آفریقای کوچک در قلب برزیل

۵۵آنلاین :

55 آنلاین:

ریودوژانیرو زمانی یکی از بزرگترین بنادر فروش بردگان جهان را داشته است. میراث به جا مانده از آن دوران، این واقعیت تلخ را به یاد می‌آورد. از محله‌های فقیرنشین و حلبی‌آبادهای اطراف پایتخت برزیل گرفته تا رشد ویژگی‌های برزیلی در موسیقی سامبا، همه وهم یادگار بردگان سال‌های نه چندان دور است. هرچند اکنون اسکله بردگان و بسیاری از آثار شهری تداعی کننده آن دوران تخریب شده‌اند، گذشته به راحتی فراموش نخواهد شد؛ همان گذشته‌ای که هیچگاه برزیل آن را به طور کامل تایید نکرده است. از قرن 16 تا 19 میلادی، بیش از 5/5 میلیون برده از کشورهای آفریقایی به برزیل فرستاده شدند. در آن زمان، از راه رسیدن کشتی‌های مملو از برده‌ها یک اتفاق طبیعی روزمره بود اما در ریو تبدیل به نوعی فرهنگ شده بود. از 5/4 میلیون نفری که زنه به برزیل رسیدند، بیش از 2 میلیون نفر در ساحل ریودوژانیرو تخلیه شدند. اوج فعالیت این بندر در نیمه اول قرن 19 بود که حدود 1 میلیون برده ورودی به کشور را میزبانی کرد. (این ارقام را می‌توانید با رواج برده‌برداری در امریکای لاتین مقایسه کنید که در کل تاریخ، تنها 400 هزار برده به آنجا فرستاده شدند.) یکی از تاریخ‌دان‌های دانشگاه میسوری می‌گوید: «مدت‌ها بر سر این مساله توافق وجود داشت که بریتانیا بزرگترین مرکز تجارت برده‌ها بوده و کشورهای حوزه کارائیب هم بزرگترین مقصد بوده‌اند.» دنیل دومینگز داسیلوا که روی تجارت بردگان در حواشی اقیانوس اطلس مطالعه می‌کند، ادامه می‌دهد: «اما اکنون مشخص شده که پرتغالی‌ها بزرگترین تاجران بوده‌اند و برزیل مقصد اصلی بردگان در منطقه آتلانتیس بوده است.»

پس از ساخت اسکله

بندر والونگو در سال 1811 ساخته شد و به زودی صدها هزار افریقایی را به سمت خود کشاند. این بندر تنها چند دقیقه با «میدان مائو!» فاصله دارد. نوشته‌های تاریخی کمک می‌کنند که آن روزگار را تجسم کنید: بردگانی که با غل و زنجیر و زیر ضربات شلاق باید زیر آفتاب می‌نشستند و اجساد دوستانشان هم که در سفر دریایی اقیانوس اطلس مرده بودند، در همان محدوده نگه داشته می‌شدند. بسیاری از این اجساد پس از به فروش رفتن برده‌ها در قبرستانی به نام «نیو بلکز» به خاک سپرده شده‌اند؛ جایی که گفته می‌شود برای دفن تعداد بیشتری از آن‌ها، استخوان‌ها را هم خرد می‌کرده‌اند. بردگان در زمانی که برزیل هنوز هم یکی از مستعمرات پرتغال بود، برای کار کردن در مزارع بزرگ شکر و قهوه به این کشور وارد می‌شدند، تنها 2 سال پیش از آنکه اسکله والوانگو ساخته شود، ارتش برزیل تقسیم شد و شاخه‌ای به اسم گارد پلیس‌های وفادار از آن جدا شد. پلیس‌های وفادار را می‌توان پیشگامان پلیس نظامی کنونی ریودوژانیرو دانست. از آن زمان تاکنون، هدف اصلی این پلیس، حفظ نظم عمومی بوده که به معنای کنترل بردگی است. آن‌ها به خاطر سرکوب بردگان که نیمی از جمعیت شهر را تشکیل می‌دهند، بدنام شده‌اند. تجارت برده‌داری تا سال 1850 در برزیل منسوخ شد اما تا دهه‌ها پس از آن ادامه یافت. این تجارت هنوز هم با وجود اسکله والونگو یادآوری می‌شود؛ هر چند مدتی است که آن را برای ساختن یک اسکله بزرگتر، خراب کرده‌اند. برخی عنوان می‌کنند که دولت برزیل قصد دارد با این کار، یادگارهای برده‌داری را از بین ببرد. برزیل در سال 1888 به طور رسمی برده‌داری را غیر قانونی اعلام کرد تا آخرین کشور نیم‌کره جنوبی باشد که این اقدام را انجام می‌دهد. این اقدام تنها یک سال پس از اعلام استقلال کشور قهوه انجام شد و 2 سال پس از آن هم تلاش‌های دولت برای از بین بردن بقایای برده‌داری و نمادهای بازمانده از آن دوران شروع شد. سیاستمداران امیدوار بودند به این صورت بتوانند لکه ننگ باقیمانده بر غرور این کشور را پاک کنند. با این وجود، تلاش‌های دولتی نتیجه چندانی نداشت. هنوز هم منطقه اطراف اسکله، پر از دورگه‌های آفریقایی - برزیلی است و بسیاری از بردگان دیگر هم پس از آزاد شدن به این منطقه آمده‌اند تا لقب «آفریقای کوچک» برای آن انتخاب شود. حتی بسیاری از زبان‌های بومی آفریقایی تا قرن بیستم در این ناحیه از شهر صحبت می‌شد. این تفکیک بین برده‌زاده‌ها و اشراف، اثر چشمگیری بر شهرسازی ریو هم گذاشته است. در نیمی از شهر، مراکز تجاری عظیم و ساختمان‌های سر به فلک کشیده وجود دارند و در نیمی دیگر، فقر بساط خود را گسترانیده است. پس از آنکه ریودوژانیرو به عنوان میزبان المپیک 2016 معرفی شد، دولت و شهرداری تلاش بسیاری برای بهبود این وضعیت انجام دادند تا این مساله توجه مردم جهان را به خود جلب نکند. در سال 2009 یک پروژه 2 میلیارد دلاری ساخت اسکله در منطقه فقیرنشین ریو کلید خورد تا باعث احیای آن شود. ایجاد مسیرهای ارتباطی بزرگ و ساخت چند مرکز تجاری و برج هم از دیگر اقدامات انجام شده بود اما نتایج قابل توجهی به دست نیامد. یکی از پروژه‌هایی که در سال‌های گذشته و در «آفریقای کوچک» شروع شد، پروژه 23 میلیون دلار ماشین‌های برقی بود که البته هنوز هم به خوبی کار نمی‌کنند. ارون سزار دوس سانتوس، شهروند 49 ساله ریودوژانیرو درباره ناکامی دولت در رسیدن به اهدافش می‌گوید: «طرحی موفق خواهد بود که مردم پشت آن باشند.» اکنون باز هم فقر و جرم در منطقه گسترش یافته و گروه‌های تبهکاری به خیابان‌ها بازگشته‌اند. در این میان، فساد پلیس هم مثال زدنی است. سال گذشته بود که 5 تن از افراد پلیس نظامی دستگیر شدند. فیلمی که به وسیله موبایل گرفته شده بود، نشان می‌داد که این پلیس‌ها یک نوجوان 17 ساله را به قتل می‌رسانند و یک سلاح در دست او قرار می‌دهند تا صحنه را مانند یک «دفاع از نفس» جلوه دهند. ادواردو سانتوس بیگناه تنها یکی از 2600 نفری است که از سال 2009 به بعد توسط پلیس ریو و به ویژه پلیس نظامی کشته شده‌اند دوس سانتوس عنوان می‌کند: «اتفاقی که در دیور افتاد، همیشه می‌افتد. اما این بار در صحنه قتل یک دوربین وجود داشت. اقدامات آن‌ها یک جنگ اعلان نشده است.»

برده‌داری مدرن

آنچه که پلیس نظامی ریو در حق شهروندان انجام می‌دهد، تمام داستان نیست. در سال‌های گذشته به تدریج بسیاری از کسب و کارهای بزرگ این شهر متهم به نقض حقوق انسانی شدند. بزرگترین رسوایی مربوط به هتل بزرگ «سانتا ترزا» بود که مشخص شد کارگران مورد نیاز برای بازسازی خود را از ایالت باهیا به ریو آورده، در طول مسیر 18 ساعته سفر هیچ غذایی به آن‌ها نداده و پس از آن هم در خانه‌های آلوده به موش و حشرات موذی اسکانشان داده است. کارگران هتل به دلیل بدهی به این کار تن داده بودند و بیگاری از آن‌ها باعث شد که پرونده به دادگاه عالی برزیل کشانده شود. اکنون سانتا ترزا نمادی از برده‌داری نوین، نقض حقوق انسانی و به خطر انداختن زندگی و سلامت کارگران است. از سال 2003 تاکنون، بیش از 45 هزار کارگر مختلف از چنین شرایطی نجات پیدا کرده‌اند.

بازرس ارشد وزارت کار برزیل اظهار می‌کند: «ما نتوانسته‌ایم برده‌داری را منسوخ کنیم و تنها مدل آن را تغییر داده‌ایم». لوئیس کامارگو می‌گوید: «اکنون برده‌داری فقط به سیاهپوستان محدود نمی‌شود و می‌توان آن را در برخورد با نژادهای مختلف مشاهده کرد.» این وضعیت نشان می‌دهد که اسکله والونگو هنوز هم نفس مسموم خود را بر سر ریودوژانیرو پخش می‌کند؛ اسکله‌ای که تنها چند قدم تا بلوار المپیک فاصله دارد. در مسیر این بلوار، تمام تمهیدات لازم برای برگزاری شایسته بزرگترین رویداد ورزشی و نماد برابری و صلح دیده شده است. اما در بطن شهر، تراژدی دیگری در جریان است.

منبع: مجله صدا