ارسال به دیگران پرینت

سهم مهاجران در بازار کار جهان چقدر است؟

| مسئله نیروی کار مهاجر تنها مربوط به کشورهای توسعه‌یافته و اروپایی نیست و افزایش نیروی کار مهاجر در کشورهای خاورمیانه هم روند رو به رشدی داشته است.

سهم مهاجران در بازار کار جهان چقدر است؟

۵۵آنلاین :

مسئله نیروی کار مهاجر تنها مربوط به کشورهای توسعه‌یافته و اروپایی نیست و افزایش نیروی کار مهاجر در کشورهای خاورمیانه هم روند رو به رشدی داشته است. علل مختلفی برای به وجود آمدن این پدیده وجود دارد. به­طورکلی جذابیت­های کشور مقصد و دافعه­هایی که کشور مبدأ دارند، سیاست دولت­ها مبنی بر باز بودن در به روی مهاجران یا سیاست­های محدودکننده، درجه حمایت و حفاظت از کارگران بومی، مهارت مهاجران، وجود تمایزهای دستمزدی و تقاضای دائمی نیروی کار خارجی که در کشورهای توسعه­یافته این مسئله مطرح هست و ... بر روی مهاجرت نیروی کار تأثیرگذارند.

نبود آزادی­های مدنی و اجتماعی در کشورهای مبدأ، ساختار بازار کار ناکارآمد و نبود بستر تحرک اجتماعی و درآمدی برای جذب نخبگان از علل مهم رانشی نیروی کار بامهارت در کشورهای مبدأ محسوب می­شود و درآمد بالا، تعادل مناسب بین کار و زندگی، فرهنگ کاری مناسب، امنیت شغلی، ارتقای شغلی و کسب مهارت­های جدید، ثبات درآمدی و کیفیت بالای سطح زندگی از جذابیت­های کشورهای مقصد محسوب می­شوند.

با این حال رونـد مهاجرت نیروی کار تنـها به سـمت کشورهای توسعه­یافته مطرح نیست و افزایش مهاجرت­های نیروی کار در کشورهای خاورمیانه نیز روند صعودی به خود داشته است.

پدیده مهاجرت نیروی کار مسئله­ای است که ناگزیر هم برای نیروی کار بامهارت و هم نیروی کار غیرماهر شیوع یافته است. این مسئله به­خصوص برای نیروی کار غیرماهر و ساده مصائب و مشکلات عدیده­ای را دربر داشته است. عدم یا محدودیت در قوانین ملی حمایت از حقوق غیربومی­ها، تبعیض­های نژادپرستانه، نبود تعاملات چندملیتی، وجود تصویر منفی نسبت به مهاجران در بین مردم، عدم رویکرد مثبت نسبت به فرهنگ چندگانه و ... از جمله مواردی هستند که باعث می­شود نسبت به حضور قانونی مهاجران نیروی کار مخالفت­هایی صورت بگیرد. به­رغم اینکه ILO کانال­های مهاجرت قانونی را مجرایی برای کاهش بهره­کشی و قاچاق مهاجران تلقی می­کند، روند رو به رشد مهاجران غیرقانونی نشان­دهنده این امر است که نسبت به مهاجرت این امر است که نسبت به مهاجرت قانونی نیروی کار رویکرد مثبتی وجود ندارد.

در این نگارش به بررسی مهاجرت نیروی کار افغان به ایران پرداخته می­شود. حضور نیروی کار افغان در ایران از دیرباز مخالفان و موافقان خود را داشته است. بااینکه سیاست دولت در ایران سیاست درهای باز نسبت به حضور مهاجران افغان در ایران بوده، اما حمایت از حقوق اساسی همه مهاجران و اعمال حداقل استانداردهای شرایط اشتغال ملی در همه بخش­های فعالیت کاستی­ها و نواقصی را در بر داشته است. به نظر می­رسد نسبت به مهاجران افغان در ایران باید تغییر سیاست­هایی صورت بگیرد. حداقل اتخاذ سیاست مدیریت­شده نسبت به سیاست درهای باز در کنار اجرای برنامه­های اقدامی علیه تبعیض و افراط برای حفظ انسجام اجتماعی، طراحی یک سیستم پذیرش آگاهانه و شفاف برای نیروی کار مهاجر منجر به حمایت قانونی می­شود. چراکه تهدیدهای شدید نسبت به مهاجران غیرقانونی آسیب­پذیری بیشتر آنان را دربر دارد و مفهوم «کار شایسته» در تشدید موانع ورود برای نیروی کار مهاجر و افزایش نیروی کار مهاجر غیرقانونی، اهمیت مضاعف پیدا می­کند.

مهاجرت­ها عمدتاً داوطلبانه هستند اما در مورد مهاجرت افغان­ها شاید بتوان گفت شکل اجباری مهاجرت گسترش یافته است. افغان­هایی که به‌واسطه بحران­های متعدد از قبیل جنگ­های داخلی و افزایش فقر به شیوه­های قانونی و غیرقانونی به سایر کشورها مهاجرت می­کنند. جنگ­های طولانی و اقتصاد شکننده در افغانستان به­طور مداوم موج جدیدی از پناهندگان را ایجاد کرده است.

بر اساس آمار انتشاریافته از سوی سازمان بین­الملل ILO در سال 2015، 150 میلیون نفر از 207 میلیون مهاجر در سن کار، نیروی کار مهاجر هستند. عمده مهاجران افغانی در ایران کارگران غیرماهر و ارزان­قیمت هستند که هر کاری را که به آن­ها پیشنهاد شود، می­پذیرند. پایین­ترین دستمزد در ایران، در مقایسه با افغانستان، درآمد نسبتاً خوبی است. اکثر پناهندگان افغانی، مردانی هستند که برای یافتن کار به ایران آمدند و بسیاری از آنان پس از یافتن کار و محل زندگی نسبتاً باثبات، خانواده خود را نیز به ایران آوردند. به­علاوه بسیاری از کودکان افغان که با محدودیت در تحصیل مواجه بودند، به‌ناچار به کار مشغول شدند. بنابراین با احتساب کودکان و زنان افغانی شاغل تعداد کارگران افغان بیشتر هم برآورد می­شود. حتی در سرشماری­های عمومی نفوس و مسکن نیز اطلاعات دقیقی از مهاجران افغانی به دست نمی­آید. زیرا بسیاری از افغان­ها از بیان وضعیت شغلی از ترس از دست دادن کار خود اجتناب می­کنند و در شرایطی که بتوانند از قاچاقچیان شناسنامه­های ایرانی خریداری کرده تا خود را ایرانی معرفی کنند. شرایط نامساعد اقتصادی در افغانستان نه­تنها مانع از بازگشت پناهندگان به افغانستان بوده، بلکه مهاجرت­های تازه­ای را نیز موجب شده است. مهاجرت غیرقانونی افغان­ها هزینه­های گزافی را برای آن­ها دربر دارد. آن­ها مبالغ هنگفتی را به قاچاقچی­ها می­پردازند تا ورود آن­ها را به ایران تسهیل کنند و افغان­های فقیرتر که پول کافی ندارند متعهد می­شوند پس از شروع به کار در ایران بخشی از درآمد خود را هر ماه به این افراد بپردازند. از آنجا که مهاجران افغانی به­صورت غیرقانونی در ایران به کار مشغولند، کارهای دشوار را با دستمزدهای پایین می­پذیرند. آن­ها از چتر حمایتی قانون کار محروم­اند نمی­توانند از کارفرمایان درخواست کنند که آن­ها را بیمه کنند. بسیاری از آن­ها به کارهای ساختمانی، کوره­های آجرپزی، حفر چاه، کار در مرغداری­ها و گاوداری­ها و ... می­پردازند. آن­ها هزینه اجاره مسکن و امکانات رفاهی بالایی را پرداخت نمی­کنند و عمدتاً در شرایط فاقد امکانات رفاهی زندگی می­کنند. از این­رو در مقایسه با کارگران ایرانی، تن به پذیرش کارهایی با دستمزدهای پایین می­دهند و فرصت­های شغلی در برابر کارگران غیرماهر ایرانی را از آن خود می­کنند.

حضور پناهندگان به­خصوص افغان­ها در کشورهای مختلف تعرض شهروندان را در پی داشته است. در ایران گروهی معتقدند که حضور افغان­ها موجب گسترش فقر در ایران بوده و نسبت به حضور بلندمدت افغان­ها معترض هستند. عده­ای نیز معتقدند با وجود مشکل بیکاری در ایران، کارگران افغانی که اشغال­کننده فرصت­های شغلی هستند باید به کشور خود بازگردند. بنابراین همواره هراس از اخراج از ایران و بازگشت اجباری به افغانستان با آن­ها هست.

اما در میان مخالفان نیروی کار مهاجر افغان به ایران که عمدتاً کارگران بومی، اتحادیه­های کارگری و شهروندان هستند، مدافعان نیروی کار مهاجر از قبیل انجمن­های کارفرمایی و نهادهای بین­المللی حمایت از کارگر هم وجود دارند. بسیاری از کارفرمایان ایرانی چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی به استخدام کارگران افغانی تمایل بیشتری دارند. شمار کارگر افغانی در پروژه­هایی مانند لوله­کشی گاز، فاضلاب، احداث مترو و ... پس از پایان جنگ ایران و عراق به‌سرعت افزایش یافته بود. این در حالی است که احتمال یافتن کار در پاکستان برای کارگران غیرماهر افغانی بسیار ضعیف است. درواقع می­توان گفت رویکرد کلی ایران نسبت به نیروی کار مهاجر افغان سیاست درهای باز بوده تا رویکرد مدیریت­شده و رویکرد محدودکننده.

کارفرمایان ایرانی از حضور کارگران افغانی که از دریافت مزد بالاتر نسبت به سرزمین مادری رضایت داشتند بهره می­بردند چراکه کارفرمایان ایرانی کارگران افغانی را با دستمزدهای پایین و بدون پرداخت حق بیمه استخدام می­کردند و این کارگران غیرماهر بومی بودند که از این وضعیت متضرر می­شدند.

بدیهی است که کارگران افغانی عرضه نیروی کار ایران را افزایش داده­اند و تأثیری که بر کاهش سطح دستمزدهای کارگران ساده داشته­اند مشهود است. کاهش هزینه نیروی کار و در پی آن کاهش هزینه تولید می­تواند به افزایش محصول منجر شده و مانع از افزایش نرخ بیکاری شود. این یک دیدگاه است که عمدتاً از سوی کارفرمایان مطرح می­شود. ضمن اینکه نیروی کار در ایران نیروی تحصیل­کرده بود و نیروی کار بومی حاضر به پذیرش کارهایی که افغان­ها می­کنند نیستند.

دیدگاه دیگری هم البته وجود دارد که اگر افغان­ها به کشور خود بازگردند کارگران بیکار ایرانی امکان کار خواهند یافت و نرخ بیکاری کاهش خواهد یافت. با این حال به دلیل محدودیت اطلاعات در مورد تغییر تعداد کارگران افغانی در طول چند سال اخیر تخمین میزان تأثیر حضور مهاجران افغانی بر نرخ بیکاری کشور به­صورت دقیق امکان­پذیر نیست.

عدم تأمین امنیت در کشور افغانستان بسیاری از خانواده­ها و جوانان را با خطرات جدی مواجه کرده و آنان را مجبور به ترک خانه و سرزمین خود کرده است. مهاجرت نیروی کار ساده افغانستان با ایران مصائب و مشکلات زیادی را هم دربر داشته است اما دهه­ها جنگ و عدم امنیت و مشکلات اقتصادی باعث شده تا مهاجرت از افغانستان آگاهانه صورت بگیرد و حتی با وجود تمایل به برگشت به کشورشان و مشارکت در پیشرفت کشور، یأس و ناامیدی از تغییر وضعیت حاکم منجر می­شود تا از برگشت به وطن سر باز زنند. بسیاری از افغان‌ها در ایران هرچند از سطح رفاه بالایی برخوردار نباشند و حتی اگر کار دائمی نداشته باشند اما زمانی که چشم­اندازی از وضعیت کشور خود را می­بینند حاضر به بازگشت به افغانستان نمی­شوند. بازگشت اجباری مهاجران به کشوری که وضعیت اقتصادی و امنیتی نامناسبی دارد نیز غالباً ناموفق است و افرادی که به کشور خویش بازگشته­اند در اولین فرصت مجدداً کشور خود را ترک خواهند کرد. در ایران نیز با وجود اینکه دولت­ها ممانعت­هایی را برای اشتغال افغان­ها مطرح کرده­اند از قبیل اینکه کارفرمایان متخلف که کارگران افغان را استخدام کنند جریمه می­شوند، ولی به­رغم جریمه­های اعمال­شده علیه کارفرمایان متخلف و اخراج شماری از کارگران افغانی وضعیت افغان­ها در بازار کار ایران تغییر چشمگیری نداشته است.

کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل تأکید دارد که افغان­ها برای بازگشت به کشور خویش تحت فشار قرار نگیرند و برخی از ایرانیان به دلایل ملاحظات انسانی از حضور طولانی­تر افغان­ها در ایران حمایت می­کنند. چراکه بر این باورند که «بازگشت اجباری افغان­ها به معنی مرگ میلیون­ها انسان در سرزمین قحطی­زده است».

در ایران نتایج پژوهش­های اقتصادی نشان می­دهد که کارگران مهاجر و کارفرمایان کشور مهاجرپذیر از فرآیند مهاجرت بهره­مند ولـی کارگران بومـی از حضور نیروی کار مهاجر متضرر مـی­شوند. از آنجا که تشکل­های کارگری در ایران قوی نیستند و نیروی کار به­خصوص کارگران ساده از قدرت تشکل­های کارگری بی­بهره­اند امکان اعتراض سازمان­یافته علیه دستمزدهای پایین و شرایط نامناسب کار را ندارند. به همین دلیل کارگران غیرماهر بومی بازنده اصلی در جریان حضور کارگران افغانی در بازار کار ایران هستند. همچنین اطلاعات مقطعی، تأثیر مستقیم حضور مهاجران افغانی بر افزایش نرخ بیکاری در شهرها و روستاهای استان­های مختلف کشور را تأیید نمی­کند. و نتایجی مبنی بر اینکه مناطقی که کارگران افغانی متمرکز شده­اند نرخ بیکاری بالاتری دارند منتشر نشده است. چراکه نیروی کار افغان عمدتاً در شهرهایی سکنی گزیده­اند که تقاضا برای کار ساده زیاد بوده و احتمال یافتن شغل بالاست.

منبع : دنیای اقتصاد
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه