"شیریکی پیچ"؛ دست‌بافته‌ای کاملا زنانه

۵۵آنلاین :

سیرجان در جنوب غربی استان کرمان در جنوب ایران مبدا اصلی "گلیم پیچ" است که سابقه آن به حضور ایلات و عشایری در این استان باز می گردد. "شیرکی‌پیچ" نام شاخص‌ ترین دست ‌بافته‌های زنان روستایی و عشایری کرمان است که در گذشته صرفاً به صورت گلیم بافته می‌شد اما امروزه به شکل ترکیبی از گلیم و قالی نیز بافته می‌شود.

ویزگی شیریکی پیچ آن است که برخلاف انواع دیگر گلیم که در آن‌ها پود باعث شکل‌گیری محصول می‌شود، پود نقشی در بافت ندارد و فقط تارها را به یکدیگر متصل می‌کند و باعث استحکام نخ خامه با تارها می‌شود. "شیرکی پیچ" در لغت به معنی رو انداز برای اسب است و احتمالا در گذشته این بافته صرفا برای همین منظور مورد استفاده قرار می گرفته است.

یکی دیگر از ویژگی های منحصر به فرد این گلیم ذهنی بودن طرح آن است به این معنی که نمادها و نقش‌های بدون نقشه قبلی بر زمینه گلیم بافته می شود. گرچه در سال های اخیر بافندگان جوانتر از ذهنی بافی فاصله گرفته و گاه برای نقش های اصلی از نقشه استفاده می کنند اما هنوز بافندگان مسن تر به آنچه در ذهن داشته و از گذشگان خود آموخته اند وفادار هستند.

کارشناسان گلیم معتقداند از خلال طرح های هر گلیم می توان خاطرات، فراز و نشیب‌های زندگی زن عشایری را مشاهده کرد و حتی سن بافنده را نیز تشخیص داد. پژوهش ها می گوید هر چه سن بافنده این گلم بیشتر می‌شود، رنگ‌های بافت این گلیم به سمت تیرگی بیشتری می‌رود و در سنین جوانی رنگ‌ها شادتر است.

نقوش این گلیم بنا بر امکانات و طریقه بافت خاص خود گاها از حالت هندسی فراتر رفته و تقریباً نیم گردان می‌شوند. معمولاً تقارن در نقوش وجود دارد اما در مواردی هم هماهنگی و توازن از نقوش غیر متقارن بدست می‌آید و حاشیه‌ها اغلب زنجیره‌ای و مرکب از یک شکل هندسی مکرراند که بین دو خط موازی قرار می‌گیرند.

نقش‌های این گلیم هر کدام نمادی از یک موضوع است؛ مثلا نقش طاووس نماد خوش یمنی و برکت، نقش تفنگ نماد شجاعت و شهامت ایل‌ها است.

این گلیم خوش نقش و نگار که از آن برای تولید کیف، تابلو و رویه صندلـی نیز استفـاده می‌شود در سالیان گذشته بخشی از صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل داده و در بازار برخی کشورهای اروپایی و عربی مشتریان پر و پا قرصی دارد.

در سال 2015 میلادی پیشنهاد جهانی شدن شهرستان سیرجان به‌عنوان شهر جهانی گلیم از طرف کرمان مطرح شد و پس از بازدید ناظران و داوران بین‌المللی شورای جهانی صنایع‌دستی این شهر به‌عنوان شهر جهانی گلیم به ثبت رسید.