موزۀ هنر مسیحی در گوا

۵۵آنلاین :

حمیدرضا سروری

شاید تصورکنید روز15 اوت سال 1947میلادی که مصادف است با پایان سلطۀ بریتانیا بر هندوستان پایانی بوده بر استعمار این کشور ولی به راستی دراشتباهید چرا که دیرپاترین قدرت اروپایی که بخشهایی هرچند بسیارکوچک از هند را (حدود 4هزارکیلومترمربع)را بیش از450 سال زیر سلطۀ خود داشت انگلستان نبود بلکه پرتغال بود. 19دسامبر1961م،نیروهای هندی طی عملیاتی موسوم به ویجی((Vijayکه درزبان هندی به معنی پیروزی است به450سال چیرگی پرتغال برگوا،دمان و دیو(Goa,Daman,Diu) پایان دادند. درمارس1962م،بخشهایی که دراختیار پرتغال بود به طوررسمی به سرزمین هند بازگشت هرچند که پرتغال درآن هنگام از پذیرش این موضوع سرباز زد و این موضوع تا سال1974میلادی و سقوط دیکتاتوری سالازار(Salazar) ادامه داشت،درآن هنگام بود که دولت پرتغال به طوررسمی این موضوع راپذیرفت(Pearson,2008:161). از پرتغالیها به عنوان پیشگامان عصر اکتشاف یاد می‌شود به طورکلی دورۀ طلایی اکتشافها هنگامه‌ای بین نیمۀ سدۀ 15تا سدۀ17میلادی را شامل می‌شود. هنگامی که کشورهای اروپایی به دنبال راههای تجارت جهانی از راه دریا بودند. بسیاری از این فعالیتها در ابتدا با تلاشهایی برای دستیابی به بازارهای ادویه درشبه قارۀ هند تقویت شد که درآن زمان به وسیلۀ حاکمان مسلمان مصر و از طریق دریای سرخ کنترل و هدایت می‌شد. تلاش ناموفق کریستوفر کلمبوس برای پیدا کردن مسیردریایی از غرب به هندوستان منجر به کشف آمریکا درسال 1492میلادی گردید اما درپایان واسکوداگاما بود که راه هند را پایه‌گذاری کرد،به کرانه‌های آفریقا سفرکرد و در سال1498م،از راه اقیانوس هند به کالیکوت(Kozhikode) رسید. او یکی ازبزرگترین دریانوردان وکاشفان تاریخ است. ثروت زیادی به وسیلۀ او از آن دربار پرتغال شد ضمن این که بسیاری از دریانوردان می‌خواستند که راه او را ادامه دهند و تجربۀ مشابهی در دریا داشته باشند. به هرروی وقتی اروپا با اکتشافهای خود هیجان زده بود قاره‌های دیگر از سفرهای آنان رنج می‌کشیدند. واسکوداگاما طی سه سفر به هندوستان راه تازه‌ای را برای ارتباط و تغییر تجارت دریایی ایجاد کرد این اکتشافها همچنین چهرۀ آسیا را دگرگون کرد و پس از او اروپاییان بیشتری رو به سوی شرق آوردند. پرتغالیها درکرانه‌های غربی هند در بخشهایی از ایالت گجرات یعنی دمان و دیو و البته درگُوا که امروزه کوچکترین ایالت هندوستان است و نیز در مومبای یا بمبئی،همچنین در جنوب هند درکوچین یا کوچی(Kochi) و چندین و چند ناحیۀ دیگر ساکن شدند،هرچند بعدها مومبای را به انگلیسیها دادند و درکوچی هم از هلندیها شکست خوردند. گوا در سال1510میلادی به بخشی از قلمرو پرتغال تبدیل شد و آلفونسو(آفونسو) دِ آلبوکرک(Afonso de Albuquerque) دریانورد مشهور به عنوان فرمانروای گوا برگزیده شد و از آن پس گوا به پایگاه اصلی پرتغالیها در شرق و مرکز فعالیتهای اقتصادی و بازرگانی آنها و جایگاهی برای ایجاد کلیساهای فاخر و پر تزیین تبدیل گشت. بسیاری از جهانگردان اسپانیایی،ایتالیایی،فرانسوی و بریتانیایی در نوشته‌های خود به این موضوع اشاره کرده‌اند که گوا در مقام مقایسه با شهرهای دنیای غرب چیزی کم نداشته است. با توجه به باور عمیق پرتغالیها به آیین مسیحیت توجه ویژه‌ای به ساخت کلیساها صورت گرفت و چندین و چند کلیسا درگوا و دیگر بخشهایی که پرتغالیها حضور داشتند ساخته شد،سیاست و مذهب در پرتغال سده‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی به شدت با همدیگر آمیخته بودند و ایجاد مستعمره‌های تازه با جانفشانی و تعصبهای مذهبی همراه بود و تمام تلاش خود را در راه گسترش آیین کاتولیک به کار می‌بردند. امروزه مجموعۀ کلیساهای ساخته شده به وسیلۀ پرتغالیها درگوا که در شهر قدیمی گوا یا(Velha Goa) جای دارند به عنوان یکی از آثار ثبت جهانی هندوستان در سیاهۀ میراث جهانی سازمان آموزشی،علمی و فرهنگی ملل متحد(یونسکو) به ثبت رسیده است. با توجه به وجود چندین کلیسا و صومعه درگوا و حضور450سالۀ پرتغالیها اشیاء نفیس بسیاری در ارتباط با آیین مسیحیت در کلیساها و خانه‌های پرتغالیها و بومیان مسیحی شدۀ گوا وجود داشته که در سال1994م،به کمک ادارۀ باستان‌شناسی هند،دولت پرتغال و چند نهاد خصوصی در صومعۀ سانتا مونیکا(Santa Monica) گردآوری شده‌اند و موزه‌ای از این اشیاء درگوای کهنه برپا گردیده است. موزۀ هنر مسیحی گوا در نزدیکی برج کلیسای سنت آگوستین(St.Augustine) قرار دارد و در نوع خود موزه‌ای کم نظیر نه تنها در سطح هند بلکه در سطح آسیا است. اشیاء گوناگونی که نمایانگر باورهای مسیحی هستند در موزه به نمایش درآمده‌اند،اشیاء ساخته شده از عاج،نقاشیهای مسیحی،پارچه‌ها،اشیاء فلزی،صلیبها،پیکرکهایی کوچک از قدیسان آیین مسیحیت،سنگهای زینتی ،لوازم خانگی و...نکتۀ جالب توجه در مورد اشیاء این موزه این که به خوبی می‌توان نفوذ هندوییسم و هنر هندی را در برخی از آثار دید هرچند که این موضوع با در نظر گرفتن این نکته که برخی از اشیاء به وسیلۀ بومیان هندوی مسیحی شده ساخته شده‌اند عجیب نیست. بازدید از این موزۀ جالب می‌تواند به بازدید کننده کمک کند تا به شناخت و درک بهتری از تاریخ گوا،آیین مسیحیت در این منطقه و حضور پرتغالیها برسد.