ارسال به دیگران پرینت

خطر مصرف پلاستیک چقدر برای ما جدی است؟

| چندی پیش تصویر جنجالی از حمل یک گوش پاک کن به وسیله اسب دریایی، در شبکه¬ها و رسانه¬های اجتماعی سر و صدای زیادی به پا کرد.

خطر مصرف پلاستیک چقدر برای ما جدی است؟

۵۵آنلاین :

چندی پیش تصویر جنجالی از حمل یک گوش پاک­کن به وسیله اسب دریایی، در شبکه­ها و رسانه­های اجتماعی سر و صدای زیادی به پا کرد. جاستین هافمن، عکاس این تصویر، امیدوار بود با انتشار این عکس بتواند توجه مردم جهان را به آلوده شدن دریاها و اقیانوس­ها با زباله­های پلاستیکی جلب کند. از این دست تصاویر تکان دهنده از تخریب محیط زیست به وسیله آلودگی­های ناشی از زباله­های پلاستیکی زیاد است. مثلاً لاک­پشت دریایی که از نوزادی در نواری پلاستیکی تمام پیکرش به دو نیم تقسیم شده و با این شرایط بزرگ شده است. یا اخیراً تصویری از یک دلفین متنشر شد که دور گردنش نواری پلاستیکی بوده که بدنش را مجروح کرده و سال­هاست با درد زندگی می­کند. البته این تنها تصاویر ثبت شده در دوربین عکاسان و روزنامه­نگاران برجسته جهانی است. اگر چشم­هایمان را باز کنیم، در مسیر جاده­های سراسری کشور ما ایران دشت­هایی پر از پلاستیک­های سرگردان را می­بینیم که گویی از حمله­ای فرازمینی باز مانده­اند. دشت­های قزوین به سمت گیلان، تهران، قم، مسیرهای منتهی به مازندران، زنجان، همدان، کردستان، ایلام، کهگیلویه و بویر احمد، خوزستان، خراسان، بندرعباس، فارس و ... در همه این مسیرها که ایرانیان برای سفرهای خود انتخاب می­کنند تصاویر باور نکردنی از زباله­های رهاسازی شده­ای دیده می­شوند که بعید به نظر می­رسد بتوان در یک بسیج عمومی 100 ساله آن­ها را از سرزمین ایران پاک­سازی کرد.

بسیاری از فعالان و متخصصان محیط زیست پلاستیک را قاتل خاموش طبیع می­دانند. هر چقدر رفاه زندگی بشر در سال­های اخیر بیشتر شده پلاستیک نقش مؤثرتری در زندگی روزمره انسان­ها ایفا کرده است، اما پیش­بینی می­شود که محیط زیست در آینده به سختی بتواند جان سالم از آلودگی­های زباله­های پلاستیکی به در ببرد.

بر اساس تحقیقات انجام شده، تنها در ایران سالانه بیش از سه میلیون تن پلاستیک مصرف می­شود. بیشتر این پلاستیک­ها نیز از جنس با دوام هستند و صدها سال طول می­کشد تا به خودی خود تجزیه شوند. قیمت ارزان و استحکام کیسه­های پلاستیکی برای حمل یا بسته بندی اجناس مختلف، علت اصلی میل انسان­ها به استفاده از پلاستیک عنوان می­شود. ناگفته نماند که همین کیسه­های پلاستیکی به دلیل مصرف روزانه و عمومی­شان، تقریباً یک­بار مصرف هستند و به سرعت تبدیل به زباله­هایی می­شوند که گاه غیر قابل بازیافت بوده و مشکلات محیط زیستی فراوانی را به با می­آورند.

بر اساس آمارهای جهانی، روزانه 3/5 میلیون تن زباله در سراسر دنیا تولید می­شود که سهم ایران در این میان 56 تن در روز است که مشخصاً رقم قابل توجهی است.

