آشنایی با کاخ بردک سیاه در برازجان
| محوطۀ بردک سیاه در13کیلومتری شمال غربی کاخ چرخاب و یک کیلومتری شمال روستای درودگاه در شهرستان برازجان استان بوشهر قرارگرفته است.
۵۵آنلاین :
حمیدرضا سروری
محوطۀ بردک سیاه در13کیلومتری شمال غربی کاخ چرخاب و یک کیلومتری شمال روستای درودگاه در شهرستان برازجان استان بوشهر قرارگرفته است. اسماعیل(احسان)یغمایی از باستانشناسان پرتجربۀ ایرانی در سال1356خورشیدی و بر اساس گزارش اهالی روستای درودگاه مبنی بر وجود آثاری بین نخلستانها،بررسیهای سطحی در منطقه را آغاز نمود و درنتیجۀ آن وجود محوطهای متعلق به دورۀ هخامنشی تایید و پس از کاوش بقایای کاخی از دورۀ هخامنشیان نمایان گردید. پس از انقلاب کاوش در محوطه به فراموشی سپرده شد تا این که در سال1383خورشیدی دوباره کاوشهای بردک سیاه از سر گرفته شد. طی کاوشها تعداد بیشتری پایهستون در تالار مرکزی به دست آمد و تعداد آنها از 16عدد به24تا رسید. ایوان ستوندار دیگری متصل به دیوار جنوبی تالار مرکزی نیز آشکارگردید. نقشبرجستهای از سنگ سیاه رنگ،کتیبهای به زبان بابلی و اشیاء فرهنگی قابل توجه دیگری نیز به دست آمد. هرچند هنوزکاوشهای بردک سیاه کامل نشده ولی براساس آنچه که تا امروز به دست آمده میتوان دریافت که بردک سیاه بنایی است مستطیل شکل که گستردگی بخش اصلی آن در حدود540 متر مربع برآورد میشود. تالار مرکزی کاخ با وسعتی برابر314متر مربع(50/18×17) دارای 24پایهستون مکعبی شکل در شش ردیف چهارتایی بوده و چهار ورودی داشته است. فاصلۀ پایهستونها در محور شرق به غرب211سانتیمتر و در محور شمال به جنوب275سانتیمتر است. تمامی آنها از سهسنگ مکعب مستطیل نهاده بر روی هم شکل یافته که بر روی آنها سنگ دایرهای شکل شالیستون جای گرفته است. این شالیستونها از نظر شکل و فرم تراش همانند شالیستونهای کاخ هخامنشیان در پاسارگاد هستند. با گسترش کارگاه کاوش در ضلع جنوبی بقایای ایوان ستوندار دیگری به دست آمد که اندازۀ پایهستونهای آن کمابیش نصف پایهستونهای تالار مرکزی است و به دلیل این که تالار به طور کامل کاوش نشده تعیین دقیق اندازۀ آن دشوار است. در هنگام کاوش این فضا که تا عمق80سانتیمتری ادامه پیدا کرد بین پایهستونهای به دست آمده،حجم زیادی از آثار سوختگی سنگهای خرد شده دیده شد که نشان روشنی از آتش گرفتگی ایوان است. همۀ پایهستونهای سنگی این ایوان نیز از این آتش سوزی آسیب دیدهاند. تالار مرکزی از چهارسو با چهاردرگاه به فضاهای نزدیک راه مییافت،هرچند سنگ یکپارچه کف این درگاهها کمابیش به یک شکل ساخته شدهاند. اما تفاوت در نوع سنگ و اندازۀ آنها نشانگر اهمیت و کارکرد متفاوت فضاهای دیوار به دیوار تالار مرکزی است. به عنوان مثال در حالیکه سنگ کف درگاه شمالی دارای ابعادی برابر با 147×120سانتیمتر است،سنگ درگاه جنوبی ابعاد140×380سانتیمتر و معبرهای شرق و غرب هرکدام در حدود دو متر طول دارند(کریمیان و دیگران،1389). در هیچ جای کاخ اثری از ساقهستون به دست نیامده،همچنین آثار به دست آمده به هیچ وجه اطلاعی از سقف در اختیارکاوشگر قرار نداده است اگرچه کمترین نشانهای از کفپوش نیز به دست نیامد اما زیر سازی کف به وسیلۀ لایههای شن ریز،خاکستر همراه با رسکوبیده و سفت شده این گمان را تقویت میکند که کف اصلی آجرچین بوده است(یغمایی1383و1384).در کاوشهای بردک سیاه آثاری مانند آنچه که درکاخ چرخاب به دست آمد یافت شد،از جملۀ این اشیاء میتوان به چشم و ابروی پیکرهها،قطعههایی شبیه به پرندگان،قطعههای مرمری از دندانهای پیکرههای حیوانها،آویز و دکمه کوچک مفرغی،نوک پیکان و انگشتر مفرغی و همچنین سه ورقۀ طلایی تا شده و بخشی از یک جام طلایی اشاره کرد. این اشیاء طلایی بین گل و خاک در زیر یکی از پایهستونهای گوشۀ جنوب غربی تالار مرکزی به دست آمد. بین آثار به دست آمده از کاخ بردک سیاه،قطعه سنگ سیاه رنگ نقش داری در اندازۀ 55×152 سانتیمتر به دست آمد که نقشی روی آن دیده میشود و از نظر ظاهری به نقش برجستۀ داریوش اول در ورودی کاخ تچر تختجمشید شبیه است و پادشاه را همراه ملازمش در حالی که سایهبانی در پشت سر وی گرفته است را نشان میدهد. سنگ کشف شده به شکل کامل بر درگاه جنوبی تالار مرکزی استوار بود اما به وسیلۀ مهاجمان شکسته و انداخته شده است. در این کاخ قسمتی از یک کتیبه کنده شده بر تکه سنگی سیاه رنگ با ابعاد 42×37×4/34 به دست آمد. ترجمۀ این متن که به خط و زبان بابلی نوشته شده چنین است:روی(برفراز)سر(در)نهادم...(یغمایی،44:1384). از آن جا که هیچ بخشی از ساقهستون در بردک سیاه و همچنین در چرخاب به دست نیامده به نظر میرسد که ساقه ستونها همگی از ساقۀ درخت ایجاد و به وسیلۀ لایهای از گچ پوشش یافته بودند،این پوستۀ گچی به معماران فرصت میداد تا بتوانند عنصرهای تزیینی شبیه پیکرۀ حیوانها،پرندگان و انسان را بر بدنۀ ستونها و یا سرستونها اجرا نمایند و به این ترتیب میتوان پذیرفت که در ساخت کاخهای برازجان،ضمن استفاده از مصالح بومی،از طرح کلی بناهای سلطنتی هخامنشیان بهرهبرداری شده است. هرچند طغیان رودخانهها و سیلاب تا به امروز از عاملهای تهدید کنندۀ کاخ بردک سیاه و البته کاخ چرخاب است. اما آثار سوختگی و سرپیکانهای فلزی به دست آمده در صحن میانی کاخ بردک سیاه و خرد شدن نقش برجستۀ پادشاه میتواند این احتمال را تقویت کند که ساکنان این کاخها در نتیجه جنگی خانمانسوز مجبور به ترک آنها شدهاند. دفن نیازین لوحههای طلایی در زیر یکی از پایهستونهای تالار مرکزی کاخ بردک سیاه نیز میتواند این گمان را تقویت کند. بر اساس نوشتههای نویسندگان یونانی دربار هخامنشیان در یکجا ثابت نبود و شاهان این سلسله کاخهای گوناگونی در منطقههای گوناگون داشتند. اگرچه تنها شش پایتخت از شاهنشاهی هخامنشی معرفی گردیده(عبدی،151:1374). اما با آثاری که طی سالهای اخیر در برازجان به دست آمده روشن گردید که فرمانروایان این دودمان در منطقههای نزدیک کرانههای خلیج فارس بناهای سلطنتی ساختهاند تا از آنجا بتوانند چیرگی خود را بر این آبراه تجاری عملی کنند.
منابع:
عبدی،کامیار،1374.پایتختهای شاهنشاهی هخامنشیان در"پایتختهای ایران" به کوشش محمد یوسف کیانی،چاپ اول،تهران،سازمان میراث فرهنگی کشور.
کریمیان،حسن.سرفراز،علی اکبر و ابراهیمی،نصرالله1389.بازیابی کاخهای هخامنشیان در برازجان با اتکاء به دادههای باستان شناسی در نشانی اینترنتیwww.bagh-sj.com/article_18.html
یغمایی،اسماعیل(احسان)،زمستان1383و پاییز1384.گزارش کاوش کاخ بردک سیاه،مرکز اسناد سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر.
منبع : 55 آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید