تئاتر ایران با یک قرن سابقه در حسرت داشتن یک موزه است
| یک قرن و اندی از نخستین مواجهه ایرانیها با تئاتر میگذرد؛ اما انگار نه خانی آمده و نه خانی رفته است. باوجود ارائه روایتهای مکتوب متعدد از تئاتر ایران، این هنر-هنوز که هنوز است- موزهای از آن خود ندارد. شهرام کرمی مدیر مرکز هنرهای نمایشی در تازهترین اظهارنظر خود از راهاندازی موزه تئاتر در تماشاخانه نصر خبر داده؛ خبری که دستکم سابقهای پنج ساله دارد؛ گرچه هیچگاه هم بهجایی نرسیده است.
۵۵آنلاین :
این فراز و نشیب چند ساله را از بهروز غریبپور، هنرمند پیشکسوت تئاتر و چهره محوری و پیگیر راهاندازی موزه تئاتر در تمام این سالها، جویا شدیم که بیش و بهتر از هر کسی در متن این داستان قرار داشته است.
نخستین بار در سال 1392 از راهاندازی موزه تئاتر ایران در خانه استاد انتظامی خبر دادید و اعلام کردید که این اقدام نخستین گام در تأسیس موزه تئاتر است. در اینباره توضیحی میدهید؟
در طراحی خانه عزتالله انتظامی بهعنوان موزه، بهگونهای عمل کردم تا متناسب با آن فضای محدود مخاطب در بازدید از آنجا بتواند با نگاهی گذرا در جریان احوال، اتفاقها و رویدادهای مهم تئاتر معاصر ایران قرار گیرد. همچنین در اینستالیشن نامداران تئاتر معاصر، بازدیدکنندگان با چهرههای ماندگار تئاتر مانند علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، جمشید مشایخی، جمیله شیخی، پرویز فنیزاده و...آشنا شوند. همچنین میخواستم نشان دهم عزتالله انتظامی در چه دورهای از تئاتر ایران حضور داشت. علاوه بر اینها در بخشی از آن فضای کوچک پوسترها و اعلانها را درگالری موزه نصب کرده بودیم و اتابک نادری با درک اهمیت این اقدام گنجینه پوسترهای تئاتر شهر را در اختیارم گذاشت. همچنین در بخش آیتی موزه بیش از 15 هزار سند را در دسترس بازدیدکنندگان و پژوهشگران قرار داده بودیم. در مجموع اگر به همان ترتیب، چیزی مانده باشد در این موزه و «شهرفرنگ دیجیتال» آن، از سه روزنه میشد نقبی به تاریخ تصویری تئاتر ایران زد. البته در خبرها خواندم هنوز سالن تئاتر موزه فعال است و به این ترتیب موزه جامعیتی دارد که امروز و دیروز را میتوان در آن سراغ گرفت.
مهدی شفیعی مدیر وقت مرکز هنرهای نمایشی در سال 1395 از خرید بنایی برای راهاندازی موزه تئاتر خبر داده بود، اما در آن دوره هم تئاتر ایران صاحب موزه نشد.
در زمان مدیریت شفیعی بر مرکز هنرهای نمایشی، ملکی خریده شد و متناسب با فضای آن ملک طراحی مینی مالیستی موزه در هفت طبقه توسط مهندس مجید معصومی و با در نظر گرفتن ایدهها طراحی شد. در آن طراحی آرشیو دیجیتالی هم برای عرضه آثار و اعلانها از طریق اینترنت پیشبینی شده بود. در هر طبقه یک بخشی از تاریخ تئاتر ایران روایت میشد. همه آن پیشنهادها اعم از طراحیها و ایجاد سازهها در دفترچهای بهصورت مکتوب به آقای شفیعی و شهرام کرمی تحویل شد. در این اقدام برای ارائه و روایتی از تاریخ تئاتر در قالب موزه گام بلندتری برداشتم تا فرصت و امکان گستردهتری برای روایت موزهای تئاتر ایران فراهم شود.
آیا لوازم موزهای از ادوار مختلف تئاتر ایران در دسترس است؟
از نمایشها و اجراهای مختلف، علاوه بر فیلمها، عکسها، پوسترها، لباسها، اشیا و ابزار صحنه، دکور و ماکتها باقی میماند؛ اما متأسفانه در تئاتر ایران مدتهاست از این دست ابزار و وسایل قابل نمایش در موزه خبری نیست. تئاتر دولتی ما گرفتار این چالشهاست و معمولاً ابزار و آکسسوار و دکورها و ماکتها، یا در گوشهای بلااستفاده مانده و مستعمل و فرسوده میشوند و از بین میروند یا آنکه اساساً آنقدر مورد استفاده قرار میگیرند که دیگر به کار نمیآیند. عملاً برای راهاندازی موزه از این جهت دست ما خالی است. چون معمولاً در تئاتر ما رپرتوار هم وجود ندارد. تولید تئاتر بهصورت یکبار مصرف به روی صحنه میرود. برای رفع این نقیصه به شفیعی مدیر وقت مرکز هنرهای نمایشی پیشنهاد کردم در تئاتر شهر - ویترین تئاتر ایران- امکانی برای اجرای رپرتوار وجود داشته باشد. تا لباسها، دکور، ماکتها و دیگر ابزارهای نمایش بدرستی مورد استفاده قرار گیرد و از آنها به خوبی نگهداری شود و پس از مدتی آنها در موزه به نمایش درآید. آن زمان شتابی برای راهاندازی موزه وجود داشت؛ اما به عللی ناروشن آن شور و شتاب فروکش کرد و عمر مدیریت ایشان به سر آمد و نوبت به شهرام کرمی رسید. در نهایت به خاطر کمبود جا هم در دوره شفیعی و هم دوره کرمی این ساختمان دفتر جشنوارههای تئاتر شد. علائم نشان میداد آقایان در تصمیمگیریها، راهاندازی موزه را حداقل در این مکان از یاد بردهاند.
اخیراً شهرام کرمی مدیر مرکز هنرهای نمایشی گفت، موزه تئاتر در ساختمان تئاتر نصر برپا شود، آیا این مکان برای برپایی موزه مناسب است؟
از خیلی وقت پیش قرار بود تئاتر نصر بهعنوان یکی از قدیمیترین تماشاخانههای تهران و بهعنوان میراث فرهنگی بازسازی شود. من به شهرام کرمی گفتم تئاتر نصر ظرفیت و امکانی برای موزه شدن ندارد. به او توصیه کردم بنا بازسازی شود و بهعنوان سالن نمایش به عرصه تئاتر ایران بازگردد. اگر قرار است این مکان بهعنوان موزه تئاتر از آن استفاده شود، باید تغییرات اساسی در آن صورت گیرد و اگر چنین شود از تماشاخانه چیزی باقی نمیماند و قدیمیترین تماشاخانه تهران قربانی موزه تئاتر خواهد شد. احداث موزه در این محل نغض غرض است مگر آنکه تمام سالن در طبقه زیرین موزه حفظ شده و در درون یک ساختمان جدید بهصورت جزئی از موزه باقی بماند که در این صورت بایستی از ساختمانهای همجوار هم استفاده شود و بودجه کلانی صرف یک کار کم فایده یا بیفایده خواهد شد. بهتر است بگویم موزه تئاتر موکول به محال میشود.
با این وضعیتی که حاکم است، شما امیدی به تأسیس موزه تئاتر ایران دارید؟
من در شمار ناامیدان امیدوارم. تا اینجا هم که مسأله موزه تئاتر پیش کشیده شده، بهدلیل پافشاری من بوده است. مثلاً همین موزه اپرای عروسکی که در تالار فردوسی برپا شد بر اثر پافشاری چند ساله من بود و سرانجام به نتیجه رسید. اساساً همین موزه بود که مدیران را به فکر موزه تئاتر انداخت و با اختصاص ردیف بودجهای برای موزه تئاتر در دوره شفیعی این امید حداقلی موزه تئاتر بر اساس طرح من، شکل گرفت. اگر آن زمان ارادهای بود، موزه نهایتاً تا دو سال بعد به بهرهبرداری میرسید. اما در ایران با تغییر مدیران همه چیز از صفر شروع میشود؛ انگار گذشتهای در کار نبوده است. هر کس میخواهد از نو کاری را شروع کند. در طرح پیشنهادی من قرار شد هفت تا هشت ماه سازههای مد نظر اجرا و ساخته شود و همین میزان زمان هم برای تهیه و فراهم کردن مواد و ابراز و ادوات موزه و نمایش آنها لحاظ شود. آقای شفیعی موافقت کردند اما چندی نگذشت با تغییر وزیر و دیگر مدیران این ایده هم به دست فراموشی سپرده شد. اگر آقایان مسئول الان هم به اجماعی برسند نهایتاً تا دو سال آینده میتوان به برپایی موزه تئاتر ایران امیدوار بود. در ابتدا هم گفتم من ناامید امیدوارم و اگر اراده جدی وجود داشته باشد با تمام امید دست بهکار خواهم شد؛ زیرا موزه تئاتر را از واجبات تئاتر ایران میدانم.
منبع : ایران
دیدگاه تان را بنویسید