جامعه شناسان در سمینار «نهاد دانشگاه در ایران» چه گفتند؟
| برنامه پنجشنبه های مؤسسه پرسش یکی از برنامه های عمومی این مؤسسه است که در برخی مواقع از جذابیت های فراوانی نیز برخوردار می شود.
۵۵آنلاین :
55 آنلاین:
برنامه پنجشنبه های مؤسسه پرسش یکی از برنامههای عمومی این مؤسسه است که در برخی مواقع از جذابیتهای فراوانی نیز برخوردار میشود. پنجشنبه هفته گذشته مهمانان برنامه مؤسسه به نقد «نهاد دانشگاه در ایران» پرداختند. به عبارت دقیقتر محمد مالجو به سؤال «دانشگاه در عصر اعتدال به کجا میرود؟» پاسخ داد. مقصود فراستخواه در مورد «دانشگاه و گفتمان ایدئولوژیک در ایران» صحبت کرد و عباس کاظمی «پرولتاریای دانشگاهی در ایران» را مورد بررسی قرار داد. کاظمی اذعان داشت که بخش عظیمی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی در نظام دانشگاهی ما هیچ جایگاهی ندارند و به طبقه فرودستی در نظام دانشگاهی تبدیل شدهاند که این پیامدهای بسیار منفیای برای نهاد علم و جامعه دارد. فراستخواه نیز بر آن بود که در دانشگاه یک اشرافیت دانشگاهی وجود دارد. زینت المجالسهای دانشگاهی، مجلس آرایان، برج عاجی ها، دانشگاهیانی که کارشان شرکت در جلسات است. برنامه این افراد این است: صبح از خواب بیدار میشوند، به منشیشان مراجعه میکنند، میگویند ما امروز باید چه کار کنیم؟
پرولتاریای دانشگاهی
عباس کاظمی: خیلی از افراد، تا زمانی که همسطح آنها نشویم و در کنار آنها نباشیم، برایمان رؤیتپذیر نیستند. تا جایی که 70 درصد استادانی که در دانشگاهها تدریس میکنند، حق التدریسی هستند و وقتی دقت بیشتری میکنیم، دانشجویان تحصیلات تکمیلی را میبینیم که برای استادانشان و برای دیگران، کتاب، مقاله و پایاننامه مینویسند اما خودشان هیچ جایگاه و هویتی در نظام دانشگاهی ندارند، هیچ جا اسمشان نمیآید و جایی دیده نمیشوند. این چیزی است که من اسمش را پرولتاریای دانشگاهی میگذارم. اولین عامل ظهور این پرولتاریا گسترش آموزش است که جامعه را بیش از حد زیر آموزش قرار داده است. از یک سو تعداد دانشگاهها بعد از انقلاب توسعه پیدا کرده است. یکی از پیامدهای آشکار این مسأله این است که یک جابهجایی در مسأله بیکاری رخ میدهد و تغییراتی در ساختارهای فرم بیکاری در ایران ایجاد شده است. ما با بیکارانی مواجه هستیم که همگی تحصیل کرده و دانشگاهی هستند. اگر ما منابع آموزشی را به صورت عادلانه توزیع کنیم، نابرابری در دستیابی به منابع کمیاب هم کمتر میشود. اتفاق خوبی که بعد از انقلاب افتاد، سهمیهبندی مناطق محروم بود. این سهمیهبندی میگفت که مناطق محروم همه بین خود رقابت کنند و در نهایت همه با هم سهم برابر در دانشگاههای برتر کشور داشته باشند. چیزی که عامدانه به آن توجه نشده است این است که دستیابی به منابع شغلی با محدودیتهای ایدئولوژیک سیاسی، فرهنگی و اجتماعی همراه است و اگر من در دانشگاه تهران یا شریف یا امیرکبیر درس خوانده باشم و کُرد باشم و سنی، سهم برابری با یک شخص فارس شیعه که مثلاً از شیراز است ندارم. ما نه تنها باید از خصوصیسازی و نقد آن حرف بزنیم بلکه در کنار آن باید به استقلاق دانشگاهها هم تأکید کنیم. به میزانی که دانشگاهها به سوی خصوصیسازی به معنای خاص ایرانی پیش بروند، برخلاف آن، محدودیتها بر دانشگاه و اشتغال، اینکه چه کسی عضو هیأت علمی شود و چه کسی دانشجو یا کارمند شود وسیعتر میشود. ما همیشه سمتی را شدیداً میبندیم و سمتی را آزاد میگذاریم. میگوییم همه باید درس بخوانند ولی همه از سهم برابری در دستیابی به اشتغال برخوردار نیستند.
پیوند نئولیبرالیسم و محافظه کاری
محمد مالجو: دانشگاه در عصر اعتدال به کجا میرود؟ این پرسش کلی شامل سه پرسش جزئی میشود: نظام حکمرانی در نهاد دانشگاه به چه ترتیب است؟ نحوه تأمین مالی در دانشگاه چگونه است؟ و فعالیتهای آموزشی و پژوهشی در خدمت چه بخشهایی از جامعه است؟ پیشروی سیاسی دولت به دانشگاهها با انقلاب فرهنگی آغاز شد و دولت کنترلی همه جانبه و از بالا به پایین به همه شئونات حیات اجتماعی از جمله دانشگاه داشته است. این پیشروی سیاسی تلاش بر این داشته است که افرادی را جذب هیئت علمی و دایره اساتید کند که بیشتر از بدنه قدرت باشند.
در سالهای پس از جنگ دولت تکنیک کالایی سازی آموزش عالی را در پیش گرفته است، نمونه این تکنیک راهاندازی دانشگاه آزاد، مؤسسات غیرانتفاعی، دانشگاه پیام نور و راهاندازی دورههای شبانه دانشگاه دولتی است. در خصوص پرسش دوم هم دولت از حوزه تأمین مالی و اقتصادی دانشگاهها عقبنشینی کرد و بار مالی را به دوش خانواده ها انداخت و این موضوع تخطی از اصل سیام قانون اساسی است که میگوید هزینه تحصیل باید رایگان و برای همه فراهم باشد.
داده هایی که در این سالها به دست آمده نشان میدهد که نسبت جذب دانشجوهایی که به صورت رایگان تحصیل یکنند به دانشجوهایی که شهریه میپردازند از رقم 41 درصد به رقم 22 درصد رسیده است و این یعنی اینکه بار مالی تحصیلی دانشجوها بیشتر بر دوش خود دانشجویان خانوادههای آنهاست تا دولت و به نظرم در اینجا شاهد نوعی پیوند بین لیبرالئیسم و محافظه کاری هستیم.
پرسش سوم که در خصوص فعالیتهای آموزشی و پژوهشی است فعلاً در حد یک ایده است که هنوز خیلی عملی نشده است.
بر اساس این پرسش موضوع تجاریسازی علوم انسانی مطرح میشود، به این معنی که دانشگاهها و فعالیتهای پژوهشی باید در خدمت تقاضا در جامعه باشند. البته تا به حال کم و بیش شاهد چنین موضوعاتی در خصوص تجاریسازی علوم انسانی بودهایم ولی هنوز به مرحله اجرایی نرسیده است.
سه موج ایدئولوژی در دانشگاه
مقصود فراست خواه: رضا شاه به دنبال نوسازی بود و میگفت باید ساختمانی هم به نام دانشگاه داشته باشیم و دقیقاً به نام Building دانشگاه تهران را راهاندازی کرد. پس اولین ایدئولوژی که دانشگاه به آن دچار شد ایدئولوژی مدرنیزاسیون دولتی بود. بعدها نیز موجودیت آکادمیک دانشگاه تحت الشعاع ایدئولوژیهای دیگر اعم از چپ یا مذهبی قرار گرفت. دانشگاه بعد از انقلاب اسلامی این بار تحت سیطره ایدئولوژی اسلامیسازی قرار گرفت. این بار دانشگاه به دستگاه ایجاب ایدئولوژی اسلامی تبدیل شد. ایدئولوژی خصوصیسازی سومین ایدئولوژی است که در دانشگاه به تصاحب آن درمیآید و الآن ایدئولوژی بازار در دانشگاه سربرآورده است. دانشگاه یک نهاد اجتماعی و عام المنفعه است و سرشت اجتماعی دارد. یک نهاد مدنی است که حساسیتش به خیر عمومی است و این در حالی است که 85 درصد دانشجویان ما با عناوین مختلف برای درس خواندن پول میدهند. در کشور آلمان آموزش رایگان است و جاهایی هم که دانشگاهها پول میگیرند، دانشجویان قبل از آن میتوانند از صندوقهای مختلف انواع کمکهای بلاعوض دریافت کنند. در مجموع دانشگاهها با این همه پولی که از مردم میگیرند تحت سیطره دولت هستند. یعنی پول از خانوادهها و تصاحب از سازمان اداری دولت، از سازمان بروکراتیک دولت، یعنی یک دیوانسالاری دست و پاگیر با یک مدیریت دولتی؛ این حتی در دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، غیرانتفاعی، علمی- کاربردی و … وجود دارد که برای هر چیز کوچکی باید بخشنامهای بیاید تا آن را عملی کنند. جذب استاد، جذب دانشجو، برنامههای درسی و … همه با نظر دولت انجام میشود. دانشگاهی میخواهد هفته پژوهش را برگزار کند باید بخشنامهای صادر شود و بگوید شما باید از این تاریخ تا آن تاریخ این کار را بکنید. این یک پارادوکس عجیب، یک مهمل نما و یک تناقض نما است که 85 درصد پول از مردم و تصاحب از آن دولت باشد. آن هم نه یک سازمان بلکه یک بار که من شمردم 17 سازمان بر یک دانشگاه تسلط داشتند. همه متولیان مستقیم و موازی از شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و … حرفی برای گفتن دارند.
منبع: مجله ی صدا
منبع : ۵۵آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید