ارسال به دیگران پرینت

جامعه شناسان در سمینار «نهاد دانشگاه در ایران» چه گفتند؟

| برنامه پنجشنبه های مؤسسه پرسش یکی از برنامه های عمومی این مؤسسه است که در برخی مواقع از جذابیت های فراوانی نیز برخوردار می شود.

جامعه شناسان در سمینار «نهاد دانشگاه در ایران» چه گفتند؟

۵۵آنلاین :

55 آنلاین:

برنامه پنجشنبه ­های مؤسسه پرسش یکی از برنامه­های عمومی این مؤسسه است که در برخی مواقع از جذابیت­های فراوانی نیز برخوردار می­شود. پنجشنبه هفته گذشته مهمانان برنامه مؤسسه به نقد «نهاد دانشگاه در ایران» پرداختند. به عبارت دقیق­تر محمد مالجو به سؤال «دانشگاه در عصر اعتدال به کجا می­رود؟» پاسخ داد. مقصود فراستخواه در مورد «دانشگاه و گفتمان ایدئولوژیک در ایران» صحبت کرد و عباس کاظمی «پرولتاریای دانشگاهی در ایران» را مورد بررسی قرار داد. کاظمی اذعان داشت که بخش عظیمی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی در نظام دانشگاهی ما هیچ جایگاهی ندارند و به طبقه فرودستی در نظام دانشگاهی تبدیل شده­اند که این پیامدهای بسیار منفی­ای برای نهاد علم و جامعه دارد. فراستخواه نیز بر آن بود که در دانشگاه یک اشرافیت دانشگاهی وجود دارد. زینت المجالس­های دانشگاهی، مجلس آرایان، برج عاجی­ ها، دانشگاهیانی که کارشان شرکت در جلسات است. برنامه این افراد این است: صبح از خواب بیدار می­شوند، به منشی­شان مراجعه می­کنند، می­گویند ما امروز باید چه کار کنیم؟

پرولتاریای دانشگاهی

عباس کاظمی: خیلی از افراد، تا زمانی که هم­سطح آن­­ها نشویم و در کنار آنها نباشیم، برایمان رؤیت­پذیر نیستند. تا جایی که 70 درصد استادانی که در دانشگاه­ها تدریس می­کنند، حق­ التدریسی هستند و وقتی دقت بیشتری می­کنیم، دانشجویان تحصیلات تکمیلی را می­بینیم که برای استادانشان و برای دیگران، کتاب، مقاله و پایان­نامه می­نویسند اما خودشان هیچ جایگاه و هویتی در نظام دانشگاهی ندارند، هیچ جا اسم­شان نمی­آید و جایی دیده نمی­شوند. این چیزی است که من اسمش را پرولتاریای دانشگاهی می­گذارم. اولین عامل ظهور این پرولتاریا گسترش آموزش است که جامعه را بیش از حد زیر آموزش قرار داده است. از یک سو تعداد دانشگاه­ها بعد از انقلاب توسعه پیدا کرده است. یکی از پیامدهای آشکار این مسأله این است که یک جابه­جایی در مسأله بیکاری رخ می­دهد و تغییراتی در ساختارهای فرم بیکاری در ایران ایجاد شده است. ما با بیکارانی مواجه هستیم که همگی تحصیل کرده و دانشگاهی هستند. اگر ما منابع آموزشی را به صورت عادلانه توزیع کنیم، نابرابری در دستیابی به منابع کم­یاب هم کمتر می­شود. اتفاق خوبی که بعد از انقلاب افتاد، سهمیه­بندی مناطق محروم بود. این سهمیه­بندی می­گفت که مناطق محروم همه بین خود رقابت کنند و در نهایت همه با هم سهم برابر در دانشگاه­های برتر کشور داشته باشند. چیزی که عامدانه به آن توجه نشده است این است که دستیابی به منابع شغلی با محدودیت­های ایدئولوژیک سیاسی، فرهنگی و اجتماعی همراه است و اگر من در دانشگاه تهران یا شریف یا امیرکبیر درس خوانده باشم و کُرد باشم و سنی، سهم برابری با یک شخص فارس شیعه که مثلاً از شیراز است ندارم. ما نه تنها باید از خصوصی­سازی و نقد آن حرف بزنیم بلکه در کنار آن باید به استقلاق دانشگاه­ها هم تأکید کنیم. به میزانی که دانشگاه­ها به سوی خصوصی­سازی به معنای خاص ایرانی پیش بروند، برخلاف آن، محدودیت­ها بر دانشگاه و اشتغال، اینکه چه کسی عضو هیأت علمی شود و چه کسی دانشجو یا کارمند شود وسیع­تر می­شود. ما همیشه سمتی را شدیداً می­بندیم و سمتی را آزاد می­گذاریم. می­گوییم همه باید درس بخوانند ولی همه از سهم برابری در دستیابی به اشتغال برخوردار نیستند.

