فرانسهای کوچک در شرق هند
| فرانسه در بین قدرتهای مهم و اصلی اروپایی،آخرین قدرتی بود که در سدۀ هفدهم میلادی وارد تجارت دریایی با هند شد
۵۵آنلاین :
حمیدرضا سروری
فرانسه در بین قدرتهای مهم و اصلی اروپایی،آخرین قدرتی بود که در سدۀ هفدهم میلادی وارد تجارت دریایی با هند شد. نخستین سفرهای فرانسویها به هندوستان در نیمۀ نخست سدۀ شانزدهم میلادی روی داده است. در زمان پادشاهی فرانسوا اول(François I) دو کشتی که از آن بازرگانان روئن(Rouen) بود رهسپار دریاهای شرق شد و این آغازی بود برای ماجراجوییهای فرانسویها در هندوستان. قلمروی فرانسویها در هندوستان(Establissements Francais dans I'Inde) شامل پوندیچری(Pondicherry) در ایالت تامیل نادو امروزی،کاریکال(Karikal) و یانائون(Yanaon)،ماهه(Mahe) درکرانۀ مالابار(Malabar) و چاندرنِگُر(Chandernagor) در ایالت بنگال غربی در نزدیکی کلکته در شرق هند بود. هندِ فرانسه چند جای دیگر را هم در برمیگرفت که البته از اهمیت بسیارکمتری برخوردار بودند. تا پیش از سال1950میلادی در مجموع510کیلومتر مربع از خاک هند در اختیار فرانسویها بود،که از این بین293کیلومتر مربع شامل پوندیچری میشد و مهمترین پایگاه فرانسویها در هندوستان به شمار میرفت،فرانسویها با دیگر قدرتهای اروپایی درحال رقابت بودند و این رقابت در جنوب و شرق هند به خوبی خود را نمایان میکرد و درگیریهای زیادی بین فرانسویها با هلندیها و انگلیسیها رخ داد،ارتشهای اروپایی در جنوب هند در حال جنب و جوش و درگیری بودند،در واقع در سدۀ هیجدهم میلادی و هنگامی که قدرت امپراتوری گورکانی در شمال هند به سوی فروپاشی حرکت میکرد،جنوب و شرق هندوستان به صحنۀ درگیری کشورهای اروپایی تبدیل شده بود. مهمترین کشمکشها بین فرمانروای فرانسویها در هند،ژوزف فرانسوا دوپلکس(Joseph François Dupleix) و رابرت کلیو((Robert Clive افسر برجستۀ انگلیسی رخ داد و در پایان امیدهای دوپلکس برای برتری بر بریتانیاییها و گسترش قلمرو فرانسویها در هند با شکست روبرو شد. یکی از محلهای استقرار فرانسویها،چاندرنِگُر درکرانۀ رود هاگلی(Hooghly) بود که در35کیلومتری شمال کلکته در ایالت بنگال غربی در شرق هندوستان جای دارد. به جز فرانسویها،پرتغالیها،هلندیها و دانمارکیها هم در همین منطقه یعنی کرانۀ رود هاگلی پایگاههایی داشتند که امروزه نیز آثارحضورشان پابرجاست. فرانسویها در سال1673م،با اجازۀ حاکم گورکانیان در بنگال دست به ساخت پایگاهی تجاری در چاندرنِگُر زدند. ژوزف فرانسوا دوپلکس در سال1730میلادی دستور ساخت دو هزارخانه را در چاندرنِگُر داد و در آن زمان شهر به مهمترین بندر تجاری اروپاییان در بنگال تبدیل شد در جریان نبرد سال1756م،بین نیروهای دوپلکس و رابرت کلیو افسرکمپانی هند شرقی بریتانیا و آدمیرال چارلز واتسون(CharlesVatson) فرماندۀ ناوگان بریتانیا،چاندرنِگُر به توپ بسته شد و در23مارس1757م،به تصرف بریتانیا درآمد. دژ شهر و بسیاری از خانههای موجود در آن از بین رفتند. در سال1763م،به وسیلۀ فرانسویها بازسازی گردید اما دوباره در سال1794م،طی جنگهای زمان ناپلئون باز به دست انگلیسیها افتاد،سپس در سال1816م،باز به فرانسویها برگردانده شد و تا سال1850فرماندار فرانسه در متصرفات هند که در پوندیچری ساکن بود برای ادارۀ چاندرنگر فرماندار منصوب میکرد. در سالهای آغازین سدۀ بیستم اهمیت و جایگاه اقتصادی چاندرنگر از بین رفت و در آن هنگام بیشتر به عنوان حومۀ کلکته اهمیت داشت اهمیت و جایگاه شهر به عنوان مرکزی تجاری زیر پرتو کلکته قرارگرفت هرچند هنوز به خاطر تمیزی و آب و هوای مناسب مشهور بود. همانند دیگر سرزمینهای فرانسه در هندوستان چاندرنگر هم تحت حاکمیت پوندیچری قرار داشت و تنها یک حکمران برای تمامی قلمروهای فرانسه در هند تعریف شده بود و او در پوندیچری زندگی میکرد و هرگاه که لازم بود و فرصت میکرد از قلمروهای فرانسه در هند بازدید مینمود. حکومت فرانسه از نیروهای بومی برای برقراری صلح و آرامش در شهر استفاده میکرد،شهرداری چاندرنگر هم در سال1880م،پایهریزی شد. استقلال هند از بریتانیا در اوت سال1947م،باعث شد پایگاههای فرانسویها در ماچیلیپَتنام(Machilipatnam)،سورت(Surat) و کوژیکودِ(Kozhikode) نیز در اکتبر همان سال به هندیها واگذار شود و بر مبنای توافق هندیها با فرانسویها در بخشهای باقیمانده انتخابات برگزارگردید در ماه می سال1950م فرانسویها به دولت هند اجازه دادند که به طور عملی کنترل چاندرنِگُر را به دست بگیرند و به شکل رسمی این انتقال در دوم فوریه1951م،صورت گرفت و در9 ژوئن1953م،نیز به شکل قانونی در پارلمان فرانسه تصویب شد. چاندرنِگُر در اکتبر سال1955م،بخشی از ایالت بنگال غربی شد. در ابتدای نوامبر سال1954م،چهار ناحیۀ دیگر هند(پوندیچری، یانائون یا ینام،ماهه و کاریکال) که هنوز در اختیار فرانسه بود به شکل عملی(de facto ( به هند پس داده شد و این موضوع در سال1962م،در پارلمان فرانسه هم به شکل رسمی و قانونی(de jure ) به تصویب پایانی رسید. در نگاه نخست چاندِرنگُر همانند بسیاری از شهرهای کوچک هند است ولی پس از کمی گشت و گذار به خوبی میتوان نفوذ فرانسه را در جای جای شهر دید. ساختمانی که مقر حاکم فرانسوی شهر بوده و از آن با عنوان کاخ دوپلکس یاد میشود به موزه تبدیل شده،درون موزه صندلیها و مبلهای فرانسویها به نمایش گذاشته شده همراه با تختخواب فرانسوا دوپلکس و نیمتنۀ ماریان(Marrianne) نماد ملی فرانسه از سنگ مرمر،ماریان نماد آزادی و پیروزی جمهوری فرانسه است روی صفحهای که نیمتنه روی آن قرار داده شده سه شعار ملی فرانسه هم نبشته شده است،شعار،آزادی،برابری و برادری(Libertè,ègalite,Fraternite)،از آثار جالب توجه موزه میتوان به وسیلههای شخصی جوگندرا نات سن(Jogendra nath sen) از بومیهای چاندرنگر اشاره کرد که در جبهۀ فرانسویها به هنگام جنگ جهانی اول جنگیده و در جنگ هم کشته شده است فرانسویها وسیلههای شخصی جوگندرا را برای برادرش در چاندرنگر فرستادند و او هم بعدها آنها را به موزه هدیه داد در واقع وی یکی از هزاران سرباز هندیست که طی جنگهای جهانی اول و دوم کشته شدند سربازانی که در صف نیروهای فرانسوی و بریتانیایی میجنگیدند از این دسته میتوان به سربازان هندی شاغل در نیروهای بریتانیایی که در شهریور1320به ایران حمله کردند هم اشاره کرد. چند تن از این سربازان هندی درگردنۀ پاتاق در غرب ایران به وسیلۀ ارتش ایران کشته شدند. در بخش دیگری از موزه نام مقامهای رسمی فرانسوی در چاندرنگر روی یک تابلو به نمایش درآمده،افرادی که در همین ساختمان زندگی و کار میکردند. درکنارگنجینه هم مؤسسهای وجود دارد که کلاسهای آموزش زبان فرانسه در آن تشکیل میشود. یکی دیگر از آثارحضور فرانسویها در شهرکلیسای قلب مقدس است که در سدۀ نوزدهم میلادی و برای انجام مراسم مذهبی بازرگانان و ساکنان فرانسوی شهر ساخته شده است. معمار کلیسا ژاک دوشز(Jacques Duchatz) بوده و پل فرانسوا ماری گوتال(Paul-Francois-Marie Gothals) بلژیکی و نخستین اسقف اعظم کلکته آن را برپا کرده است. معماری کلیسا بسیار زیباست و از پنجرههای رنگی درون آن استفاده شده است. درون حیاط کلیسا هم دو سنگ گور دیده میشود. روی یکی از سنگ گورها تاریخ1754م،را میتوان خواند و روی دیگری نوشته شده که خانم ماری آنتوآنِت ایزولینه کورژون در18ژوئن 1849میلادی در این جا آرمیده است. در برابر کلیسا هم پیکرهای آیینی دیده میشود که در10آوریل سال2002 میلادی از سوی سفیر فرانسه هدیه داده شده است. در خیابان روبروی کلیسا بنایی یادمانی با شکل و جلوۀ زیبایی خودنمایی میکند این بنای یادمانی برمبنای طرح اروپایی با سرستونهای کرنتی و تزیینات برگ مو و میوۀ انگور ساخته شده و به مقدار اندکی هم تحت تأثیر هنر هندی است به ویژه در شکل سر سه فیل که بر بدنۀ بنای یادبود افزوده گشته است. بر مبنای لوحهای که در بنای یادبود وجود دارد این سازه هدیۀ شاماشورون روکیت(Shamachorone Roquitte) به شهر در سال1921م،بوده و این بنای یادمانی را برای بزرگداشت پدرش دُرگا شورون روکیت(Dourgachorone Roquitte) ساخته. دُرگا شورون روکیت درتاریخ 26سپتامبر1841میلادی به دنیا آمده و در تاریخ27 اوت1898م،در بنارس پا را از دایرۀ هستی بیرون نهاده است و در متن اشاره شده که دارای مدال افتخار لژیون دونِر بوده. یکی دیگر از آثار حضور فرانسویها گورستان شهر است که150تن از فرانسویهای ساکن شهر در آن آرمیدهاند. شوربختانه به هنگام دیدارم از چاندرنگر از وجود این آرامستان بی اطلاع بودم!و فرصت دیدار از آن را از دست دادم! افرادی که به شهر کلکته سفر میکردند نباید فرصت دیدار از چاندرنگر را از دست دهند،در واقع تکۀ کوچکی از فرانسه را در شرق هند خواهند دید. تکهای که ارزش یک بار دیدن را دارد.
منبع : 55 آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید