موزه ملي؛ نگين كاشان

۵۵آنلاین :

گنج خانه یا همان موزه ملی کاشان را باید نگین فرهنگ و هنر شهرستان کاشان دانست. گنج خانه‌ای که در مجموعه جهانی باغ فین در درون شهر جای گرفته است. اما توده مردم و نیمی از گردشگران آگاهی چندانی از آن نداشته و گنج خانه ملی کاشان کمتر مورد بازدید قرارمی گیرد.

به گزارش تارنمای فرهنگی مهرگان، شهرستان کاشان و مجموعه جهانی باغ فین، نیاز به شناسایی (معرفی) ندارد و کمابیش برای همه مردم ایران، چه کسانی که از این شهر و مجموعه دیدن کرده‌اند و چه آن هایی که هنوز نتوانسته‌اند به این شهر سفر کنند، شناخته شده است. اما گنج خانه ارزشمندی در درون باغ جهانی فین قرار دارد که کمتر شناسایی شده و حتي نیمی از گردشگران و بازدیدکنندگانی که از مجموعه باغ فین دیدن می کنند از این گنج خانه بازدید نکرده یا آن را نمی شناسند! بی گمان بخشی از این کاستی به مدیران و سرپرستان (مسئولان) مجموعه جهانی باغ فین، سازمان میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی شهرستان کاشان و در کل به مدیریت شهری بازمی‌گردد که برای بالا بردن سطح فرهنگ و دانش مردم و گردشگران کار چندانی انجام نداده اند.

گنج خانه ملی کاشان یکی از قدیمی ترین گنج خانه های کشور به شمار می آید و از ارزش فراوانی نزد کارشناسان و پژوهشگران برخوردار است. ساختمان گنج خانه ملی کاشان با زمینی به اندازه700 مترمربع و زیربنای 570 مترمربع در گوشه باختری (غربی) مجموعه تاریخی باغ فین و در پایان یکی از دو محور اصلی آن قرارگرفته است. گنج خانه روی ویرانه های خلوت نظام الدوله ساخته شده است. نظام الدوله صدر اِصفهانی داماد فتحعلی شاه و فرمانروای شهر کاشان در سال 1242 مَهی (قمری) بوده است. این ساختمان به انگیزه شرایط نابسامان سیاسی دوره مظفرالدین شاه و ناتوانی پادشاهی مرکزی و به قدرت رسیدن سرکشان (یاغیان) در منطقه کاشان رها و سپس ویران شد.

در سال 1337 خورشیدی به پیشنهاد و فراخوانی محمدتقی مصطفوی، مدیرکل باستان شناسی کشور و با باشَندگی (حضور) افراد سرشناس و فرهنگ دوست کاشانی و نَطنزی از جمله احمدمدیرنراقی در تهران، انجمنی با نام انجمن حفاظت آثار تاریخی کاشان پدیدار شد. ساخت سازه گنج خانه پنج سال به درازا کشید و در سال 1346 گشایش یافت. ساختمان گنج خانه دارای دو اَشکوبه (طبقه) همکف، زیرزمین و یک ایوان یکپارچه در گوشه جنوبی، باختری و شمالی با ستون های بی شمار (متعدد) است. این ایوان چند سال پس از ساخت گنج خانه به وسیله استاد ابوالقاسم قلمانی ساخته شده و به سازه گنج خانه افزوده شده است. اَشکوب همکف با فضاهای گوناگون بخش اصلی و نمایشگاهی گنج خانه را تشکیل می دهد. فضای میانی گنج خانه با سقف گنبدی و چهار نورگیر در چهار سوی آن، پوشانده شده است. در مِهرازی (معماری) گنج خانه از نمادهای مِهرازی ایرانی - اسلامی و به گونه آشکار از نورگیرهای خانه تاریخی بروجردی پیروی شده است. اَشکوب زیرزمین نیز به مخزن گنج خانه اختصاص دارد.

در سال 85 برای ساماندهی و بِهسازی، گنج خانه به گونه گذرا (موقت) بسته شد. در این طرح نسبت به جایگزینی کف فرش بام و عایق بندی (ایزوله) کردن آن، کف فرش تازه درون فضای گنج‌خانه، اَفراشتن سقف کاذب، رنگ کاری بدنه های درونی و جایگزینی درِ گنج خانه به چوبی اقدام شد. همچنین گنج خانه به سیستم اعلام آتش سوزی، اعلام دستبرد و دوربین مداربسته و نورپردازی زیبنده مجهز شد. پس از پایان طرح ساماندهی، گنج خانه در نخستین روز سال 90 بازگشایی شد.

بخش های گنج خانه : برخی از اشیاي گنج خانه از سوی هنرمندان و افراد دوستدار منطقه کاشان و شهرهای پیرامون پیشکش شده و برخی از سوی گنج خانه ملی، گنج خانه هنرهای تزيینی آماده شده است. با نگرش به اشیای موجود، گنج خانه به پنج بخش باستان شناسی، دوران اسلامی، بافتنی ها و پارچه ها (منسوجات)، نوشته‌ها (کتابت) و نسخه های خطی و معاصر بخش بندی شده است.بخش باستان شناسی : 1 - پیش از تاریخ و دوران تاریخی. در این بخش شماری آثار سفالی و فلزی کشف شده از تپه‌های باستانی سیَلک کاشان که در جریان کاوش‌های پروفسورگِریشمَن و دکتر ملک شهمیرزادی کشف شده بود به نمایش گذاشته شده است. همچنین آثاری از تپه اسماعیل آباد قزوین، تپه خوروین قزوین، آثار مفرغی لرستان و دشت خوزستان به نمایش گذاشته شده است 2 - دوران اسلامی. آثار موجود در این بخش دربرگیرنده سفال‌های لعاب دار ساده و رنگی کاشان، گرگان، آثار فلزی دوره ایلخانی و صفوی، آثار سنگی و آوَندهای (ظروف) شیشه ای زیبا و شماری کاشی با لعاب فیروزه ای و زرین فام که وابسته به کاشان و خاندان ابوطاهر است، به نمایش گذاشته شده است.

بخش بافتنی ها و پارچه ها (منسوجات) : کاشان در دوره صفوی و قاجاری از مرکزهای مهم پارچه بافی ایران به شمار می آمد. پارچه های مخمل و زری بافی از جمله منسوجاتی بودند که در کاشان بافته شده و به منطقه های دیگر فرستاده (صادر) می شد. در این بخش نمونه هایی از پارچه های مخملی و زری بافت قدیم و نو دیده می شود.

بخش نوشتاری و نسخه های خطی : در این بخش نسخه‌ها و مرقعات گرانبهایی از دوره های گوناگون و با دبیره‌های (خطوط) گوناگون به نمایش گذاشته شده است که می توان به چند نمونه از فرمان شاهان قاجاری و دبیره و تذهیب بسیار زیبا و توانمند بر روی کتاب های قرآن اشاره کرد.

بخش معاصر : آثار موجود در این بخش در برگیرنده شماری گلدان لعاب دار نقش دار با نگاره‌های (تصاویر) شخصیت های داستان های کهن ایران، کاشی های معرق، کاشی مشبک، کارهای خاتم کاری استاد صنیع الخاتم و چند هنرمند دیگر که کارهای خود را به گنج خانه پیشکش کرده‌اند،‌است.

یادتان باشد که هرگاه به شهرستان کاشان سفر کردید، گنج خانه ملی کاشان در مجموعه جهانی باغ فین را فراموش نکنید.