شعله کمفروغ بازیهای بومی و محلی
| صنعتیشدن کشورها و زندگی در آپارتمان، شهرنشینی، فراگیرشدن تلویزیون، کامپیوتر و سبک زندگی، بیتحرکی شدیدی را برای بسیاری از کودکان فراهم کرده است.
۵۵آنلاین :
صنعتیشدن کشورها و زندگی در آپارتمان، شهرنشینی، فراگیرشدن تلویزیون، کامپیوتر و سبک زندگی، بیتحرکی شدیدی را برای بسیاری از کودکان فراهم کرده است. این بیتحرکی، علاوه بر مشکلات چاقی و بیماریهای ناشی از آن، سبب شده است که بسیاری از نوجوانان، جوانان و بزرگسالان نتوانند مهارتهای بنیادی را که پایهای برای مهارتهای تخصصی و ورزشی هستند، به طور موثر و کارآمد اجرا کنند. بازیهای محلی و ورزشهای سنتی به لحاظ تمايلها، گرايشها و علايق فرهنگي، ذوقي و هنري مردم مناطق مختلف ميهن ما و ساير نقاط جهان، يكي از بهترين روشها براي تفريح و ايجاد سرگرميهاي مفرح، سالم و سازندهاند که در این میان، میتوانند بسیار پرثمر باشند. امروزه بازیها به یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین ابزارهای آموزشی تبدیل شدهاند و علاوه بر رشد خصلتهای فردی، دستاوردهای حرکتی و جسمانی را به دنبال دارند و باید توجه ویژهای به آنها داشت. یکی از انواع مختلف بازیها که از جذابیت خاصی برخوردار است، بازیهای بومی و محلی است. بازیهای بومی و محلی با آداب و رسوم مردم در ارتباط بوده و ارتباط مستقیمی با خصایل نیک انسانی دارد. این بازیها، ارتباط نزدیکی با الگوهای حرکتی مردم در مناطق مختلف جغرافیایی دارند. بازیهای بومی و محلی، دارای پتانسیلی بالا در جهت پرکردن اوقات فراغت هستند که میتوانند تاثیر زیادی در ایجاد نشاط و شادابی مردم داشته باشند. درواقع، بازیهای بومی و محلی مردم کردستان، روزگاری از جذابترین و زیباترین جاذبههای فرهنگی و صنایع دستی این خطه از استان محسوب میشد که امروزه متاسفانه اکثر این بازیها فراموش شده و امروزه بازیهای رایانهای جایگزین بازیهای ارزشمند و پرمعنای محلی در کردستان شده و علاقهمندان خود را از دست داده است. به حدی که بازیهای سنتی توسط فرآیند ورزشی شدن تهدید میشوند و به عنوان ورزشهای در معرض خطر در نظر گرفته میشوند. امروزه، تنها در برخی نقاط کردستان، همچنان بازیهای بومی مورد استقبال و استفاده جوانان قرار میگیرد و متاسفانه ادامه این وضعیت، نسل فردا را به نسلی منفعل، کمانگیزه و گریزان از کارهای گروهی تبدیل میکند؛ مشکلی که هماکنون هم در میان بسیاری از جوانان قابل مشاهده است.
اهمیت بازیهای محلی
ورزشهاي بومي برگرفته از فرهنگ قومي مردم ماست و رابطه تنگاتنگ و نزديكي به شيوه زندگي، رفتار، كردار و مناسبتهاي آنها دارد؛ از اینرو، توجه به ورزشها و بازیهای بومی و محلی، نه تنها یک نمایش ساده، به منظور سرگرمی و گذران اوقات فراغت، بلکه بیشتر با هدف جسمی، تربیتی و روانشناختی همراه بوده و در عین سادگی، پیامآور هویت فرهنگی مردمان هر سرزمینی است. در ایران باستان، جوانان زیر 24سال، آموزش تکمیلی مرتبط با ورزش را در زمان خود فرامیگرفتند، این ورزشها عبارت بود از دو، سوارکاری، چوگان، پرتاب دارت، کشتی، بوکس، تیر و کمان، شمشیر بازی و... این فنون تحت شرایط بسیار سخت آموزش داده میشد تا بتوانند در زمان نیاز شرایط سخت، ناسازگاریها و مشکلات ناشی از جنگ از قبیل گرسنگی، تشنگی، کوفتگی، گرما، سرما و... را تحمل کنند. همچنین، بعضی از اين بازيها و ورزشها نشأت گرفته از هدف و منظور مشخصي بودهاند، مثل بازيهاي مراسم عروسي، مراسم كشاورزي و تغيير فصول. به طور كلي، بالغ بر 150نوع بازي سنتي در ايران وجود دارد كه به مرور زمان و تغيير شيوههاي زندگي، نسل امروز با بسياري از آنها بيگانه شده است؛ از اینرو برای اینکه این بازیها و ورزشهای سنتی، بومی و محلی کشورمان بهتر شناسانده شود، به شناسایی و توصیف آنها پرداخته میشود؛ چراکه ورزشهای سنتی، بومی و محلی کشور ایران، علاوه بر آثار کلاسیکی که دارد، دارای اثرات و فواید خاصی است، این ورزشها به جهت تمایلات، گرایشات و علایق فرهنگی، ذوقی و هنری مردم مناطق مختلف میهن، بهترین عامل تفریحات و سرگرمیهای مفرح و سالم و سازنده و بسیار هم آموزنده است. علاوه بر این، ورزشهاي بومي و محلي عنصر مهمي در زندگي روستاييان است و جايگاه ويژهاي در جوامع روستايي دارد. اين فعاليتها، ميراث فرهنگي نياكان مردمان روستا و نمودار شخصيت فرهنگي آنهاست و آثار و نتايج ارزنده و سازنده آن در تمام ابعاد نمايان است. هر ملت ریشهدار در تاریخ به مدد بهرهمندی از عناصر هویتبخشی فرهنگی-تاریخی خود حماسهای دیرپا و ماندگار را در تاریخ رقم میزند. این حماسه، ترکیبی از ابعاد متکثر هویتی، فرهنگی، اجتماعی و هنری است. در این میان، یکی از عناصر ماندگار و کهن هر ملتی که ارتباط ناگسستنی با ذائقه فرهنگی دارد، بازیها و سرگرمیهای بومی و ملی است که در بطن تاریخ دراز، آهنگ هر ملتی، مجال بروز و ظهور مییابد. شاید بتوان گفت که سویههای لطیفتر ادبیات، هنر، آداب و رسوم و سایر شقوق حوزه شوقانگیز فرهنگ در کالبد بازیهای بومی و ملی خود را آراسته میكند. پرداختن به بازیهای بومی و محلی، علاوه بر آنکه جسم را سالم نگه میدارد، در جهت تقویت روح و روان و تثبیت ارزشهای فرهنگی نقش دارد. احیای ورزش ملی، جزیی از احیای فرهنگ ملی جامعه است و هر گونه تحول در جهت شکوفایی آن، موجب شکوفایی فرهنگ جامعه نیز میشود.
ورزشهای سنتی و بازیهای محلی و بومی
ورزشهای سنتي ازجمله ورزشهاي بومي است كه در منطقه يا مناطق يا كل كشور مقبوليت عام پيدا كرده و به صورت رسم محلي درآمده و از اين ديدگاه مورد توجه و مورد پذيرش قرار گرفته است؛ اين ورزشها، ريشههاي تاريخي طولاني دارد و ازجمله مراسم ملي محسوب ميشود. ورزشهای سنتی شامل ورزشها و بازیهای بومی و محلی است که در یککشور با مناطق مختلف رایج یا محبوبیت یافته و به صورت رسم محلی درآمده است و بازیهای بومی آن دسته از ورزشهایی هستند که در ارتباط با فرهنگ یک تیره و قوم خاص بوده اند. همچنین مجموعهای از آداب و رسوم و فرهنگ هر منطقه که با اهداف نهفته در درون انجام میشود و منتج به ارضای احساسات درونی فرد میشود و بدون پشتوانه علمی منتهی به پیروی از قوانین و مقررات اجتماعی و پر کردن اوقات فراغت میشود، بازیهای محلی نام دارد. مهمترین ویژگیهای این ورزشها، سادگی پرداختن به آن است و وابستگی خاص و چندانی به ابزار و وسایل خارج از دسترس ندارد.اين ورزشها با تنوع در انواع پاسخگویی هر نوع سلیقه و توانایی و استعداد جسمانی و فکری است، در هر فصل، در هر جا و مکانی قابل پرداختن است، گروههای مختلف سنی را از کودکی تا کهنسالی زیر پوشش میتواند داشته باشد، از حالات مختلف فردی، تیمی، نرمشی، نمایشی، نیایشی و رقابتی برخوردار بوده و احیاي ترویج و گسترش آن در داخل و خارج از کشور و دیگر نقاط جهان امکانپذیر است. در اینجا به بخشی از بازیهای محلی کردستان پرداخته میشود که امروزه به مدد مسئولان، همچنان قوت گرفته و در اکثر جشنها و اعیاد مورد توجه واقع شده و در بین مردم علاقهمندان فراوانی دارد.
ورزش باستانی(زورخانهای)
یکی از معروفترین ورزشهای سنتی کشور، ورزش باستانی زورخانهای است که این ورزش در کردستان از ارزشهای خاصی برخوردار بوده و از دیرباز تاکنون به صورت بازی های بومی نیز در بین اهالی رایج و متداول است. زورخانه، قدیمیترین نهاد و باشگاه ورزشی ایرانی و منطقه غرب و جنوب آسیا در عرصههای جهانی است. برخی از شرقشناسان، پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران و صاحب نظران، قدمت ورزش زورخانهای را بیش از سه هزارسال ذکر کردهاند که پس از آن به جهت همسویی و انطباق موازین و معیارهای آن با تعالیم عالیه اسلامی و تبعیت از احکام و فرامین دینی و الگو و سرمشق قرار دادن پیشوایان دین به تدریج از رونق و اعتبار بیشتری برخوردار شده و به لحاظ توجه عمیق به گرایشات و علایق مذهبی همچنان تا به امروز استمرار داشته است. ادوارد براون، ازجمله شرقشناسان بزرگ قرن اخیر نیز تاریخ رواج زورخانهها را از دوره باستان دانسته است. زورخانه مکانی برای نیرومندی و تقویت روحیه ورزشکاری، تواضع و فروتنی و دوری از تکبربوده و ورزشهای زورخانهای، در فضایی سرپوشیده انجام میشوند و شبیه سردابها و عبادتگاههاییاند که از دوران باستان ظهور پیدا کردهاند. سقف زورخانه بلند و گنبدی شکل، شبیه معابد و مساجد است و درب ورودی آن کوچکتر از دربهای معمولی طراحی شده است. امروزه اجرای گروهی در زورخانه، معمولا با هدف آمادگی جسمانی و تفریح و غنیسازی اوقات فراغت یا در جشنها و مراسم انجام میشود. زمان ورزش بستگی به موقعیت زورخانه و مراسم دارد. ورزش با تعارفات مخصوص و غزلخوانی برخی از ورزشکاران خوشصدا توام بوده و مرشد با سخنان و ریتم جذاب ضرب، بر شیرینی تمرین و اجرا میافزاید. ورزشکاران هر یک برحسب سابقه ورزشی و مقامهای ورزشی دارای درجات مختلفی هستند و هنرنمایی میکنند. وسایل ورزشی زورخانهای که در ورزش باستانی به کار گرفته میشوند عبارتند از سنگ، تخته شنا، میل، کباده و تخته شلنگ. ترتیب عملیاتی ورزشی نیز به ترتیب سنگ گرفتن، شنا رفتن، میل گرفتن، پا زدن، چرخ زدن، شلنگ و تخته، کباده زدن، حقخوانی و گل کشتی است. در پایان عملیات ورزشی باستانی مراسم دعاست که توسط میاندار انجام میشود.
زوران قچله(کشتى محلی)
زوران قچله، یکی از ورزشهای سنتی کردستان محسوب میشود که این ورزش نیز از گذشته تاکنون به صورت بازی های بومی در کردستان رواج و توسط علاقهمندان بسیاری برگزار میشود. اين بازى از نظر نحوه انجام آن، فنونى که در آن بهکار گرفته مىشود و چگونگى برندهشدن مشابه کشتى «پاتوله» است. دو کشتىگير مقابل هم مىايستند. هر کشتىگير يک دست از رو و دست ديگر را از زير بازوى حريف قفل مىکند و سعى دارد با قدرت و فشار کمر، حريف را خم کرده و تعادل او را برهم زده و پشت او را به خاک برساند. در اين کشتى نيز کشتىگير مىتواند با «پاش قل» تعادل حريف را برهم زند، يعنى يک پاى خود را پشت پاى حريف قفل کند؛ از اینرو، این بازیها میتوانند بر سالمسازی اجتماع، انسجام اجتماعی، تفاخر ملی و پایبندی به اصول اخلاقی و جوانمردی تاثیر مثبتی داشته باشند.
سوارکاری و تاختن اسب
در بازی سوارکاری که جزو یکی از زیباترین و جذابترین بازیهای محلی کردستان است، هوش، آمادگی ذهنی برای گفتن نام اسبها، سرعت حرکت، چالاکی، جلوگیری از به بند افتادن و فرار از تهاجم بسیار مطرح است. لازم به ذکر است که سواركارى و انجام بازىهاى نمايشى روى اسب، از دير باز در ميان برخى از اقوام ايرانى رواج داشته و هنوز هم بهصورت انفرادى يا گروهى در گوشه كنار ايران اجرا ميشود. بازىهاى نمايشى يا شيرين كارى با اسب، شامل موارد ذيل است: برداشتن كلوخ از روى زمين، برداشتن كلاه از ارتفاع، ايستادن وبالانس زدن روى اسب(درحركت چهار نعل)، پريدن روى اسب و پياده شدن در حالت حركت و پنهان شدن در بغل اسب. اين بازيها در مناسبتهايى مانند جشنها يا مسابقات محلى، بهصورت رقابتى انجام شده و توسط پيشكسوتان و ريش سفيدان قضاوت ميشود. اين مراسم، همراه با نواختن موسيقى هاى محلى و تشويق مردم است. تاخت اسب يا برگزاري كورس سرعت نيز از جمله بازيها و سرگرميهاي پرهيجاني است كه در ميان برخي از اقوام ايراني وجود دارد.
هنورى، منورى(انگورى)
در این بازی، معمولا بازيکنان به دو گروه تقسيم مىشوند و در مقابل يکديگر در دو صف قرار مىگيرند. هريک از افراد براى خود نامى انتخاب مىکند. مانند انار، سيب، انگور و... بعد نفرات اول هر دو صف بهوسط مىآيند و يکى از آن دو، چشم ديگرى را مىبندد. پس از خواندن عبارتى شعرگونه و ذکر نام ميوهاى مثل انار توسط بازيکن اول، انار از صف خود بيرون آمده و با انگشت بر پيشانى بازيکن چشم بسته مىزند و مىرود و در جاى خود قرار مىگيرد. در اين هنگام، بازيکن چشم بسته، چشمان خود را باز مىکند و پس از نظرى به هر دو صف فردى را که حدس مىزند نامش انار باشد، ذکر مىکند. اگر حدس او درست بود، همان فرد (انار) را خر خود مىکند و سوارى مىگيرد و در غير اينصورت، از بازى اخراج مىشود و بازى بههمين ترتيب ادامه پيدا مىکندو این ورزش بیشتر در قروه انجام میشود.
کلاهپران
اين بازى در نقاط مختلف، داراى نامهاى متفاوتى است. زمين بازى به شكل مستطيل انتخاب میشود. يكطرف آن دايرهاى ترسيم مىكنند و در طرف ديگر، يك تيرك يا درختى نشان ميشود. ابتدا شركت كنندگان به دو گروه، تقسيم ميشوند و به قيد قرعه يك تيم بهعنوان مهاجم و تيم ديگر بهعنوان مدافع، عمل ميكند. افراد تيم مدافع، كلاه بر سر گذاشته و داخل دايره، بهصورت پشت به پشت يا چهار دست و پا مىنشينند و يك نفر هم بهعنوان سالار، وظيفه دفاع و حمايت از افراد نشسته را به عهده ميگيرد. تيم مهاجم بايد سعى كند كلاه را از سر افراد داخل دايره بربايد و به تيرك برساند. افرادگروه نشسته نيز ميتوانند با رساندن پاى خود به پاى حريفان، باعث بازنده شدن آنها شوند يا چنانچه كلاهشان ربوده شد، آن را به زور از حريف بگيرند. اگر گروه نشسته، بتواند با پاى خود به پاى يكى از مهاجمان بزند، جاى دو تيم عوض ميشود.
جورابین
اين بازى بيشتر در شبهاى طولاني پاييز و زمستان همچنين شبهاى ماه مبارك رمضان، در كردستان و آذربايجان غربى انجام میشود. جورابين جزو رايجترين بازیهاى منطقه است و گاهى جوانان از روستايى به روستاى ديگر ميروند تا با هم رقابت كنند و ممكن است چند روز ادامه پيدا كند. ابتدا شركتكنندگان به دو گروه تقسيم ميشوند و مقابل يكديگر مىنشينند، هر گروه در مقابل خود پنج جوراب پشمى رنگارنگ با دهانه باز ميگذارد و به قيد قرعه گروه شروعكننده بازى مشخص ميشود . يك نفر از گروه، چوب كوچكى راكه مازوج ناميده ميشود،ابتدا به تيم مقابل نشان داده و دست خود را در جوراب ها تك به تك وارد ميكند و مازوج را در يكى از جورابها پنهان ميكند، تيم مقابل اگر بتواند در اولين انتخاب، مازوج را پيدا كند 11 امتياز ميگيرد و جهت بازى عوض ميشود، در غير اين صورت 11امتياز از آنها كسر ميشود. تيم بازنده ميتواند جورابهاى خالى را مشخص كند تا به جوراب اصلى نزديك شود و به اين صورت امتياز از دست ندهد، اگر جوراب حاوى مازوج را پيدا كرد، بايد جورابهاى مانده را بشمارد و به همان تعداد امتياز بگيرد و اگر هربار اشتباه انتخاب كند به تعداد جورابهاى مانده، كسر امتياز دارد. سقف امتيازات، توافقى است. اين بازى در نقاط مختلف، داراى قواعد متفاوتى نيز است.
اوریزان
بازی اوریزان، به این صورت است که فردی کلاهی را پر از سنگریزه کرده و آن را وارونه روی یک سطح قرار میدهد. به این ترتیب که باید کلاه را طوری از زمین بردارد که سنگریزهای برجای نماند. اما اگر موفق نشد باید سنگریزههای باقیمانده روی زمین را تکتک طوری برداردکه بقیه سنگریزههای موجود در سطح، تکان نخورند، در غیر این صورت بازنده اعلام میشود. هرکس در این بازی موفق شود که یا کلاه را پر از سنگریزه برگرداند یا اینکه سنگریزهها را تک تک بردارد، به طوری که بقیه آنها تکان نخورند، برنده اعلام میشود.
دال پلان
دال پلان از رشته بازيهاى پرتابى است كه براى انجام آن قدرت بدنى و تبحر در نشانه گيرى نقش تعيينكنندهاي دارد. انجام اين بازى با دونفر يا بيشتر قابل انجام است. ابتدا شركت كنندگان به دو گروه تقسيم ميشوند و به قيد قرعه، گروه آغازكننده مشخص ميشود. دو گروه مقابل هم و با يك فاصله توافقى میايستند، سپس هر گروه تعدادى سنگ تخت و صاف(معمولا سه عدد) را بهصورت عمودى و پشت سرهم يا كنار هم قرار ميدهد، افراد تيم آغازكننده قلوهسنگهايى را كه در دست دارند به طرف تختهسنگهاى تيم مقابل به نوبت پرتاب مىكنند. هرنفر يك پرتاب و در صورت برخورد قلوهسنگ به تختهسنگها به تعداد سنگهاى سرنگونشده، پرتاب جايزه مىگيرد يا اينكه در صورت انداختن همه تختهسنگها يك مرحله برنده ميشود و اگر حتى يك تخته سنگ از تيم برنده به زمين افتاده باشد جاى دو تيم با هم عوض مىشود ولى اگر تخته سنگى از تيم برنده به زمين نيفتاده باشد در جاى خود باقى مانده و بازى ادامه خواهد داشت.
ههلپهرکی
یکی از مهمترین بازیهایی که در بین کردها رواج دارد، ههلپهرکی است که در نوع خود کمنظیر و جزو ویژگیهای فرهنگی خاص مردمان کرد است. کردها نیز مانند سایر ملل نمودهایی از زندگی خود را در قالب حرکاتی موزون که برگرفته از پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی، شیوه زندگی، اعتقادات، کار و تلاش، جنگ و ستیز و... است، در طی هزاران سال به وجود آوردهاند که «ههلپهرکی» نامیده میشود. ههلپهرکی جایگاه خاص خود را در فرهنگ کردها دارد؛ به گونهای که شناخت آن، نگاه عمیق و نافذ بیننده را میطلبد تا شاهد سماع و شکرگزاری رقصنده در «ههو شار»، ظلمستیزی در «زهنگی»، شادی و نشاط در «گهریان» و... باشد. درواقع، کردها به جای رقص از واژهای به عنوان «ههلپهرکی» استفاده میکنند که به معنای جست و خیز فعالیت است. با اندکی تامل در واژه «ههلپهرکی» میتوان به فلسفهای از سکون به تغییر این مقوله پی برد، چون فرد در حین اجرای هلپرکی همواره در حال شدن و تغییر است و حالات روحی و روانی او در سیلان پردازشهای ذهنی فرد با دنیای درون و محیط و پیرامون در قالب یک گُشتالت منسجم از هماهنگی ذهن و بدن قرار میگیرد. «ههلپهرکی» یا «رقص کردی» بخشی از آیینهای نمایشی کردهاست که بهصورت گروهی و به شکل حلقهای ناکامل مرکب از رقصندگان زن و مرد در اصطلاح گهنم و ج به معنی گندم و جو است که رقصندهها درحالی که پنجه دستهایشان به هم گره خورده و از چپ به راست در حرکت هستند، این رقص را به نمایش میگذارند. این رقص نوعی آیین و اسطورهای است که از هزاران سال قبل از تمدن کُردها به جای مانده و هنری است کهن که ریشه در برگ برگ تاریخ پرفراز و نشیب کردهای این مرز وبوم دارد. در رقص کردی(هه لپه رکی) از آلات موسیقی متعدد استفاده میشود که ساز اصیل آن، دهل و سرناست؛ اگرچه به تناسب مجالس خاص، از آلات موسیقی دیگری نیز استفاده میشود. در رقصهای کردی هیچ کس در نقطه مرکز نیست و مشارکت همگان به منظور ساختن یک زنجیرهعاطفی عمیق انسانی است. هر شخصی دست در دست «دیگری»، نه تنها حرفی از اتحاد و همبستگی میزند، بلکه گرما و نشاط را نیز به دیگری همنوع انتقال میدهد. قدیمیترین سند موجود مربوط به این گونه رقصها با ذکر جزییات قابل توجه در تاریخ جهانگشای جوینی و در ذکر خروج تارابی آمده است که به شکلی نسبتا روشن از عمومیت آیینی، توام با حرکات موزون در شرق فلات ایران سخن به میان آورده است.
بازی هیله مارانی
بازی هیله مارانی(تخم مرغ شکستن) که بهصورت برد و باخت انجام میگرفت به این صورت بود که در هر مرحله دو نفر با هم روبهرو می شدند وهر کدام از طرفین تخم مرغی را محکم در دستش نگه می داشت؛ به طوری که یک سر تخممرغ به طرف بالا باشد و دیده شود، سپس فرد دیگری تخم مرغ خود را از طرف سر آن به تخم مرغ طرف مقابل میزد. اگر تخم مرغ یکی از آنها ترک بر می داشت، این بار دو سر دیگر تخم مرغ را به هم میزدند اگر این بار نیز همان تخممرغ ترک برمیداشت، صاحب این تخم مرغ بازنده محسوب میشد و بايد تخم مرغ خود را به طرف مقابل ميداد و اگر هر دو ترک برمیداشتند، آن طرفي بازنده محسوب میشد که تخم مرغش بیشتر شکسته باشد. به این طریق یک فرد ممکن بود در روز چند تخم مرغ را صاحب شود.
زو(کبدی)
ابتدا شركت كنندگان به دو گروه تقسيم مىشوند و هر يك، سردستهاى را براى خود تعيين ميكند و سپس به قيد قرعه، گروه مهاجم و گروه مدافع مشخص شده و زمين بازى نيز توسط خط به دو بخش تقسيم ميشود، با نظر سردسته گروه مهاجم، يكى از بازيكنان تيم، با گفتن كلمه «زووو» به صورت آرام و پيوسته به زمين مدافع رفته و سعى مى كند با لمس يك يا چند تن از افراد تيم مدافع ، به زمين خود بازگردد و افراد لمس شده از زمين خارج مى شوند . در حين حمله اگر تيم مدافع، فرد حمله كننده را بگيرد،فرد حملهكننده از زمين خارج مىشود و در نوبت بعد بازيكن تيم مقابل به عنوان حمله كننده وارد زمين تيم حريف مىشود. به ازاى هر بازيكن لمس شده توسط حملهكننده به همان تعداد از ياران خارج شده تيم به زمين باز مى گردند اگر مهاجم توسط مدافعان گرفته شود و مهاجم بتواند بازگشته و خود را به وسط زمين برساند و خط را لمس كند، نفراتى كه مهاجم را گرفته اند از بازى خارج مىشوند. روستاييان اين بازى را در زمينهاى خاكى، ماسهاى و چمن طبيعى و به شكلهاى دايرهاى، مربع يا مستطيل انجام میدهند كه«كودر كودر»، «كه بودى»، «بدبدى»، «شيرين دودو»، «اش تى تى» ناميده ميشود.
در نهایت آنکه همیشه آیینهایی وجود دارند که فکر میکنیم باید آنها را برای فرزندانمان حفظ کنیم، زیرا باعث میشوند حس کنیم به یک سرزمین و سنت تعلق داریم. اما تحولات پرشتاب جهانی همچون جهانیسازی، شهرنشینی و تاثیرات رسانهای منجر به شبیه شدن رفتارها و سبک زندگی، نابودی تنوعات فرهنگی و حتی گرایش به تجاری کردن فرهنگ در میان اقوام و گروههای اجتماعی، باعث فراموشی این آیینها شده است. ورزشهای سنتی و بازیهای محلی، یکی از این آیینهایی است که امروزه با گذشت زمان و همچنین با ورود رسانههای مدرن، جایگاه واقعی خود را از دست داده و کمتر از گذشته مورد توجه و اسباب سرگرمی جوانان کردستان است. بازیهایی که مملو از نماد و نشانههایی هستند که منحصر به خود کردستان و ساکنان آن بوده و با نشانههایی که از خود در ذهن بیننده نمایش میدهند، تصویر روشنی از هویت و فرهنگ مردمان بافرهنگ کرد، در ذهنها برجای میگذارند. بازیهای بومی و محلی هر گروه و منطقهای، با زبان رمزآمیز خود با مردم سخن میگویند و پیامی روشن از خود در ذهن تماشاگر تداعی میکنند. تصویری که نماد و نشانهای از گذشته و تاریخ و فرهنگ دیرین مردمان این منطقه دارد. متاسفانه امروزه این بازیها بهندرت انجام میشوند و با ورود تکنولوژیهای جدیدی چون افزایش فضای مجازی و رواج بیحد و حصر آن، شاهد از رونق افتادن بازیهای بومی و محلی به خصوص در کردستان هستیم که در بسیاری از نقاط به مقتضای ویژگیهای اقلیمی درجه، تمدن و فرهنگ، عقاید مذهبی و آداب و رسوم دستخوش دگرگونیهای بسیاری شده است. امروزه این ورزشها و بازیهای محلی باید جدی گرفته شوند؛چراکه در گذر زمان شاهد کمرنگ شدن آن خواهيم بود و این بازیها، جای خود را به بازیهای رایانهای و سایر بازیهای مدرن خواهند داد. ورزشهای بومی و محلی از زمانهای قدیم سخت مورد توجه مردم بوده و بخش مهمی از اوقات فراغت آنان را پر میکرده، این گونه ورزشها، ریشه در فرهنگ اصیل و ملی و میهنی ما دارند که متاسفانه با ورود بازیهای مدرن و رشتههای اعجابآور، گرد فراموشی روی آنها پاشیده شد. ورزشهایی که روزگاری محل گردهمایی مردمان جهان بوده و متاسفانه امروزه در جوامع ورزشی جهانی و بینالمللی نقشی ندارند. از دورترین نقطه جنوب کشور تا شمالیترین و از مشرق تا مغرب زمین کشورمان، دیگر هیچ کس به تماشای دورهگردهای ورزشهای بومی نمینشیند. بازيهاي بومي و محلي با توجه به قرابتي كه با ورزش و رويدادهاي ورزشي و همچنين ارتباط قوي كه با فرهنگ بومي و منطقهاي دارند، در زمینه جذب گردشگر نیز بسيار مهمند.
گردشگران بسياري وجود دارند كه به واسطه وجود فرهنگي قوي در يك منطقه كه يكي از مهمترين نمادهاي آن بازيها و مراسم بومي است، اقدام به سفر به آن منطقه ميكنند. پارک بازيهاي بينالمللي دانمارک يكي از مكانهايي است كه پيوند بازيهاي بومي و محلي را با گردشگري نشان داد. در اين مكان، بازيها و ابزار و وسايل استفاده شده موجب جذابيت و افزايش كيفيت اين رخداد بود؛ به صورتي كه افراد و تماشاگران بسياري را جذب و افراد بسيار زيادي، وسايل به كار گرفته شده در اين بازيها را بهعنوان يادگاري و يادبود خريداري میکنند. بازيهاي بومي و محلي در چارچوب يك فرهنگ و هويت مشخص و اصول پايدار سرزميني شكل گرفته اند و از آنجا که این بازیها که از آبشخور فرهنگی این مرز وبوم سیراب شده، ارتباطی درهم تنیده با لایههای بومی و قومی سرزمین ایران داشته و از اسطورههای کهن و آداب و رسوم بومی است، میتوان گفت که تمامی این بازیها، به تبلور روح جوانمردی، پاسداشت اخلاق و برجستهکردن فضایل انسانی توجه داشته و اهداف حرکتشناختی و روانشناختی فراوانی در بین آنها نهان شده است. بازیهای ملی و محلی، نشأت گرفته از آداب و رسوم هر قوم است و لازم است آنها را زنده نگه داریم و به قول گوستاو لوبن:« ملتی زنده است که گذشته خود را به یاد بیاورد و با آن زندگی کند. این بازیها علاوه بر یادآوری فرهنگ گذشتگان، در کودکان و نوجوانان هم روحیه ایثار، استقامت، تمرکز حواس، بالا بردن بازدههوشی، تعاون و غیره را به وجود میآورند که بايد با توجه به این بازیها، فرزندانمان را از منجلاب مفاسد اجتماعی برهانیم. به اعتقاد مسئولان، باید در تلاش برای اعتلای فرهنگ ایرانی، ورزشهای سنتی و بازیهای بومی، محلی کردستان که نمادی از هویت ملی، قومی و فرهنگی کشور است، گام برداشته و با برپایی جشنهای خاص درخصوص اجرای بازیهای بومی و محلی در روزهای شادی و اعیاد، در حفظ و اعتلای این فرهنگ ارزشمند کوشیده و آن را در بین نوجوانان و جوانان نهادینه كرد.
بازیهای بومی و محلی و ورزشهای سنتی نباید به عجایب انسانشناختی با موضوعات موزهای تبدیل شوند، تا نظر مشتاقان و جهانگردان را جلب کنند. باید چنین فعالیتهایی را همراه با دیگر عادات جسمانی و در ضمن اوقات فراغت خود زنده و حاضر نگه داشت؛چراکه بازیهای قومی و محلی این اقوام، نمادی ملی و نشان فرهنگی این مرز و بوم بوده و جزو سنن فولکلور محسوب میشوند. مبادا در گذر زمان تنها به خاطرهای در کتابها تبدیل شود و نشانی از آن در میان نباشد.
منبع : قانون
دیدگاه تان را بنویسید