زباله­های پلاستیکی به دلیل ماندگاری بیش از 500 سال در محیط، باعث آلودگی محیط زیست می­شوند. کیسه­های پلاستیکی به راحتی همراه با باد جابجا می­شوند، وارد رودخانه­ها و کانال­های آب می­شوند و نهایتاً گرفتگی آب­راه­ها را ایجاد می­کنند. در بسیاری از موارد به دلیل ساکن ماندن آب، زاد و ولد انواع حشرات افزایش می­یابد که باعث شیوع انواع بیماری­ها و آلودگی­ها هستند. کیسه­های پلاستیکی در صورت ورود به محیط زیست دریایی وارد زنجیره غذایی جانداران دریایی شده و سالانه هزاران گونه آبزی بر اثر خوردن زباله­ها و کیسه­های پلاستیکی خفه می­شوند و می­میرند. اما کیسه­های بلیعده شده، حتی پس از مرگ و تجزیه اجساد جانوران، باز هم سالم باقی می­مانند و حیات جاندار دیگری را به خطر می­اندازند.

در محل دفن زباله­های پلاستیکی، شیرابه­ای تشکیل می­شود که به آب­های زیرزمینی نفوذ می­کنند. این شیرابه، شامل ترکیباتی نظیر فلزات سنگین و سایر ترکیبات پلیمری مانند پلی اتین است که جزو ترکیبات خطرناک برای محیط زیست به شمار می­روند.

برای مقابله با پلاستیک­ کاری نشده است.

قاسمعلی عمرانی، استاد دانشگاه و دکترای محیط زیست، درباره دلیل افزایش مصرف پلاستیک در ایران و جهان به تجارت فردا می­گوید: «هنوز برای مقابله با مصرف بیش از اندازه پلاستیک کار جدی­ای در ایران یا حتی در دنیا صورت نگرفته است. مردم چاره­ای جز استفاده از ظروف پلاستیکی ندارند. تهیه ظروف گیاهان گران است. باید تولید ظروف گیاهی بیشتر شود. قرار بود در بازار سبزی و میوه روز تهران کیسه­های گیاهی جایگزین پلاستیک شوند، اما از عملی و اجرایی شدن این طرح بی خبرم! پلاستیک باید به طور کلی از چرخه اصلی خرید مردم جدا بشود. یعنی نیاز است عرضه پلاستیک در فروشگاه­ها کاهش پیدا کند. علت اصلی استفاده بیش از حد از ظروف و کیسه­های پلاستیکی، گرانی، تولید کم و کمبود تبلیغ کیسه­های گیاهی است».

عمرانی درباره تأثیر قوانین در بهبود مصرف پلاستیک توضیح می­دهد: «در قانون پسماند، تا جایی که من اطلاع دارم، موضوع کنترل مصرف پلاستیک قید نشده است. پلاستیک در قوانین پسماند به عنوان زباله ویژه ذکر نشده است. باید در آیین نامه­ها به این موضوع توجه بیشتری شود».

این استاد دانشگاه در ادامه زیان­هایی که پلاستیک به طبیعت وارد می­کند معتقد است: «پلاستیک بلای جان محیط زیست و به طور کلی حیات است. زمانی که در گذشته چوب و تخته و سایر مواد طبیعی برای تهیه ظروف کم شد، پلاستیک جانشین همه این­ها شد، پلاستیک عنصر قابل تجزیه­ای نیست. ارقامی که برای زمان تجزیه پلاستیک می­گویند، مثل 100 یا 500 سال، هیچکدام مستند نیستند. مسلماً زمان بسیار طولانی برای تجزیه پلاستیک لازم است. برخی از انواع پلاستیک هم اصلاً قابل تجزیه نیستند و می­توانند اثر مخرب و سوء برای زمان طولانی در طبیعت ایجاد کنند. به طور مثال اگر پلاستیک در خاک فرو رود، فرآیند رسیدن اکسیژن به ریشه گیاهان را مختل می­کند یا اگر پلاستیک در دریا ریخته شود، می­تواند اثرات مخربی در تعذیه جانوران آبزی داشته باشد. حتی گفته می­شود بطری­های پلاستیکی که در آن­ها آب آشامیدنی ریخته می­شوند، پس از مدتی مواد شیمیایی را به آب وارد می­کنند که در دراز مدت برای سلامت بدن زیان­آور است. امروزه متأسفانه در هر شهر و منطقه طبیعی از ایران که می­رویم، شاهد از میان رفتن زیبایی مناظر طبیعی به خاطر وجود زباله­ها و پلاستیک­های موجود در طبیعی هستیم. درباره خطرات پلاستیک در طبیعی می­توان صدها مقاله و کتاب نوشت زیرا مسأله بسیار پر اهمیتی است».

ایران با اروپا متفاوت است

چندی اتحادیه اروپا طی مصوبه­ای برای چند دهه مصرف پلاستیک را ممنوع اعلام کرد. عمرانی درباره اینکه آیا این نوع قوانین منع مصرف پلاستیک در کشور ما هم قابلیت اجرایی دارد یا خیر، توضیح داد: «هم قوانین و هم مردم ایران با اروپا متفاوت هستند، مدیریت پسماند در کشور ما نیاز به کار بسیار دارد. ما در حال حاضر نمی­توانیم آنچه در اروپا قابل اجرا هست را در ایران هم اجرا کنیم. کسی که با موضوع مدیریت زباله و پسماند سر و کار دارد، باید درس این موضوع را خوانده باشد. متأسفانه در برخی موارد، مدیران ما درس زباله را نخوانده­اند اما عهده­دار مسائل اجرائی مدیریت پسماندها هستند. مسأله مدیریت و قانون پسماند و اینکه ما بتوانیم مصرف پلاستیک را در ایران محدود کنیم، به سادگی امکان­پذیر نیست.

جهان در حال کاهش مصرف پلاستیک است

منیره مجلسی، استاد رشته بهداشت و محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی، درباره دلیل افزایش مصرف پلاستیک در ایران و جهان به تجارت فردا توضیح داد: «نمی­توان گفت افزایش پلاستیک در جهان اتفاق می­افتد چون در حال حاضر شاهد هستیم در بسیاری از کشورهای دنیا مصرف پلاستیک را کاهش داده­اند. مثلاً در فروشگاه­ها دیگر اجازه نمی­دهند که خرید با کیسه پلاستیک صورت بگیرد و کیسه­های پارچه­ای را جایگزین کرده­اند یا اصلاً خودشان به مشتری­ها کیسه پلاستیکی ارائه نمی­دهند. البته در ایران هم نسبت به گذشته برای این موضوع تلاش­هایی شده است. ولی هنوز ما نتوانسته­ایم چندان مصرف پلاستیک را کاهش دهیم. جمعیت رو به افزایش است و به همین دلیل تقاضا هم بیشتر شده و همچنین دیگر مثل گذشته نیست که افراد اجناس را فله­ای خریداری کنند بلکه اجناس در بسته­بندی کالاهای پلاستیکی و پلیمری ارائه می­شود. اگر ما بخواهیم مصرف پلاستیک را کاهش دهیم، باید وضعیت بسته بندی کالاها تغییر دهیم. باید تبلیغ و تشویق کنیم که تولید کننده­های پلاستیک­های دوستدار محیط زیست و فسادپذیر بسازند یا باید برنامه­های کشورها و شهرها به گونه­ای باشد که انگیزه برای بازیافت در مردم ایجاد شود. در خیلی از کشورهای اروپایی این فرهنگ جداسازی پلاستیک­ها از سایر زباله­های فسادپذیر خانگی، کاملاً در میان مردم جا افتاده است. نه تنها در خانه­ها بلکه در مراکز تجاری و رستوران­ها هم این موضوع اتفاق می­افتد. بنابراین نیاز به آموزش مردم در نحوه استفاده از پلاستیک و آگاه کردن آن­ها از مضرات پلاستیک برای محیط زیست است. البته از طرفی هم نیاز است پلاستیک­های تجزیه­پذیر مقاوم­تری تولید شود تا مشتری­ها بیشتر برای استفاده از این نوع پلاستیک­ها ترغیب شوند. اگر پلاستیک­های دوستدار محیط زیست، مقاومت لازم را نداشته باشند و به راحتی پاره شوند، بنابراین مشتری­ها تمایل زیادی برای استفاده از این نوع پلاستیک نخواهد داشت».

مجلسی به اهمیت نقش مردم در کاهش استفاده از کیسه‌های پلاستیکی اشاره می‌کند و می‌گوید: «زمانی که فروشندگان کیسه پلاستیکی به مشتری­ها ارائه نکنند، مشتری­ها مجبور هستند که از کیف و زنبیل خرید خودشان برای حمل اجناس استفاده کنند و به همین دلیل هم دیگر این همه ریخت و پاش در مصرف پلاستیک صورت نمی‌گیرد. اما ما شاهد هستیم که در فروشگاه­ها هر کدام اجناس را در یک پلاستیک جداگانه به مشتری‌ها ارائه می‌کنند. در گذشته، شیر و نوشابه را در بطری­های شیشه­ای که قابلیت چند بار مصرف بودن را داشتند به مردم می­دادند. اما امروزه این محصولات همگی در بطری­های پلاستیکی عرضه می­شوند. در برخی کشورها برنامه­های تشویقی برای کاهش مصرف پلاستیک برای مردم ترتیب می‌دهند. مثلاً به مردم می­گویند اگر فرضاً پنج تا شیشه نوشابه خالی را به مراکز بازیافت تحویل بدهند، یک شیشه نوشابه پر مجانی هدیه می‌گیرند. امروزه در ایران مشتری­ها پول زیادتری بابت هزینه بسته­بندی پلاستیکی کالاها خرج می‌کنند. یعنی به نوعی مردم از هر نظر به خاطر این بسته­بندی­های پلاستیکی متضرر می­شوند. هر چقدر هم که بسته­بندی­های اجناس شکیل­تر باشند، مردم پول بیشتری برای آن­ها هزینه می‌کنند. خیلی از بسته‌بندی‌های کالاها را برای جلب توجه مشتری رنگ­آمیزی می‌کنند که خود این رنگ­هایی که روی پلاستیک­ها به کار می­برند هم برای محیط زیست مضر است».

جریمه برای ریختن زباله پلاستیکی

دکتر مجلسی درباره تاثیر قوانین بر کاهش مصرف پلاستیک گفت: «اگر جوانی فقط بر روی کاغذ باشد، خاصیت بازدارندگی ندارند. اما اگر قوانین را اجرا کنند مثلاً جرایمی برای ریختن زباله پلاستیکی در طبیعت برای مردم در نظر بگیرند که البته نوعی فرهنگ­سازی هم به دنبال خودش داشته باشد، موثر خواهد بود. الان در مناطق مختلف شهری و خارج شهری شاهد ریخته شدن مقدار زیادی زباله پلاستیکی هستیم، سواحل شمال ایران یا جنگل­های آکنده از زباله­های پلاستیکی هستند که به وسیله گردشگری‌ها در آنجا ریخته شده­اند. متاسفانه خیلی از مردم استفاده از ظروف یکبار مصرف را برای خودشان یک ارزش تلقی می­کنند و حتی در مهمانی­ها، پیک­نیک­ها و ...، از سفر­ه­ها، بشقاب­ها و قاشق و چنگال­های یک­بار مصرف استفاده می­کنند. این جور عادت­ها باعث مطرود شوند و اجازه ندهند که به صورت یک ارزش دربیایند. البته برخی مواقع استفاده از ظروف یک­بارمصرف اجتناب ناپذیر است و به همین جهت باید جنس این ظروف تغییر کند. مثلاً در مراسم‌ مختلف که غذاهای نذری در ظروف یک­بار مصرف عرضه می­شوند، بهتر است جنس این ظروف یک­بار مصرف و پلاستیک­های تجزیه­پذیر تغییر کند. یا در کنار این موضوع باید فرهنگ‌سازی بشود که مردم بعد از استفاده از این ظروف یک­بار مصرف، آن­ها را به مراکز بازیافت تحویل بدهند. راهکارها برای کاهش مصرف پلاستیک بسیار زیاد است اما نیاز به عزم همگانی برای اجرایی شدن این راهکارها برای کاهش مصرف پلاستیک داریم».

این استاد دانشگاه در ادامه افزود: «متاسفانه برای مدیریت پسماندها و زباله­های تجزیه­پذیر هم فکر چندانی صورت نگرفته است. با این زباله­ها را در جنگل­ها دفن می کنند یا در دریا ریخته می­شود و بدون دفع بهداشتی، زباله­های تجزیه پذیر را هم وارد محیط زیست می­کنیم».

مجلسی در خصوص اینکه آیا مصوبه اتحادیه اروپا برای ممنوعیت مصرف پلاستیک در ایران هم قابلیت اجرایی دارد، گفت: «شاید ما در خیلی از مواقع فرهنگی غنی­تری نسبت به اروپایی­ها داشته باشیم. اما قوانین ما باید اجرایی بشوند. قوانین روی کاغذ به خودی خود تأثیری ندارد. ما قوانین محکمی برای تولیدکنندگان مواد زائد یا تفکیک زباله­ها از مبدا داریم؛ اما این قوانین اجرا نمی­شوند، بنابراین چه سودی می­توانند داشته باشند؟! زمان مدیریت سرکار خانم ابتکار در سازمان محیط زیست، ما تلاش کردیم تا مبلغ سی هزار تومان جریمه برای کسانی که زباله در طبیعت می­ریزند مقرر شود. اما ضامن اجرایی نداشت. اگر تمام اقشار مردم متحد بشوند و مخصوصاً برای کودکان فرهنگ­سازی شود، شاید بتوان جلوی این مصرف و ریخت و پاش بی‌رویه پلاستیک را گرفت. به هر حال ما مجبوریم این کار را بکنیم و تا دیر نشده و صدمات جدی تری به محیط زیست وارد نشده، ما باید این کار را بکنیم».

فعال محیط زیست کیست؟

جورج مونبیو جستارنویس روزنامه گاردین می‌گوید: «دفاع از سیاره یعنی تغییر دنیا، با آشغال جمع کردن از ساحل، محیط زیست نجات پیدا نمی­کند. بیشتر از نود درصد زباله­هایی که در محیط زیست رها می‌شوند، محصول فعالیت صنایع بزرگ است، نه افراد، برخی از کارشناسان محیط زیست معتقدند: مشکل فقط پلاستیک نیست. مشکل فرهنگ توده­ای یک­بار مصرفی است. حرص و آز بشر یک آفت زیست محیطی جدی است که نیاز به عزم همگانی برای مقابله و کنترل آن دارد».

تحلیل این روزنامه­نگار اگرچه مبتنی بر فعالیت دولت­هاست اما بی­تردید دولت‌ها با مردمانی طرف هستند که نیازمند آموزش و فرهنگ‌سازی هستند. او البته در بخشی از مقاله­ای که درباره اهمیت مبارزه با مصرف پلاستیک نوشته تصریح کرده: «فعال محیط زیست کیست؟ کسی که پلاستیک به دست می‌رود توی ساحل و جنگل، و آشغال جمع می­کند؟ یا یا فردی که از خانه با خودش ظرف به بازار می­برد تا از پلاستیک استفاده نکند؟ یا آنکه دائماً به مردم درباره خطرات زیست محیطی هشدار می‌دهد؟ اگر بدانیم بیشتر از ۹۰ درصد از زباله­هایی که در محیط زیست رها می‌شوند محصول فعالیت صنایع بزرگ است، نه افراد، احتمالاً الگویمان مبارزه با آلودگی کره زمین تغییر می­کند. پرسش درست این است که چگونه باید زندگی کنیم؟ گویا تفکر نظام­مند رو به انقراض است. ما با مشکلی ساختاری روبروییم: نظامی سیاسی که در جنگ منافع تجاری است و نظام اقتصادی که در پی رشد بی انتهاست».

منبع : تجارت فردا
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه