مردی برای تمامی فصول

۵۵آنلاین :

امیر ناظمی، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی در یادداشتی نوشت:

اکبر اعتماد از معدود مسوولین دوران پهلوی است که همچنان می‌توان نام او، صحبت‌ها و حتی گاه توصیه‌هایش را در فضای رسمی رسانه‌ای ایران بشنویم و ببینیم. اکبر اعتماد و رضا نیازمند (موسس سازمان گسترش) دو نفر از استثناهایی بودند که همچنان می‌شود در موردشان نوشت بی‌آن‌که مورد اتهام واقع شد. رضا نیازمند که چند ماه پیش فوت کرد، بارها توسط رسانه‌ها مورد تقدیر قرار گرفته بود.

هر دو نفر در چند ویژگی مشترک بودند، به غیر از ایران‌دوستی و کارنامه‌ی پاک مالی، از یک ویژگی دیگر نیز برخوردار بودند: تخصص‌گرایی غیرسیاسی!

شاید از میان کسانی که محمدرضا پهلوی آن‌ها را با نام کوچک صدا می‌کرد، تنها رضا نیازمند بود که پس از انقلاب نیز در کشور ماند و رسانه‌ها نیز از او نوشتند و گاه در همایش‌ها و سخنرانی‌ها نیز شرکت می‌کرد. هر دوی این افراد فاقد دیدگاه سیاسی نبودند، اتفاقا هم سیاست را خوب می‌فهمیدند و هم آن از آن در جهت اهداف سازمانی‌شان استفاده می‌کردند!

واقعیت آن است که در تاریخ پرآشوب ایران تنها متخصصانی توانسته‌اند تا اثرگذاری خود را افزایش دهند که دو ویژگی اصلی داشته‌اند:

۱- سیاست را خیلی خوب می‌فهمیده‌اند، و از تمامی ابزارهای سیاسی برای پیشبرد نقشه راه توسعه بهره می‌گرفته‌اند!

۲- از سیاست و کنش سیاسی بیشترین فاصله را می‌گرفته‌اند! به عبارت دیگر آن‌ها خود را بازیگر سیاسی تعریف نمی‌کرده‌اند!

راه رفتن بر روی این مرز باریک بوده است، که آنها را در دوره‌های مختلف حفظ کرده است.

یک خاطره اکبر اعتماد بنیانگذار «سازمان انرژی اتمی» (پیش از انقلاب) است. او در کتاب خاطراتش «در پرتگاه حادثه» بیان می‌کند:

«در زمان ریاست‌جمهوری هاشمی رفسنجانی یک گروه سه نفری چندباری به اروپا آمدند تا مرا قانع کنند که به ایران بازگردم. خاطرم هست بار اول که آمدند به من گفتند: جا دارد ما به شما تبریک بگوییم، چون بعد از چند سال بررسی به این نتیجه رسیدیم که سازمان انرژی اتمی پاک‌ترین، شفاف‌ترین و همچنین پرقابلیت‌ترین دستگاه قبل از انقلاب بوده است. من گفتم: خیلی متشکرم، ولی چرا این مطالب را در روزنامه‌ها نمی‌نویسید که مردم بدانند؟ من که می‌دانم و شب راحت می‌خوابم. گفتند شما درست می‌گویید ولی در جو فعلی نمی‌شود این چیزها را در روزنامه‌ها نوشت، اما دولت در نظر دارد برنامه انرژی اتمی را از نو به راه بیاندازد و شما باید بیایید و این امر را به عهده بگیرید. به آن‌ها گفتم تنهایی نمی‌توانم این کار را انجام دهم؛ چون تعداد زیادی همکار متخصص داشتم که شما همه‌ی آن‌ها را فراری دادید و تا زمانی که آن‌ها راضی به بازگشت به ایران نشوند، از دست من کاری ساخته نیست.»

دو درس به فرض صحت خاطره، که تاکنون تکذیب هم نشده، این خاطره ۲ درس ارزشمند دارد:

۱- اعتبار تقدیر و آبرو:‌ اعتماد برای همکاری در مورد پول صحبت نمی‌کند، او از دولت می‌خواهد که بیان کند: کار او درست بوده و او پاکدست. اما دقیقا این همان چیزی است که از او دریغ می‌شود.

نگاه صفر و یکی به دوران پهلوی مانع از آن می‌شود که نقاط درخشان در کنار نقاط تاریک آن دوره تشریح شوند. نمایندگان دولت وقت، بر همان ماجرای همیشگی تاکید می‌کنند: الان نمی‌شود!

ما نیاز داریم تا از نگاه سیاه و سفید گذر کنیم، ما باید از دوران تسویه حساب با گذشته، چه در سطح دولت‌ها چه در سطح فردی، عبور کنیم!

مادامی که درگیر گذشته هستیم، نمی‌توانیم به آینده نگاه کنیم! ما باید ایمان بیاوریم که تنها راه درست این است: بدانیم (فراموش نکنیم) و ببخشیم!

ماندن بیش از حد به گذشته است که ما را از ساختن آینده بازداشته!

۲- توسعه تیم می‌خواهد: توسعه به اتکاء یک نفر برنمی‌آید. اعتماد بر نقطه‌ی درستی دست گذاشت: تا آن متخصص‌ها نباشند، از دست من کاری برنمی‌آید!

برای توسعه نیاز داریم تا تیم شویم! هیچ قهرمان یک نفره‌ای نمی‌تواند کاری کند. برای توسعه باید بخشید، هرچند نتوانیم فراموش کنیم! فراری دادن آدم‌ها و تیم‌ها، حتی قهرمانان را هم بی‌اثر می‌کند!