پیوند نئولیبرالیسم و محافظه­ کاری

محمد مالجو: دانشگاه در عصر اعتدال به کجا می­رود؟ این پرسش کلی شامل سه پرسش جزئی می­شود: نظام حکمرانی در نهاد دانشگاه به چه ترتیب است؟ نحوه تأمین مالی در دانشگاه چگونه است؟ و فعالیت­های آموزشی و پژوهشی در خدمت چه بخش­هایی از جامعه است؟ پیش­روی سیاسی دولت به دانشگاه­ها با انقلاب فرهنگی آغاز شد و دولت کنترلی همه جانبه و از بالا به پایین به همه شئونات حیات اجتماعی از جمله دانشگاه داشته است. این پیش­روی سیاسی تلاش بر این داشته است که افرادی را جذب هیئت علمی و دایره اساتید کند که بیشتر از بدنه قدرت باشند.

در سال­های پس از جنگ دولت تکنیک کالایی­ سازی آموزش عالی را در پیش گرفته است، نمونه این تکنیک راه­اندازی دانشگاه آزاد، مؤسسات غیرانتفاعی، دانشگاه پیام نور و راه­اندازی دوره­های شبانه دانشگاه دولتی است. در خصوص پرسش دوم هم دولت از حوزه تأمین مالی و اقتصادی دانشگاه­ها عقب­نشینی کرد و بار مالی را به دوش خانواده­ ها انداخت و این موضوع تخطی از اصل سی­ام قانون اساسی است که می­گوید هزینه تحصیل باید رایگان و برای همه فراهم باشد.

داده­ هایی که در این سال­ها به دست آمده نشان می­دهد که نسبت جذب دانشجوهایی که به صورت رایگان تحصیل ی­کنند به دانشجوهایی که شهریه می­پردازند از رقم 41 درصد به رقم 22 درصد رسیده است و این یعنی اینکه بار مالی تحصیلی دانشجوها بیشتر بر دوش خود دانشجویان خانواده­های آن­هاست تا دولت و به نظرم در اینجا شاهد نوعی پیوند بین لیبرالئیسم و محافظه­ کاری هستیم.

پرسش سوم که در خصوص فعالیت­های آموزشی و پژوهشی است فعلاً در حد یک ایده است که هنوز خیلی عملی نشده است.

بر اساس این پرسش موضوع تجاری­سازی علوم انسانی مطرح می­شود، به این معنی که دانشگاه­ها و فعالیت­های پژوهشی باید در خدمت تقاضا در جامعه باشند. البته تا به حال کم و بیش شاهد چنین موضوعاتی در خصوص تجاری­سازی علوم انسانی بوده­ایم ولی هنوز به مرحله اجرایی نرسیده است.

سه موج ایدئولوژی در دانشگاه

مقصود فراست خواه: رضا شاه به دنبال نوسازی بود و می­گفت باید ساختمانی هم به نام دانشگاه داشته باشیم و دقیقاً به نام Building دانشگاه تهران را راه­اندازی کرد. پس اولین ایدئولوژی که دانشگاه به آن دچار شد ایدئولوژی مدرنیزاسیون دولتی بود. بعدها نیز موجودیت آکادمیک دانشگاه تحت الشعاع ایدئولوژی­های دیگر اعم از چپ یا مذهبی قرار گرفت. دانشگاه بعد از انقلاب اسلامی این بار تحت سیطره ایدئولوژی اسلامی­سازی قرار گرفت. این بار دانشگاه به دستگاه ایجاب ایدئولوژی اسلامی تبدیل شد. ایدئولوژی خصوصی­سازی سومین ایدئولوژی است که در دانشگاه به تصاحب آن درمی­آید و الآن ایدئولوژی بازار در دانشگاه سربرآورده است. دانشگاه یک نهاد اجتماعی و عام المنفعه است و سرشت اجتماعی دارد. یک نهاد مدنی است که حساسیتش به خیر عمومی است و این در حالی است که 85 درصد دانشجویان ما با عناوین مختلف برای درس خواندن پول می­دهند. در کشور آلمان آموزش رایگان است و جاهایی هم که دانشگاه­ها پول می­گیرند، دانشجویان قبل از آن می­توانند از صندوق­های مختلف انواع کمک­های بلاعوض دریافت کنند. در مجموع دانشگاه­ها با این همه پولی که از مردم می­گیرند تحت سیطره دولت هستند. یعنی پول از خانواده­ها و تصاحب از سازمان اداری دولت، از سازمان بروکراتیک دولت، یعنی یک دیوان­سالاری دست و پاگیر با یک مدیریت دولتی؛ این حتی در دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، غیرانتفاعی، علمی- کاربردی و … وجود دارد که برای هر چیز کوچکی باید بخش­نامه­ای بیاید تا آن را عملی کنند. جذب استاد، جذب دانشجو، برنامه­های درسی و … همه با نظر دولت انجام می­شود. دانشگاهی می­خواهد هفته پژوهش را برگزار کند باید بخشنامه­ای صادر شود و بگوید شما باید از این تاریخ تا آن تاریخ این کار را بکنید. این یک پارادوکس عجیب، یک مهمل نما و یک تناقض نما است که 85 درصد پول از مردم و تصاحب از آن دولت باشد. آن هم نه یک سازمان بلکه یک بار که من شمردم 17 سازمان بر یک دانشگاه تسلط داشتند. همه متولیان مستقیم و موازی از شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و … حرفی برای گفتن دارند.

منبع: مجله ی صدا

منبع : ۵۵آنلاین
به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه