ارسال به دیگران پرینت

شعله کم‌فروغ بازی‌های بومی و محلی

| صنعتی‌شدن کشورها و زندگی در آپارتمان، شهرنشینی، فراگیرشدن تلویزیون، کامپیوتر و سبک زندگی، بی‎تحرکی شدیدی را برای بسیاری از کودکان فراهم کرده است.

شعله کم‌فروغ بازی‌های بومی و محلی

۵۵آنلاین :

صنعتی‌شدن کشورها و زندگی در آپارتمان، شهرنشینی، فراگیرشدن تلویزیون، کامپیوتر و سبک زندگی، بی‎تحرکی شدیدی را برای بسیاری از کودکان فراهم کرده است. این بی‏تحرکی، علاوه بر مشکلات چاقی و بیماری‎های ناشی از آن، سبب شده است که بسیاری از نوجوانان، جوانان و بزرگسالان نتوانند مهارت‌های بنیادی را که پایه‎ای برای مهارت‌های تخصصی و ورزشی هستند، به طور موثر و کارآمد اجرا کنند. بازی‏های محلی و ورزش‌های سنتی به لحاظ تمايل‌ها، گرايش‌ها و علايق فرهنگي، ذوقي و هنري مردم مناطق مختلف ميهن ما و ساير نقاط جهان، يكي از بهترين روش‌ها براي تفريح و ايجاد سرگرمي‌هاي مفرح، سالم و سازنده‌اند که در این میان، می‏توانند بسیار پرثمر باشند. امروزه بازی‎ها به یکی از مهم‏ترین و تاثیرگذارترین ابزارهای آموزشی تبدیل شده‎اند و علاوه بر رشد خصلت‎های فردی، دستاوردهای حرکتی و جسمانی را به دنبال دارند و باید توجه ویژه‏ای به آن‌ها داشت. یکی از انواع مختلف بازی‎ها که از جذابیت خاصی برخوردار است، بازی‏های بومی و محلی است. بازی‎های بومی و محلی با آداب و رسوم مردم در ارتباط بوده و ارتباط مستقیمی با خصایل نیک انسانی دارد. این بازی‎ها، ارتباط نزدیکی با الگوهای حرکتی مردم در مناطق مختلف جغرافیایی دارند. بازی‎های بومی و محلی، دارای پتانسیلی بالا در جهت پرکردن اوقات فراغت هستند که می‏توانند تاثیر زیادی در ایجاد نشاط و شادابی مردم داشته باشند. درواقع، بازی‏های بومی و محلی مردم کردستان، روزگاری از جذاب‌ترین و زیباترین جاذبه‌های فرهنگی و صنایع دستی این خطه از استان محسوب می‌شد که امروزه متاسفانه اکثر این بازی‎ها فراموش شده و امروزه بازی‌های رایانه‌ای جایگزین بازی‌های ارزشمند و پرمعنای محلی در کردستان شده‌ و علاقه‏مندان خود را از دست داده است. به حدی که بازی‌های سنتی توسط فرآیند ورزشی شدن تهدید می‌شوند و به عنوان ورزش‌های در معرض خطر در نظر گرفته می‌شوند. امروزه، تنها در برخی نقاط کردستان، همچنان بازی‎های بومی مورد استقبال و استفاده جوانان قرار می‎گیرد و متاسفانه ادامه این وضعیت، نسل فردا را به نسلی منفعل، کم‌انگیزه و گریزان از کارهای گروهی تبدیل می‌کند؛ مشکلی که هم‎اکنون هم در میان بسیاری از جوانان قابل مشاهده است.

اهمیت بازی‎های محلی

ورزش‌هاي بومي برگرفته از فرهنگ قومي مردم ماست و رابطه تنگاتنگ و نزديكي به شيوه زندگي، رفتار، كردار و مناسبت‌هاي آن‌ها دارد؛ از این‌رو، توجه به ورزش‌ها و بازی‎های بومی و محلی، نه تنها یک نمایش ساده، به منظور سرگرمی و گذران اوقات فراغت، بلکه بیشتر با هدف جسمی، تربیتی و روان‏شناختی همراه بوده و در عین سادگی، پیام‎آور هویت فرهنگی مردمان هر سرزمینی است. در ایران باستان، جوانان زیر 24سال، آموزش تکمیلی مرتبط با ورزش را در زمان خود فرامی‎گرفتند، این ورزش‎‌ها عبارت بود از دو، سوارکاری، چوگان، پرتاب دارت، کشتی، بوکس، تیر و کمان، شمشیر بازی و... این فنون تحت شرایط بسیار سخت آموزش داده می‏شد تا بتوانند در زمان نیاز شرایط سخت، ناسازگاری‎ها و مشکلات ناشی از جنگ از قبیل گرسنگی، تشنگی، کوفتگی، گرما، سرما و... را تحمل کنند. همچنین، بعضی از اين بازي‌ها و ورزش‌ها نشأت گرفته از هدف و منظور مشخصي بوده‌اند، مثل بازي‌هاي مراسم عروسي، مراسم كشاورزي و تغيير فصول. به طور كلي، بالغ بر 150نوع بازي سنتي در ايران وجود دارد كه به مرور زمان و تغيير شيوه‎هاي زندگي، نسل امروز با بسياري از آن‌ها بيگانه شده است؛ از این‌رو برای اینکه این بازی‎ها و ورزش‌های سنتی، بومی و محلی کشورمان بهتر شناسانده شود، به شناسایی و توصیف آن‎ها پرداخته می‏شود؛ چراکه ورزش‌های سنتی، بومی و محلی کشور ایران، علاوه بر آثار کلاسیکی که دارد، دارای اثرات و فواید خاصی است، این ورزش‎ها به جهت تمایلات، گرایشات و علایق فرهنگی، ذوقی و هنری مردم مناطق مختلف میهن، بهترین عامل تفریحات و سرگرمی‎های مفرح و سالم و سازنده و بسیار هم آموزنده است. علاوه بر این، ورزش‌هاي بومي و محلي عنصر مهمي در زندگي روستاييان است و جايگاه ويژه‌اي در جوامع روستايي دارد. اين فعاليت‌ها، ميراث فرهنگي نياكان مردمان روستا و نمودار شخصيت فرهنگي آن‌هاست و آثار و نتايج ارزنده و سازنده‌ آن در تمام ابعاد نمايان است. هر ملت ریشه‏دار در تاریخ به مدد بهره‌مندی از عناصر هویت‌بخشی فرهنگی-تاریخی خود حماسه‏ای دیرپا و ماندگار را در تاریخ رقم می‌زند. این حماسه، ترکیبی از ابعاد متکثر هویتی، فرهنگی، اجتماعی و هنری است. در این میان، یکی از عناصر ماندگار و کهن هر ملتی که ارتباط ناگسستنی با ذائقه‌ فرهنگی دارد، بازی‌ها و سرگرمی‎های بومی و ملی است که در بطن تاریخ دراز، آهنگ هر ملتی، مجال بروز و ظهور می‏یابد. شاید بتوان گفت که سویه‎های لطیف‎تر ادبیات، هنر، آداب و رسوم و سایر شقوق حوزه‌ شوق‎انگیز فرهنگ در کالبد بازی‌های بومی و ملی خود را آراسته می‏‌كند. پرداختن به بازی‏های بومی و محلی، علاوه بر آنکه جسم را سالم نگه می‎دارد، در جهت تقویت روح و روان و تثبیت ارزش‌های فرهنگی نقش دارد. احیای ورزش ملی، جزیی از احیای فرهنگ ملی جامعه است و هر گونه تحول در جهت شکوفایی آن، موجب شکوفایی فرهنگ جامعه نیز می‏شود.

ورزش‌های سنتی و بازی‎های محلی و بومی

ورزش‌های سنتي ازجمله ورزش‌هاي بومي است كه در منطقه يا مناطق يا كل كشور مقبوليت عام پيدا كرده و به صورت رسم محلي درآمده و از اين ديدگاه مورد توجه و مورد پذيرش قرار گرفته است؛ اين ورزش‌ها، ريشه‌هاي تاريخي طولاني دارد و ازجمله مراسم ملي محسوب مي‌شود. ورزش‏های سنتی شامل ورزش‎ها و بازی‏های بومی و محلی است که در یک‌کشور با مناطق مختلف رایج یا محبوبیت یافته و به صورت رسم محلی درآمده است و بازی‎های بومی آن دسته از ورزش‌هایی هستند که در ارتباط با فرهنگ یک تیره و قوم خاص بوده اند. همچنین مجموعه‏ای از آداب و رسوم و فرهنگ هر منطقه که با اهداف نهفته در درون انجام می‏شود و منتج به ارضای احساسات درونی فرد می‌شود و بدون پشتوانه‏ علمی منتهی به پیروی از قوانین و مقررات اجتماعی و پر کردن اوقات فراغت می‏شود، بازی‎های محلی نام دارد. مهم‌ترین ویژگی‎های این ورزش‌ها، سادگی پرداختن به آن است و وابستگی خاص و چندانی به ابزار و وسایل خارج از دسترس ندارد.اين ورزش‌ها با تنوع در انواع پاسخگویی هر نوع سلیقه و توانایی و استعداد جسمانی و فکری است، در هر فصل، در هر جا و مکانی قابل پرداختن است، گروه‎های مختلف سنی را از کودکی تا کهنسالی زیر پوشش می‏تواند داشته باشد، از حالات مختلف فردی، تیمی، نرمشی، نمایشی، نیایشی و رقابتی برخوردار بوده و احیاي ترویج و گسترش آن در داخل و خارج از کشور و دیگر نقاط جهان امکان‏پذیر است. در اینجا به بخشی از بازی‎های محلی کردستان پرداخته می‏شود که امروزه به مدد مسئولان، همچنان قوت گرفته و در اکثر جشن‎ها و اعیاد مورد توجه واقع شده و در بین مردم علاقه‎مندان فراوانی دارد.

ورزش باستانی(زورخانه‏ای)

یکی از معروف‎ترین ورزش‌های سنتی کشور، ورزش باستانی زورخانه‏ای است که این ورزش در کردستان از ارزش‌های خاصی برخوردار بوده و از دیرباز تاکنون به صورت بازی های بومی نیز در بین اهالی رایج و متداول است. زورخانه، قدیمی‎ترین نهاد و باشگاه ورزشی ایرانی و منطقه‌ غرب و جنوب آسیا در عرصه‏‌های جهانی است. برخی از شرق‎شناسان، پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران و صاحب نظران، قدمت ورزش زورخانه‌ای را بیش از سه هزارسال ذکر کرده‏اند که پس از آن به جهت همسویی و انطباق موازین و معیارهای آن با تعالیم عالیه‌ اسلامی و تبعیت از احکام و فرامین دینی و الگو و سرمشق قرار دادن پیشوایان دین به تدریج از رونق و اعتبار بیشتری برخوردار شده و به لحاظ توجه عمیق به گرایشات و علایق مذهبی همچنان تا به امروز استمرار داشته است. ادوارد براون، ازجمله شرق‏شناسان بزرگ قرن اخیر نیز تاریخ رواج زورخانه‎ها را از دوره‏ باستان دانسته است. زورخانه مکانی برای نیرومندی و تقویت روحیه ورزشکاری، تواضع و فروتنی و دوری از تکبربوده و ورزش‏های زورخانه‏ای، در فضایی سرپوشیده انجام می‏شوند و شبیه سرداب‌ها و عبادتگاه‎هایی‌اند که از دوران باستان ظهور پیدا کرده‏اند. سقف زورخانه بلند و گنبدی شکل، شبیه معابد و مساجد است و درب ورودی آن کوچک‎تر از درب‎های معمولی طراحی شده است. امروزه اجرای گروهی در زورخانه، معمولا با هدف آمادگی جسمانی و تفریح و غنی‎سازی اوقات فراغت یا در جشن‎ها و مراسم انجام می‏شود. زمان ورزش بستگی به موقعیت زورخانه و مراسم دارد. ورزش با تعارفات مخصوص و غزلخوانی برخی از ورزشکاران خوش‌صدا توام بوده و مرشد با سخنان و ریتم جذاب ضرب، بر شیرینی تمرین و اجرا می‏افزاید. ورزش‎کاران هر یک برحسب سابقه‎ ورزشی و مقام‎های ورزشی دارای درجات مختلفی هستند و هنرنمایی می‏کنند. وسایل ورزشی زورخانه‌ای که در ورزش باستانی به کار گرفته می‏شوند عبارتند از سنگ، تخته شنا، میل، کباده و تخته شلنگ. ترتیب عملیاتی ورزشی نیز به ترتیب سنگ گرفتن، شنا رفتن، میل گرفتن، پا زدن، چرخ زدن، شلنگ و تخته، کباده زدن، حق‎خوانی و گل کشتی است. در پایان عملیات ورزشی باستانی مراسم دعاست که توسط میان‏دار انجام می‌شود.

زوران قچله(کشتى محلی)

زوران قچله، یکی از ورزش‌های سنتی کردستان محسوب می‏شود که این ورزش نیز از گذشته تاکنون به صورت بازی های بومی در کردستان رواج و توسط علاقه‌مندان بسیاری برگزار می‎شود. اين بازى از نظر نحوه‌ انجام آن، فنونى که در آن به‌کار گرفته مى‌شود و چگونگى برنده‌شدن مشابه کشتى «پاتوله» است. دو کشتى‌گير مقابل هم مى‌ايستند. هر کشتى‌گير يک دست از رو و دست ديگر را از زير بازوى حريف قفل مى‌کند و سعى دارد با قدرت و فشار کمر، حريف را خم کرده و تعادل او را برهم زده و پشت او را به خاک برساند. در اين کشتى نيز کشتى‌گير مى‌تواند با «پاش قل» تعادل حريف را برهم زند، يعنى يک پاى خود را پشت پاى حريف قفل کند؛ از این‌رو، این بازی‎ها می‏توانند بر سالم‏‎سازی اجتماع، انسجام اجتماعی، تفاخر ملی و پایبندی به اصول اخلاقی و جوانمردی تاثیر مثبتی داشته باشند.

سوارکاری و تاختن اسب

در بازی سوارکاری که جزو یکی از زیباترین و جذاب‎‏ترین بازی‌های محلی کردستان است، هوش، آمادگی ذهنی برای گفتن نام اسب‌ها، سرعت حرکت، چالاکی، جلوگیری از به بند افتادن و فرار از تهاجم بسیار مطرح است. لازم به ذکر است که سواركارى و انجام بازى‎هاى نمايشى روى اسب، از دير باز در ميان برخى از اقوام ايرانى رواج داشته و هنوز هم به‌صورت انفرادى يا گروهى در گوشه كنار ايران اجرا مي‌شود. بازى‎هاى نمايشى يا شيرين كارى با اسب، شامل موارد ذيل است: برداشتن كلوخ از روى زمين، برداشتن كلاه از ارتفاع، ايستادن وبالانس زدن روى اسب(درحركت چهار نعل)، پريدن روى اسب و پياده شدن در حالت حركت و پنهان شدن در بغل اسب. اين بازي‌ها در مناسبت‌هايى مانند جشن‌ها يا مسابقات محلى، به‌صورت رقابتى انجام شده و توسط پيشكسوتان و ريش سفيدان قضاوت مي‎شود. اين مراسم، همراه با نواختن موسيقى هاى محلى و تشويق مردم است. تاخت اسب يا برگزاري كورس سرعت نيز از جمله بازي‎ها و سرگرمي‌هاي پرهيجاني است كه در ميان برخي از اقوام ايراني وجود دارد.

هنورى، منورى(انگورى)

در این بازی، معمولا بازيکنان به دو گروه تقسيم مى‌شوند و در مقابل يکديگر در دو صف قرار مى‌گيرند. هريک از افراد براى خود نامى انتخاب مى‌کند. مانند انار، سيب، انگور و... بعد نفرات اول هر دو صف به‌وسط مى‌آيند و يکى از آن دو، چشم ديگرى را مى‌بندد. پس از خواندن عبارتى شعرگونه و ذکر نام ميوه‌اى مثل انار توسط بازيکن اول، انار از صف خود بيرون آمده و با انگشت بر پيشانى بازيکن چشم بسته مى‌زند و مى‌رود و در جاى خود قرار مى‌گيرد. در اين هنگام، بازيکن چشم‌ بسته، چشمان خود را باز مى‌کند و پس از نظرى به هر دو صف فردى را که حدس مى‌زند نامش انار باشد، ذکر مى‌کند. اگر حدس او درست بود، همان فرد (انار) را خر خود مى‌کند و سوارى مى‌گيرد و در غير اين‌صورت، از بازى اخراج مى‌شود و بازى به‌همين ترتيب ادامه پيدا مى‌کندو این ورزش بیشتر در قروه انجام می‏شود.

کلاه‌پران

اين بازى در نقاط مختلف، داراى نام‌هاى متفاوتى است. زمين بازى به شكل مستطيل انتخاب می‏شود. يك‌طرف آن دايره‌اى ترسيم مى‌كنند و در طرف ديگر، يك تيرك يا درختى نشان مي‌شود. ابتدا شركت كنندگان به دو گروه، تقسيم مي‌شوند و به قيد قرعه يك تيم به‌عنوان مهاجم و تيم ديگر به‌عنوان مدافع، عمل مي‌كند. افراد تيم مدافع، كلاه بر سر گذاشته و داخل دايره، به‌صورت پشت به پشت يا چهار دست و پا مى‌نشينند و يك نفر هم به‌عنوان سالار، وظيفه‌ دفاع و حمايت از افراد نشسته را به عهده مي‌گيرد. تيم مهاجم بايد سعى كند كلاه را از سر افراد داخل دايره بربايد و به تيرك برساند. افرادگروه نشسته نيز مي‌توانند با رساندن پاى خود به پاى حريفان، باعث بازنده شدن آن‌ها شوند يا چنانچه كلاه‌شان ربوده شد، آن را به زور از حريف بگيرند. اگر گروه نشسته، بتواند با پاى خود به پاى يكى از مهاجمان بزند، جاى دو تيم عوض مي‌شود.

جورابین

اين بازى بيشتر در شب‌هاى طولاني پاييز و زمستان همچنين شب‌هاى ماه مبارك رمضان، در كردستان و آذربايجان غربى انجام می‌شود. جورابين جزو رايج‌ترين بازی‌هاى منطقه است و گاهى جوانان از روستايى به روستاى ديگر مي‌روند تا با هم رقابت كنند و ممكن است چند روز ادامه پيدا كند. ابتدا شركت‌كنندگان به دو گروه تقسيم مي‌شوند و مقابل يكديگر مى‌نشينند، هر گروه در مقابل خود پنج جوراب پشمى رنگارنگ با دهانه باز مي‌گذارد و به قيد قرعه گروه شروع‌كننده بازى مشخص مي‌شود . يك نفر از گروه، چوب كوچكى راكه مازوج ناميده مي‌شود،ابتدا به تيم مقابل نشان داده و دست خود را در جوراب ها تك به تك وارد مي‌كند و مازوج را در يكى از جوراب‌ها پنهان مي‌كند، تيم مقابل اگر بتواند در اولين انتخاب، مازوج را پيدا كند 11 امتياز مي‌گيرد و جهت بازى عوض مي‌شود، در غير اين صورت 11امتياز از آن‌ها كسر مي‌شود. تيم بازنده مي‌تواند جوراب‌هاى خالى را مشخص كند تا به جوراب اصلى نزديك شود و به اين صورت امتياز از دست ندهد، اگر جوراب حاوى مازوج را پيدا كرد، بايد جوراب‌هاى مانده را بشمارد و به همان تعداد امتياز بگيرد و اگر هربار اشتباه انتخاب كند به تعداد جوراب‌هاى مانده، كسر امتياز دارد. سقف امتيازات، توافقى است. اين بازى در نقاط مختلف، داراى قواعد متفاوتى نيز است.

اوریزان

بازی اوریزان، به این صورت است که فردی کلاهی را پر از سنگریزه کرده و آن را وارونه روی یک سطح قرار می‌دهد. به این ترتیب که باید کلاه را طوری از زمین بر‎دارد که سنگریزه‌ای برجای نماند. اما اگر موفق نشد باید سنگریزه‌های باقی‌مانده روی زمین را تک‌تک طوری برداردکه بقیه‌ سنگریزه‌های موجود در سطح، تکان نخورند، در غیر این صورت بازنده اعلام می‌شود. هرکس در این بازی موفق شود که یا کلاه را پر از سنگریزه برگرداند یا اینکه سنگریزه‌ها را تک تک بردارد، به طوری که بقیه‌ آن‌ها تکان نخورند، برنده اعلام می‌شود.

دال پلان

دال پلان از رشته بازي‌هاى پرتابى است كه براى انجام آن قدرت بدنى و تبحر در نشانه گيرى نقش تعيين‌كننده‌اي دارد. انجام اين بازى با دونفر يا بيشتر قابل انجام است. ابتدا شركت كنندگان به دو گروه تقسيم مي‌شوند و به قيد قرعه، گروه آغازكننده مشخص مي‌شود. دو گروه مقابل هم و با يك فاصله توافقى می‌ايستند، سپس هر گروه تعدادى سنگ تخت و صاف(معمولا سه عدد) را به‌صورت عمودى و پشت سرهم يا كنار هم قرار مي‌دهد، افراد تيم آغازكننده قلوه‌سنگ‌هايى را كه در دست دارند به طرف تخته‌سنگ‌هاى تيم مقابل به نوبت پرتاب مى‌كنند. هرنفر يك پرتاب و در صورت برخورد قلوه‌سنگ به تخته‌سنگ‌ها به تعداد سنگ‌هاى سرنگون‌شده، پرتاب جايزه مى‌گيرد يا اينكه در صورت انداختن همه تخته‌سنگ‌ها يك مرحله برنده مي‌شود و اگر حتى يك تخته سنگ از تيم برنده به زمين افتاده باشد جاى دو تيم با هم عوض مى‌شود ولى اگر تخته سنگى از تيم برنده به زمين نيفتاده باشد در جاى خود باقى مانده و بازى ادامه خواهد داشت.

هه‌لپه‌رکی

یکی از مهم‌ترین بازی‎هایی که در بین کردها رواج دارد، هه‌لپه‌رکی است که در نوع خود کم‌نظیر و جزو ویژگی‌های فرهنگی خاص مردمان کرد است. کردها نیز مانند سایر ملل نمودهایی از زندگی خود را در قالب حرکاتی موزون که برگرفته از پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی، شیوه زندگی، اعتقادات، کار و تلاش، جنگ و ستیز و... است، در طی هزاران سال به وجود آورده‎اند که «هه‌لپه‌رکی» نامیده می‏شود. هه‌لپه‎رکی جایگاه خاص خود را در فرهنگ کردها دارد؛ به گونه‎ای که شناخت آن، نگاه عمیق و نافذ بیننده را می‏طلبد تا شاهد سماع و شکرگزاری رقصنده در «هه‌‎و شار»، ظلم‎ستیزی در «زه‎نگی»، شادی و نشاط در «گه‎ریان» و... باشد. درواقع، کردها به جای رقص از واژه‎ای به عنوان «هه‌لپه‌رکی» استفاده می‎‏کنند که به معنای جست و خیز فعالیت است. با اندکی تامل در واژه‎ «هه‌لپه‌رکی» می‏توان به فلسفه‏ای از سکون به تغییر این مقوله پی برد، چون فرد در حین اجرای هلپرکی همواره در حال شدن و تغییر است و حالات روحی و روانی او در سیلان پردازش‎های ذهنی فرد با دنیای درون و محیط و پیرامون در قالب یک گُشتالت منسجم از هماهنگی ذهن و بدن قرار می‎گیرد. «هه‌لپه‌رکی» یا «رقص کردی» بخشی از آیین‌های نمایشی کردهاست که به‌صورت گروهی و به شکل حلقه‌ای ناکامل مرکب از رقصندگان زن و مرد در اصطلاح گه‌نم و ج به معنی گندم و جو است که رقصنده‏ها درحالی ‌که پنجه‎ دست‌های‌شان به هم گره خورده و از چپ به راست در حرکت هستند، این رقص را به نمایش می‎گذارند. این رقص نوعی آیین و اسطوره‌ای است که از هزاران سال قبل از تمدن کُردها به جای مانده و هنری است کهن که ریشه در برگ برگ تاریخ پرفراز و نشیب کردهای این مرز وبوم دارد. در رقص کردی(هه لپه رکی) از آلات موسیقی متعدد استفاده می‏شود که ساز اصیل آن، دهل و سرناست؛ اگرچه به تناسب مجالس خاص، از آلات موسیقی دیگری نیز استفاده می‏‎شود. در رقص‌های کردی هیچ کس در نقطه‌ مرکز نیست و مشارکت همگان به منظور ساختن یک زنجیره‎عاطفی عمیق انسانی است. هر شخصی دست در دست «دیگری»، نه تنها حرفی از اتحاد و همبستگی می‏زند، بلکه گرما و نشاط را نیز به دیگری همنوع انتقال می‌دهد. قدیمی‌ترین سند موجود مربوط به این گونه رقص‌ها با ذکر جزییات قابل توجه در تاریخ جهانگشای جوینی و در ذکر خروج تارابی آمده است که به شکلی نسبتا روشن از عمومیت آیینی، توام با حرکات موزون در شرق فلات ایران سخن به میان آورده است.

بازی هیله مارانی

بازی هیله مارانی(تخم مرغ شکستن) که به‌صورت برد و باخت انجام می‌گرفت به این صورت بود که در هر مرحله دو نفر با هم روبه‌رو می شدند وهر کدام از طرفین تخم مرغی را محکم در دستش نگه می داشت؛ به طوری که یک سر تخم‌مرغ به طرف بالا باشد و دیده شود، سپس فرد دیگری تخم مرغ خود را از طرف سر آن به تخم مرغ طرف مقابل می‌زد. اگر تخم مرغ یکی از آن‌ها ترک بر می داشت، این بار دو سر دیگر تخم مرغ را به هم می‌زدند اگر این بار نیز همان تخم‌مرغ ترک برمی‌داشت، صاحب این تخم مرغ بازنده محسوب می‌شد و بايد تخم مرغ خود را به طرف مقابل مي‌داد و اگر هر دو ترک برمی‌داشتند، آن طرفي بازنده محسوب می‌شد که تخم مرغش بیشتر شکسته باشد. به این طریق یک فرد ممکن بود در روز چند تخم مرغ را صاحب شود.

زو(کبدی)

ابتدا شركت كنندگان به دو گروه تقسيم مى‌شوند و هر يك، سردسته‌اى را براى خود تعيين مي‌كند و سپس به قيد قرعه، گروه مهاجم و گروه مدافع مشخص شده و زمين بازى نيز توسط خط به دو بخش تقسيم مي‌شود، با نظر سردسته گروه مهاجم، يكى از بازيكنان تيم، با گفتن كلمه «زووو» به صورت آرام و پيوسته به زمين مدافع رفته و سعى مى كند با لمس يك يا چند تن از افراد تيم مدافع ، به زمين خود بازگردد و افراد لمس شده از زمين خارج مى شوند . در حين حمله اگر تيم مدافع، فرد حمله كننده را بگيرد،فرد حمله‌كننده از زمين خارج مى‌شود و در نوبت بعد بازيكن تيم مقابل به عنوان حمله كننده وارد زمين تيم حريف مى‌شود. به ازاى هر بازيكن لمس شده توسط حمله‌كننده به همان تعداد از ياران خارج شده تيم به زمين باز مى گردند اگر مهاجم توسط مدافعان گرفته شود و مهاجم بتواند بازگشته و خود را به وسط زمين برساند و خط را لمس كند، نفراتى كه مهاجم را گرفته اند از بازى خارج مى‌شوند. روستاييان اين بازى را در زمين‌هاى خاكى، ماسه‌اى و چمن طبيعى و به شكل‌هاى دايره‌اى، مربع يا مستطيل انجام می‎‌دهند كه«كودر كودر»، «كه بودى»، «بدبدى»، «شيرين دودو»، «اش تى تى» ناميده مي‌شود.

در نهایت آن‌که همیشه آیین‎هایی وجود دارند که فکر می‏کنیم باید آن‎ها را برای فرزندان‌مان حفظ کنیم، زیرا باعث می‏شوند حس کنیم به یک سرزمین و سنت تعلق داریم. اما تحولات پرشتاب جهانی همچون جهانی‏سازی، شهرنشینی و تاثیرات رسانه‎ای منجر به شبیه شدن رفتارها و سبک زندگی، نابودی تنوعات فرهنگی و حتی گرایش به تجاری کردن فرهنگ در میان اقوام و گروه‎های اجتماعی، باعث فراموشی این آیین‎ها شده است. ورزش‌های سنتی و بازی‏های محلی، یکی از این آیین‎هایی است که امروزه با گذشت زمان و همچنین با ورود رسانه‏های مدرن، جایگاه واقعی خود را از دست داده و کمتر از گذشته مورد توجه و اسباب سرگرمی جوانان کردستان است. بازی‌هایی که مملو از نماد و نشانه‏هایی هستند که منحصر به خود کردستان و ساکنان آن بوده و با نشانه‏هایی که از خود در ذهن بیننده نمایش می‏دهند، تصویر روشنی از هویت و فرهنگ مردمان بافرهنگ کرد، در ذهن‌ها برجای می‌گذارند. بازی‏های بومی و محلی هر گروه و منطقه‎ای، با زبان رمزآمیز خود با مردم سخن می‎گویند و پیامی روشن از خود در ذهن تماشاگر تداعی می‏کنند. تصویری که نماد و نشانه‏ای از گذشته و تاریخ و فرهنگ دیرین مردمان این منطقه دارد. متاسفانه امروزه‌ این بازی‎ها به‌ندرت‌ انجام می‌شوند و با ورود تکنولوژی‎های جدیدی چون افزایش فضای مجازی و رواج بی‌حد و حصر آن، شاهد از رونق افتادن بازی‎های بومی و محلی به خصوص در کردستان هستیم که در بسیاری از نقاط به مقتضای ویژگی‌های اقلیمی درجه، تمدن و فرهنگ، عقاید مذهبی و آداب و رسوم دستخوش دگرگونی‌های بسیاری شده است. امروزه این ورزش‌ها و بازی‎های محلی باید جدی گرفته شوند؛چراکه در گذر زمان شاهد کمرنگ شدن آن خواهيم بود و‌ این بازی‎ها، جای خود را به بازی‏های رایانه‏ای و سایر بازی‎های مدرن خواهند داد. ورزش‌های بومی و محلی از زمان‏های قدیم سخت مورد توجه مردم بوده و بخش مهمی از اوقات فراغت آنان را پر می‏کرده، این گونه ورزش‌ها، ریشه در فرهنگ اصیل و ملی و میهنی ما دارند که متاسفانه با ورود بازی‎های مدرن و رشته‏های اعجاب‎آور، گرد فراموشی روی آن‎ها پاشیده شد. ورزش‌هایی که روزگاری محل گردهمایی مردمان جهان بوده و متاسفانه امروزه در جوامع ورزشی جهانی و بین‎المللی نقشی ندارند. از دورترین نقطه‌ جنوب کشور تا شمالی‎ترین و از مشرق تا مغرب زمین کشورمان، دیگر هیچ کس به تماشای دوره‏گردهای ورزش‌های بومی نمی‏نشیند. بازي‌هاي بومي و محلي با توجه به قرابتي كه با ورزش و رويدادهاي ورزشي و همچنين ارتباط قوي كه با فرهنگ بومي و منطقه‌اي دارند، در زمینه‎ جذب گردشگر نیز بسيار مهمند.

گردشگران بسياري وجود دارند كه به واسطه‌ وجود فرهنگي قوي در يك منطقه كه يكي از مهم‌ترين نمادهاي آن بازي‌ها و مراسم بومي است، اقدام به سفر به آن منطقه مي‌كنند. پارک بازي‌هاي بين‌المللي دانمارک يكي از مكان‌هايي است كه پيوند بازي‌هاي بومي و محلي را با گردشگري نشان داد. در اين مكان، بازي‌ها و ابزار و وسايل استفاده شده موجب جذابيت و افزايش كيفيت اين رخداد بود؛ به صورتي كه افراد و تماشاگران بسياري را جذب و افراد بسيار زيادي، وسايل به كار گرفته شده در اين بازي‌ها را به‌عنوان يادگاري و يادبود خريداري می‏کنند. بازي‌هاي بومي و محلي در چارچوب يك فرهنگ و هويت مشخص و اصول پايدار سرزميني شكل گرفته اند و از آنجا که این بازی‏ها که از آبشخور فرهنگی این مرز وبوم سیراب شده، ارتباطی درهم تنیده با لایه‌های بومی و قومی سرزمین ایران داشته و از اسطوره‏های کهن و آداب و رسوم بومی است، می‌توان گفت که تمامی این بازی‎ها، به تبلور روح جوانمردی، پاسداشت اخلاق و برجسته‌کردن فضایل انسانی توجه داشته و اهداف حرکت‏شناختی و روان‏شناختی فراوانی در بین آن‌ها نهان شده است. بازی‏های ملی و محلی، نشأت گرفته از آداب و رسوم هر قوم است و لازم است آن‏ها را زنده نگه داریم و به قول گوستاو لوبن:« ملتی زنده است که گذشته‏ خود را به یاد بیاورد و با آن زندگی کند. این بازی‎ها علاوه بر یادآوری فرهنگ گذشتگان، در کودکان و نوجوانان هم روحیه‏ ایثار، استقامت، تمرکز حواس، بالا بردن بازده‌هوشی، تعاون و غیره را به وجود می‏آورند که بايد با‎ توجه به این بازی‎ها، فرزندان‌مان را از منجلاب مفاسد اجتماعی برهانیم. به اعتقاد مسئولان، باید در تلاش برای اعتلای فرهنگ ایرانی، ورزش‌های سنتی و بازی‌های بومی، محلی کردستان که نمادی از هویت ملی، قومی و فرهنگی کشور است، گام برداشته و با برپایی جشن‎های خاص درخصوص اجرای بازی‌های بومی و محلی در روزهای شادی و اعیاد، در حفظ و اعتلای این فرهنگ ارزشمند کوشیده و آن را در بین نوجوانان و جوانان نهادینه كرد.

بازی‎های بومی و محلی و ورزش‎های سنتی نباید به عجایب انسان‎شناختی با موضوعات موزه‏ای تبدیل شوند، تا نظر مشتاقان و جهانگردان را جلب کنند. باید چنین فعالیت‎هایی را همراه با دیگر عادات جسمانی و در ضمن اوقات فراغت خود زنده و حاضر نگه داشت؛چراکه بازی‎های قومی و محلی این اقوام، نمادی ملی و نشان‎ فرهنگی این مرز و بوم بوده و جزو سنن فولکلور محسوب می‏شوند. مبادا در گذر زمان تنها به خاطره‌ای در کتاب‎ها تبدیل شود و نشانی از آن در میان نباشد.

منبع : قانون
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه