آشنایی با دژ زائر خضرخان در اهرَم
| زائر خضرخان ملقب به امیر اسلام از یاران و همرزمان رئیسعلی دلواری در نبرد علیه انگلیسیها طی جنگ جهانی اول در جنوب ایران بوده است.
۵۵آنلاین :
نویسنده: حمیدرضا سروری
زائر خضرخان ملقب به امیر اسلام از یاران و همرزمان رئیسعلی دلواری در نبرد علیه انگلیسیها طی جنگ جهانی اول در جنوب ایران بوده است. زائر خضرخان همراه با شیخ حسین چاهکوتاهی(سالار اسلام)و غضنفر السلطنۀ برازجانی مانع گذر انگلیسیها از تنگستان و رفتن آنها به برازجان شد. وی به دلیل شدت فشار انگلیسیها مدتی را در کوههای خائیز به سر برد و سرانجام همراه با پسرش سام میرزا در شهر اهرم به قتل رسید. نیروهای انگلیسی طی جنگ جهانی اول برای تصرف ناحیه تنگستان به اهرم آمده و در خارج دژ زائر خضرخان موضع مناسب در میان نخلستانهای اطراف میگیرند و از توپخانه علیه مدافعان دژ بهره میبرند. نکتۀ جالب این که محل برخورد گلولۀ توپ روی برج غربی دژ هنوز به خوبی دیده میشود. دژ در اواخر دورۀ قاجار ساخته شده و در چهارگوشۀ آن چهار برج دایرهای به قطر5/5 و بلندی6 متر ساخته شده است(اقتداری،1348: 213-209).حیاط اول دژ مربوط به خدمتکاران و تفنگچیها بوده که به وسیلۀ راهپلهای پس از عبور از دروازه هشتی به حیاط اندرونی راه پیدا میکرده و حیاط شمالی که به عنوان اصطبل مورد استفاده قرار میگرفته. حیاطهای دژ در پیرامون خود دارای اتاقهایی هستند که همگی به شیوۀ رایج بومی دارای در و پنجرههایی گوناگون و بلند با پوششهای چوبی و چندلی هستند. در و پنجرهها از جنس ساجاند و بیشتر اتاقهای دژ روی کرسیهایی ایجاد شدهاند که کمابیش نیم متر از سطح بلندی دارند و این به دلیل رعایت اصل رطوبت گریزی در معماری منطقه است. بناهای داخل دژ زائر خضرخان از نظر نقشه و ساخت ضعیف به نظر میرسند،تناسب و نظم چندانی در آنها به چشم نمیخورد و به راستی که به نظر میرسد هر از چند گاهی به دلیل نیاز اتاقهایی را به دژ افزودهاند. بخش بزرگی از دیوارها با خشت ساخته شدهاند و در برخی از آنها از سنگ برای ساخت شالوده استفاده شده است. ساخت و سازهای تازه در مجموعه آن را ناموزون نموده و از یکنواختی خارج کرده است. در پوشش سقف تمامی اتاقهای دژ از چوب استفاده شده و به نظر میرسد بخشی از چوبها از جنوب هند و آفریقا به بوشهر آورده شده این گونه چوبها در برابر رطوبت و موریانه مقاومت بیشتری دارند (امیری،1393). دژ زائر خضرخان در سال1377خورشیدی با شمارۀ 2098در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است و با این که از هنگام ثبت اثر20سال است که گذشته ولی دژ حال و روز پایدار و بسامانی را به خود نگرفته و هنوز در حال مرمت است! به نظر میرسد که دژ پتانسیل تبدیل شدن به موزۀ انسانشناسی را به خوبی داراست و میتوان آن را به گنجینهای همانند موزۀ شهید رئیس دلواری تبدیل کرد تا ضمن نگهداری بیشتر از بنا بتوان یاد و خاطرۀ دلیران تنگستان را برای آیندگان حفظ کرد.
کتابنامه
اقتداری،احمد.1348،آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان ،سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.
امیری،حیدر.1393،قلعۀ زائر خضرخان اهرمی یادگار مبارزات نهضت جنوب در نشانی اینترنتی
دیدگاه تان را بنویسید