیانت کرده و محکوم به اعدام شده بودند به سلول آنها میرفته و با آنها سیگار میکشیده است. یا این که در جنگ خلیج خوکها او با جنازهای روبهرو میشود که سرباز با خون خود نام فیدل را نوشته بوده و به تاکید خود خاطره آن سرباز هرگز از یادش پاک نشده است اما میبینیم که همین آدم از نزدیکان خود در انقلاب و جنگ انتقاد میکند. این وجوه متعدد ما را به این نتیجه میرساند که کاسترو عنصر تک مادهای نیست؛ فرد بسیار پیچیدهای است که هنوز بخشهایی از زندگیاش در ابهام است مثلا نوع رابطهاش با کندی، علت آزادیاش از زندان بعد از حمله به پادگان نظامی مونکادا. ماجرای آخرین دیدارش با برخی مقامات نظامی قبل از ورودش به هاوانا و ... اما باید بدانیم که کوبا کشوری کوچک با ظرفیت کم است و اداره کردن آن در حیات خلوت آمریکا کار سختی است.
کاسترو اندیشه مشخصی هم برای اداره کوبا داشت؟ چرا که تغییر مسیرها و افت و خیزهایش به راحتی قابل درک نیست؟
برای پاسخ به این سوال بهتر است به میراث کاسترو بنگریم که به نظرم حتما مبتنی برد اندیشه نیست. به گمان من مردم کوبا هیچ اندیشهای از کاسترو را برای خود نگه نخواهند داشت هرچند که ممکن است برخی از آنها کمونیسم کوبایی یا کاستروئیسم صحبت کنند. زندگی رهبر کوبا تنها مجموعهای است که رفتارهای نظامی، جنگی، انقلابی و شاید زمانی که به مسائل اجتماعی برسیم به بحث جمعیتی و دموگرافیک بربخوریم چرا که میبینیم تا همین امروز که حکومت کوبا به رائول کاسترو منتقل شده هنوز استفاده از وسایلی چون موبایل، روزنامه و اینترنت روشن نیست. جمع بندی این موارد به ما میگوید که سیاستگذاری مبتنی بر اندیشه در رابطه با این آدم وجود نداشته است. فیدل به دلایلی به بخشی از آنها اشاره کردم ناراضی میشود و به حزب ارتودکس میپیوندد و در آنجا فعالیتهای سیاسی و نظامی رادیکال انجام میدهد و در همانجا شیفته لنین میشود و کتابهایش را میخواند و سعی داشت که اندیشههای لنین را برای ذهن خود بومی کند. بعد از ان به درگیریهای دانشجویی و خیابانی ورود میکند که در این مقطع دو اتفاق عجیب رخ میدهد که او را برای جنگ به سمت قلههای سیراماسترا میکشاند. چس به نظرم کاسترو اندیشه روشن و قابل ارجاعی نداشته است. مثلا در یوگسلاوی تیتوئیسسم داریم و دیدیم که به کجا ختم شد. اندیشه مائوئیسم داریم که دیدیم چه مصیبتهایی برای چین به بار آورد اما در وجود کاستروئیسم شک است.
در رابطه با آزاد شدن کاسترو از زندان نظرات مختلفی وجود دارد که طبیعتا متناقضترین آن کمک به فرار او بوده؛ و به همین دلیل است که کاسترو و فعالیتش را سناریو میدانند. شما علت خروج او از زندان را چه میدانید؟
آنچه که در تاریخ گفته شده است به این شرح است که او دستگیر میشود و حین انتقال از یک زندان به زندان دیگر، افسری به فرماندهان خود خیانت میکند و فیدل را در موقعیت فرار میدهد؛ این ظاهر قضیه است و بعید نیست که حقیقت داشته باشد چرا که احتمال قرابت فکری میان آن سرباز و فیدل وجود دارد، اما باید بپذیریم که کاسترو در آن زمان فرد مهمی به شمار میرفته و بسیاری از دوستانش کشته شده بودند و این سوال وجود دارد که چرا او زنده مانده؟ از طرفی دفاعیه کاسترو در جلسه محاکمهاش هم بسیار مهم است یعنی نقطه اوج ظهور کاسترو از آنجاست که میگوید: «مرا اعدام کنید، تاریخ مرا تبرئه خواهد کرد.» این استنباط هم وجود دارد که حکومت از عواقب کشتن کاسترو هراسناک بوده است. یک نکته دیگر هم وجود دارد؛ کاسترو درباره بسیاری از اتفاقات متعجب است که چگونه زنده مانده است چرا که در جای جای اقداماتش به جزای مرگ فکر میکرده است. او در همین پیام 90 سالگیاش گفت که من باور نداشتم نود سالگیام را ببینم و حتی در پیام خداحافظیاش به حزب کمونیست کوبا هم چنین صحبتی را مطرح میکند. من درباره زنده ماندن و خروج کاسترو از زندان قائل به ترکیبی از تئوری توطئه و شانس هستم. فراموش نکنیم که کوبا جایی نبوده و نیست که سازمانهای بزرگ اطلاعاتی و امنیتی امریکا از آن بیاطلاع باشند کما اینکه در اسناد CIA میخوانیم که آنها چهگوارا را خطرناکترین و مهلکترین شخصیت زمان خودش میدانستند؛ این که این واهمه نسبت به کاسترو هم وجود داشته یا خیر، مشخص نیست، اما میدانیم زدوبندهایی بوده و خودش در جاهایی صحبت از ارتباطاتش با کندی و نیکسون میکند ولی دقیقا نمیدانیم کوبای به رهبری کاسترو خوشایند امریکاییها بوده یا خیر. در زندگی کاسترو اتفاقی افتاده که اگر آن را بپذیریم میتوانیم به بخشهای دیگر زندگی او نیز تعمیماش دهیم. کاسترو زمانی که سوار بر تانک وارد هاوانا میشود در گوشه خیابان معشوقه قدیمیاش را با پسر کوچکش میبیند که پسر را برای ملاقات پدر آورده است. او پسرش را روی کنار خود رو تانک مینشاند و به مسیر ادامه میدهد؛ وقتی برای تشکیل ستاد به هتل هیلتون میرود، به استناد این کتاب کار جالبی انجام میدهد؛ او پنج نفر از یاران نزدیک خود را صدا میکند و به آنها میگوید شما از امروز دشمنان من هستید، بروید و هر کاری که میتوانید علیه من انجام دهید؛ بمب گذاری، ترور، مبارزه یا هر چیز دیگر. هدف او از این کار، گردآوری مخالفان حول محور همان پنج نفر بوده است و چون میدانسته پنج نفر چه کسانی هستند میتوانسته به راحتی مخالفان را بشناسد و با آنها برخورد کند. اگر این روایت غلو و دروغ نباشد، شاید بتوان گفت در دوره بعد از مک کارتیسم ایجاد یک کوبای به مرکز کمونیست کاسترویی میتوانست مورد توافق بوده باشد چرا که بعدها در بولیوی نیز چنین شد البته به دلیل این که به اسناد دسترسی نداریم نمیتوانیم به طور حتم در این باره اظهار نظر کنیم.
برخورد کاسترو با نزدیکان و رفقایش چرا تا این حد متناقض بوده؟ از روی برخی به راحتی عبور کرده اما با برخی تا آخر حکومتاش ملاطفت داشته.
قاطعیت بخشی از شخصیت کاسترو بوده است؛ او هیچ گذشتی به خرج نمیداد و در جای جای سخنرانیها و بیانیههایش میفت انقلاب کوبا یعنی کاسترو. به دلیل این که خود را در جایگاهی بزرگتر از خود میداند دلیلی برای مماشات نمیبیند اما این جمله من به این معنی نیست که او هیچگاه اهل مماشات نبوده؛ او گاها چشمپوشیهایی در جهت منافع کوبا کرده که قابل احصا هستند اما آنچه که برملا شده گواه بر تندروی است؛ مثلا هواپیمای مرد شماره دو انقلاب کوبا در یک سانحه هوایی سقوط میکند و او کشته میشود. این موضوع از اتهامات جدی است که متوجه کاسترو شده است چرا که علت این سقوط اثر اصابت موشک بوده اما هیچگاه چنین موضوعی ثابت نشد و طبیعی است که هیچگاه ثابت نشود و یا میبینیم که خلبان معروف کوبایی که در جنگ ویتنام به نفع ویتنام مبارزه میکرده و مورد ستایش کاسترو قرار گرفته به دلیل اینکه قانون عدم ازدواج کوباییها با دختران ویتنامی را رعایت نکرده تیرباران میشود. البته ممکن است گذشتهایی در مورد برخی انجام داده باشد که ما بیخبریم.
اینگونه استنباط باشد که کاسترو خود میخواسته وجهه خشن خود را به همگان نشان دهد. این موضوع از اقتضائات رهبری کوبای انقلابی بوده یا بخشی از خصائص فردی او؟
کاسترو از نوجوانی خشن بوده است. همانطور که اشاره کردم او در مدرسه درگیریهایی داشته که یکی از آنها منجر به کشته شدن یک نفر در زمین بسکتبال میشود. ببینید! با مطالعه تاریخ کوبا متوجه میشویم که راهحل کاسترو برای بسیاری از اتفاقات و پیشامدها خشونت بوده است و میبینیم که اعمال سیاسی او در شکل حزبی، به کمترین میزان بوده است. کاسترو همواره با اسلحه زندگی میکرده و چند سالی را که در کوهها گذرانده همواره به تسویه دست زده. حتی شاهد هستیم کاسترو برای حفظ وجهه انقلاب سعی کرده خطاها را نادیده نگیرد و به شدیدترین شکل ممکن برخورد کند پس این سیر خشن، برای کاسترو تبدیل به رفتار شده است.
میزان نقش آفرینی کاسترو در انقلاب کوبا از جمله مواردی است که همواره مورد بحث بوده و برخی برآنند که درباره نقش کاسترو در انقلاب کوبا غلو شده است. شما نیز چنین نظری دارید؟
این دقیقا موضوع اصلی است که خود کاسترو در دنیا تبلیغ میکند چرا که او همواره خود را نفر اول معرفی کرده و به افراد اجازه درخشیدن نداده و حتی رائول برادر کوچکش که از بچگی تحت حضانت او بوده است، میبینیم که هنوز هم زیر سایه فیدل کشور را اداره میکند. کاسترو هنوز در روزنامه گرانما از نزدیکی رابطه کوبا و امریکا انتقاد میکند که این موضوع نشان از جایگاه ویژه او دارد اما کوبا را باید از سوی دیگری هم ببینیم، اینکه مردم کوبا کاسترو را به عنوان رهبر پذیرفتهاند امری غیرقابل کتمان است چرا که سیستم حکومت آنجا چنین ایجاب میکند. در تاریخ کوبا میخوانیم که کاسترو پنج شش ساعت سخنرانی میکرده تا حدی که مردم غش میکردند. در کتابی که از ماندلا ترجمه کردم عبارتی وجود دارد که برای درک نسبت مردم کوبا و کاسترو به ما کمک میکند. ماندلا میگوید: «زمانی که به هاوانا رفتن، کاسترو گفت به خیابان برویم و مردم را ببینیم.» او ادامه میدهد: «زمانی که به خیابان رفتیم دیدم مردم هورا میکشند، فکر کردم این استقبال برای من است اما خیلی زود متوجه شدم همه چیز برای کاسترو بوده و آنها من را به حساب نمیآوردند.» این وضعیت را میتوان کیش شخصیت یا هر چیز دیگر نامید اما آنچه مسلم است مردم کوبا این گونه آموزش دیدهاند که کاسترو را به عنوان شخصیت غالب بدانند که شاید این ویژگی را هنوز برای رائول هم قائل نباشند اما اگر بخواهیم به خارج از کوبا برویم باید دلیل این موضوع را در این موضوع جستجو کنیم که کشورهای کمونیستی جز کاسترو گزینهای برای سرمایه گذاری تبلیغاتی نداشتند چرا که نشانههایی وجود داشت که چهگوارا تروتسکیست بوده و بالطبع قابل حمایت نبود. یکی از نگرانیهای امروز کوبا نبود کاستروست و این موضوع دلیل اصلی انتقال قدرت به رائول بوده است چرا که او میخواست در زمان حیات خود انتقال قدرت را توجیه کند به دلیل اینکه هنوز این پرسش مطرح است که آیا بدون کاسترو، چیزی از این کوبا باقی میماند؟ که بسیاری معتقدند با مرگ کاسترو ماهیت انقلابی کوبا از بین خواهد رفت.
وجهه کاسترو نزد مردم کوبا، در گذر زمان چه تحولاتی را شاهد بوده است؟
به نظر من با وجود اینکه کاسترو ده سال است از قدرت فاصله گرفته اما هرگز دچار افول نشده و هنوز اوست که بر انقلاب کوبا سیطره دارد و برادرش نیز این موضوع را پذیرفته و هرگز سعی نکرده جای او را بگیرد. حتی الان هم سخنرانیهای کاسترو پرمخاطب و پرجاذبه است؛ در گذشته کاسترو پنج ساعت سخنرانی میکرد و مردم از حال میرفتند امروز او دو ساعت سخنرانی میکند و خود از حال میرود.
فکر میکنید میراث کاسترو برای کوبا در چه وضعیتی است؟ چرا که برخی معتقدند سفر اوباما به هاوانا نوار کاستروئیسم را منقطع کرد.
من گمان میکنم عصر کاسترو قبل از تفویض قدرت به برادرش تمام شده بود. آنچه در سالهای بعد از تفویض قدرت باقی مانده خاطره نوستالژیکی از انقلاب کوباست که رهبر آن هنوز در قید حیات است والا به اعتقاد من از میراث کاسترو چیزی باقی نمانده و سفر اوباما نشانه این موضوع است چرا که در دوره حیات کاسترو و در دورهای که برادرش در قدرت است، کوبا اتفاقاتی را به خود میبیند که به هیچ وجه قابل تصور نبوده است.
منبع: مجله ی صدا
منبع : ۵۵آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید