تعارض منافع در نهاد قانونگذاری چگونه به فساد میانجامد؟
| لابی گری، در ذات فرایندهای سیاسی تصمیم گیری جمعی قرار دارد و بدون لابی گری امکان هیچ تصمیم جمعی وجود ندارد.
۵۵آنلاین :
لابی گری، در ذات فرایندهای سیاسی تصمیم گیری جمعی قرار دارد و بدون لابی گری امکان هیچ تصمیم جمعی وجود ندارد. هنگامی که تصمیم گیری جمعی طبق اصول دموکراتیک پذیرفته میشود در واقع به هر فرد اجازه انتخاب شدن و انتخاب کردن داده میشود. بنابراین، این افراد تلاش میکنند تا انتخاب مورد نظرشان را به عنوان انتخاب جمعی به کرسی بنشانند؛ یکی از این تلاشها لابی گری است. برای اینکه انتخابهای جمعی با وجود لابی گری های افراد و گروههای ذینفع و فشار بر منافع عموم جامعه منطبق باشد و از رانت جویی و فساد در راستای منافع خاص این افراد و گروهها جلوگیری شود چارهای نیست مگر اینکه سایر الزامات فرآیندهای تصمیم گیری جمعی طبق اصول دموکراتیک پذیرفته شود
لابی گری را چنین تعریف میکنند: دادن اطلاعات یا منافع مالی و غیرمالی به سیاستمداران (مانند نمایندگان مجلس) توسط افراد یا گروههایی که منفعت بزرگی از انتخاب جمعی سیاستمداران کسب میکنند در حالی که این انتخاب برای عموم افراد جامعه هزینه دارد اگر مجلس را در نظر بگیریم برای همه انتخابهای نمایندگان به لابی گری نیاز است: چه انتخاب هیات رئیسه، چه تصویب قوانین عادی، چه تصویب بودجه، چه تحقیق و تفحص از دستگاههای اجرایی، چه رأی اعتماد و استیضاح به وزرا و رئیس جمهور. چون مجلس ایران غیر حزبی است و نمایندگان در درون حزب درباره این مسائل هماهنگ نمیشوند لابی گری اهمیت بسیار بیشتری پیدا میکند. اما الزامات سازوکار لابی گری کارآمد (تأمین منافع عمومی نه منافع خواص) و غیرفاسد چیست؟
1. لابی گری به قوانینش فاف کننده نیاز دارد. در ایالات متحده آمریکا طبق قانون «افشای لابی گری» مصوب سال ۱۹۹۵ لازم است که همه لابی گران و حامیان ثبت نام کنند و در فرآیندی شفاف به لابی گری بپردازند وگرنه باید جریمه نقدی ۵۰ هزار دلاری بپردازند. به غیر از این در قواعد رأی گیری در پارلمان هم، رأی نمایندگان در بسیاری از کشورها به طور علنی اعلام میشود. در ایران اما لابی گری به طور رسمی پذیرفته نشده است اما دادن اطلاعات با خرید و فروش اطلاعات به رسانهها (ریپورت آگهی) و پیامکها و پیامهای هشداردهنده انجام میشود و چانه زنیها و تبادلات مالی لابی گران با سیاستمداران از مسیرهای غیررسمی محقق میشود.
2. منابع مالی مربوط به لابی گری باید شفاف شود. در شرایطی که یک پست و مقام دولتی یا قرارداد با دولت یا سهمیه دولتی یا ردیف بودجه از دولت، دارای ارزشهای پولی بالایی است برای افراد و گروههای ذینفع به صرفه است که منافع خاص خود را بالابی تأمین کنند. بنابراین، پرداختهای نقدی و غیرنقدی زیادی به سوی سیاستمداران به جریان می افتد. در کشورهایی که نظام مالیاتی همه پرداختها و دریافتهای یک خانواده را رصد میکند و نظام بانکی برای مقابله با فساد، پولشویی و مبارزه با تروریسم همه انتقالات پولی را بررسی میکند و سیاستمداران باید درجات بیشتری از افشای اطلاعات و شفافیت را داشته باشند احتمال وقوع لابی گری از مسیرهای غیرشفاف و فاسد کمتر است. اما در ایران، امور مالی سیاستمداران و وابستگان آنها شفاف نمیشود و تحت نظارت نیست. بنابراین، احتمال مجازات سیاستمداران به دلیل دریافت رشوه از لابی گران بسیار پایین است در نتیجه، مشاهده میکنیم برخی نمایندگان با وعده استخدام یکی از وابستگان، دریافت یک کارت هدیه زیر پنج میلیونی، هزینه مسافرت تفریحی و کاری با خانواده، و حتی با یک وعده شام درباره انتخابهای سیاستی مهم در مجلس تصمیم میگیرند. در کشور ایالات متحده آمریکا در سایت کنگره، ماه به ماه مشخصات لابی گران و میزان منابع صرف شده اعلام میشود.
3. لابی گری نباید درون دولت باشد او توسط بوروکرات های دولتی با سیاستمداران باشد. لابی گری بر دو نوع است: لابی درون فرآیندهای تصمیم گیری جمعی و لابی گری با بیرون. آنچه پذیرفته شده است گروهها و افراد خارج از دولت (به معنی هر سه قوه) با سیاستمداران درون دولت میتوانند در راستای تأمین منافع عمومی (یعنی سیاستهای مالی، مالیاتی، پولی و ارزی، تجاری و حمایت از تولید و بهبود کیفیت خدمات عمومی) یا تأمین منافع خاص لابی کنند. اما لابی یک اداره دولتی با نمایندگان مجلس برای کسب بودجه بیشتر با ضربه به بودجه سایر ادارات بدون هماهنگی با مسوولان اصلی دولت یا لابی یک نماینده مجلس با یک مسوول دولتی برای تأسیس یک شرکت دولتی یا راه اندازی یک پروژه دولتی در حوزه انتخابیه خود بدون توجه به توجیه فنی و اقتصادی و زیست محیطی آن یا لابی مدیران شرکتهای دولتی برای کسب یک وام کم بهره از بانکهای دولتی یا لابی یک شرکت دولتی برای افزایش قیمت محصولات خود یا لابی یک نماینده مجلس برای کسب یک پست در دولت بعد از دوره نمایندگی خود در راستای منافع اجتماعی نخواهد بود.
4. منابع مالی و غیرمالی دولت نباید صرف لابی گری شود. منابع دولتی چون به هزینه کارگران، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان جامعه تأمین شده است لازم است که به منظور خدمات عمومی صرف شود. هنگامی که یک بوروکرات دولتی با یک سیاستمدار برای منافع خاص خود این منابع را خرج میکند کل این منابع به عنوان هزینه اجتماعی شناخته میشود. بنابراین، استخدامهای با رابطه، پروژههای با زدوبند سیاسی، مسافرتهای برای خرید رأی و کسب حمایت، هدایا به منظور کسب منافع و سهمیههای خاص از محل وجوه عمومی همگی هزینه اجتماعی را افزایش میدهد و رفاه جامعه را کاهش میدهد.
5. وجود رسانههای مستقل در کارایی فرآیندهای لابی گری ها تأثیر گذار است. علاوه بر اینکه باید اطلاعات مربوط به مشخصات لابی گران، سیاستمداران دخیل در لابی و منابع مالی صرف شده در آن شفاف اعلام شود بلکه باید این اطلاعات پردازش شده و موارد مهم به اطلاع عموم رسانده شود. بنابراین، نه تنها تولید و افشای اطلاعات مربوط به لابی گری لازم است بلکه باید توسط رسانههای مستقل این اطلاعات منتشر شود. موارد متعددی در قانونگذاری ایران وجود دارد که رسانهها نیز بالایی گران پیگیر منافع خاص همراه هستند. برای نمونه، نهاد کتابخانههای عمومی کشور که از نظر ماهوی نه دولتی است و نه دولتی نیست و کارنامه چندان کارآمدی در زمینه اشاعه کتابخوانی در کشور ندارد در سالهای اخیر توانست با لابی با نمایندگان مجلس و همزمان با چاپ گزارشهایی در رسانهها، بندی را در قانون بگنجاند که س هم خود از بودجه شهرداریها را به طور مستقیم از خزانه دولت برداشت کند؛ هرچند که هدف این کار نفع شخصی نبود.
در مجموع، لابی گری و بده بستانهای نقدی و غیرنقدی میان سیاستمداران و بوروکرات ها و گروههای ذی نفع جزو ذات فرآیندهای سیاسی هر جامعه دموکراتیک است. اما نکته مهم این است که این تعاملات باید به قواعد و سیاستهایی منجر شود که رفاه اجتماعی را تأمین کند و با وجود این تعاملات، جامعه جایی بهتر برای زندگی انسانها شود. اما بدون داشتن احزابی که سیاستمداران را تعلیم دهند و با تنبیه و پاداش آنها را در چارچوبهای خاص نگه دارند و برای اداره امور برنامه داشته باشند نمیتوان از لابی گری مخرب و فاسد
جلوگیری کرد. همچنین، بدون قواعد خاص برای لابی گری و قواعد مشخص برای شفافیت در لابی گری نمیتوان از فرآیندهای لابی کارآمد بهره برد. علاوه بر این، در اقتصادی که حجم رانتهای بالقوه به دلیل فعالیتهای اقتصادی دولتی و مقررات حجیم دولتی و وجود بازارهای سیاه و غیررسمی در کنار نرخهای دولتی بسیار زیاد است بسیاری از سیاستمداران و بوروکرات ها درگیر لابی گری مخرب درون دولت میشوند که نتایج آن به بزرگ شدن شرکتهای دولتی، ادارات دولتی و مؤسسات دولتی ناکارآمد منجر میشود و منافع آن نصيب رانت جویان غیرمولد شده و زیانها یا هزینههای اجتماعی آن نصیب عموم مردم میشود در حالی که لابی گری کارآمد توسط فعالان اقتصادی تولید کننده در نظامهای صنفی مختلف که بیرون از دولت قرار دارند باید انجام شود و نتیجه لابی آنها کمک به تولید صنف مربوطه خواهد بود.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید