ارسال به دیگران پرینت

ادبیات سیاسی از گذشته تا به امروز

| ادبیات آیینه تمام نمای هر عصر است. وقتی گفته میشود آیینه تمام نما فقط جنبه تاثیر پذیری آن نیست؛بلکه جنبه تاثیر گذاری آن نیز مطرح است.

ادبیات سیاسی از گذشته تا به امروز

۵۵آنلاین :

نویسنده : معین حافظی زاده- کارشناس علوم سیاسی

ادبیات آیینه تمام نمای هر عصر است. وقتی گفته میشود آیینه تمام نما فقط جنبه تاثیر پذیری آن نیست؛بلکه جنبه تاثیر گذاری آن نیز مطرح است.

یکی از جنبه های مهمی که در تاثیر و تاثر ادبیات میتوان مورد بررسی قرار داد جنبه ی سیاسی است. در واقع سیاست به قدری حوزه وسیع و گسترده ای دارد که در تمامی جنبه های یک جامعه اثر گذار می باشد . این اثر گذاری هم جنبه مثبت دارد یعنی به نفع سیاست که حکومت حاضر جامعه است ظاهر میگردد و هم جنبه منفی یعنی با محدود کردن فضا باعث طغیان گروه های مختلف جامعه علیه خود میگردد.

شاید سیاست عصر مشروطه حالتی خنثی مایل به منفی (از جنبه اثر گذاری بر حکومت قاجار) دارد. منظور از خنثی را اینگونه می توان بررسی کرد که حکومت قاجار با گسترش روابط و غرب زدگی خود باعث آشنایی ادیبات ، جوانان و محصلان با فرهنگ غربی شد که میتوان این گونه پیشرفتها را مثبت تلقی کرد. این پیشرفت ها هم چنین لغات جدیدی را بر عرصه ی ادبیات سیاسی این دوره وارد کرد. لغاتی مانند مجلس ، قانون، وزارت خانه، دموکراسی و واژه هایی از این قبیل که آنها را نماد نوسازی و توسعه سیاسی میتوان تلقی کرد. اما بعدها اتخاد این سیاست ها باعث تحول ادبیات سیاسی ایران در این دوره شده و در نهایت منجر به انقلاب مشروطه گردید. در واقع فهم این لغات و به نوعی تزریق اینگونه ی این فرهنگ ها و لغات ترجمه شده از غرب مردم را با پدیده های توسعه سیاسی روبرو کرد که مردم خواهان انقلاب مشروطه و نوعی دموکراسی در سطح ابتدایی شدند.

آشنایان ادیبات ایرانی با فرهنگ غربی،ترجمه داستانها و شعر های خارجی در آن دوره ، نوشته شدن نمایشنامه ها وغیره تاثیرات بسیار شگرفی بر ادبیات سیاسی ایران گذاشت. در این دوره از غرب نیز رمان های سیاسی و اجتماعی و هم چنین نوشته هایی در دموکراسی خواهی بسیار دیده می شود.

این تاثیرات به قدری مهم و سرنوشت ساز بود که دوره ی قاجار و به خصوص انقلاب مشروطه ادبیات سیاسی نوین را برای ایران رقم میزند این ترجمه ها و القای این عناصر نوین ادبیات سیاسی جهانی بر ایران، را می توان سر آغاز تاثیر مستقیم نخبگان بر توده های مردم تلقی کرد. هرچند در ابتدای حرکت بنا به دلایل مختلفی با شکست هایی مواجه گردید.

در تقسیم بندی سیاست مدرن در ایران مبدأ های بسیاری گفته شده است. بعضی بر اساس دین بوده مانند عصر صفوی و تشکیل حکومت شیعه در ایران به صورت رسمی، بعضی بر اساس آشنایی با غرب مانند جنگ های ایران و روس (سوال بسیار مشهور عباس میرزا از پاسکویچ که پرسید : شما چگونه این همه پیشرفت کرده اید؟ یکی از مبدأهای سیاست نوین ایران است)، و تغییرات مهمی که در ادبیات ایجاد شده است. در این زمینه عصر مشروطیت بنا بر تغییرات جدید سیاسی ناشی از ادبیات جهانی سیاست و هم چنین تغییرات بسیار بنیادین ادبیات ناشی از سیاست خارجی قاجار یکی از مبدأ های مهم سیاست نوین ایرانی است. در واقع اگر بخواهیم نقش نخبگان را در سیاست و تغییرات جامعه شناختی یک کشور بررسی کنیم، این دوره نقطه جولان نخبگان سیاسی برای آگاهی بخشی به مردم و ورود به ورطه ی سیاست نوین ایرانی است که از ترجمان های مختلف از غرب به وجود آمده است. نقش بی بدیل نخبگان سیاسی و هم چنین نخبگان دانشگاهی و ادبی در صدور این واژه های غربی و نماد های دموکراسی از غرب به ایران و ترزیق به مردم قابل انکار نیست.

ادبیات سیاسی عصر مشروطه به طور کلی با ادوار گذشته متفاوت است. این تفاوت را به نوعی در تفاوت تحصیل نخبگان سیاسی که در این دوره در فرنگ تحصیل می کردند و از وضعیت سیاسی آنان تاثیر میگرفتند و به نوعی دچار حیرت از وضع آنان میشدند، میتوان جست و جو کرد. حیرت نامه های نوشته شده نیز حاکی از همین استحاله درونی و تقاضای نخبگان این دوره برای ورود این فضای آرمانی به داخل وطن و اذهان مردم است.

از تفاوتهای عمده ادبیات سیاسی این دوره، دور شدن ادبیات از جنبه های مکلفانه و سخت و دوری از ستایش های پادشاهان است. در این دوره بر اثر آشنایی ایرانیان با غرب و تحصیل آنها در فرنگ زمینه را برای ساده نویسی و عامه فهمی و عامه پسندی ادبیات فراهم نمود و این عامه پسندی و عامه فهمی زمینه های شروع دوره جدیدی از اثر گذاری مردم در سرنوشت خویش گردید .تا قبل از این دوره ادبیات سیاسی ایران مکلفانه و سخت بود اما ادبیات این دوره چون از لحاظ سیاسی خواهان حمایت عمده مردم برای مبارزه با حکومت جور بود پس رو به سوی ساده نویسی نهاد تا عامه فهم شود.

این ساده نویسی و جنبه طنز گونه داشتن ادبیات سیاسی آن دوره به خوبی در روزنامه های آن دوره مانند قانون ، صور اسرافیل، سخن، دنیا و غیره به خوبی دیده می شود.

از دیگر جنبه های مهم مدرن شدن ادبیات سیاسی ایران میتوان به پیشی گرفتن نثر بر شعر در این دوره اشاره کرد.(طبیعتا فهم نثر بسیار ساده تر از فهم شعر برای مردم عامه اسا.) تا پیش از عصر مشروطه شعر به عنوان یک جنبه کلاسیک و جدایی ناپذیر ادبیات فارسی تلقی میشد.اما در عصر مشروطه این سنت تا حدود بسیار زیاد شکسته شده و رسایی نثر به شعر نزدیک شده و حتی پیشی میگیرد؛ آن هم نثری ساده و عوامانه. این سادگی شعر و نثر علاوه بر تاثیر پذیری از سیاست های آموزشی آن دوره ناشی از فرستادن دانشجویان به خارج، بیشتر بدین دلیل بود که ادیبان و روشنفکران و دغدغه مندان مردمی آن دوره خواهان فهم همگانی بوده و میخواستند که مردمی که سالیان سال تحت حکومت جور زندگی کرده اند کمی آگاه تر شده و بدانند که حکومت با اقتدار طلبی خود چه کلاهی بر سرشان میگذارد!

مفاهیم موجود در ادبیات این دوره به قدری سیاسی و اجتماعی است که همه جنبه های ادبیات را در ایران آن دوره در برگرفته است و گویی ژانر دیگری در ادبیات به جز ادبیات سیاسی در آن دوره وجود ندارد. همین عامل بعد ها،همانطور که تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران میبینیم،بر تاثیر گذاری مردم در سیاست اثر میگذارد و مردم ما به نقل عامیانه سیاسی میشوند و در واقع نقش مهم و غیر قابل انکارشان را به واسطه ی نخبگان سیاسی می یابند .مفاهیمی مانند آزادی، ،عدالت،وطن،مجلس،مشروطه ،برابری،فداکاری در راه وطن و آزادی و ... به عنوان سر واژه های اصلی ادبیات آن دوره بود و چهره ای کاملا سیاسی و اجتماعی و عدالت خواه به خود گرفته بود. این مفاهیم با تلاشهای نخبگان به گونه ای شد که دیگر نه تنها نخبگان، بلکه تمامی توده های مردمی به آن قائل و خواستار داشتن مصداق هایی از این مفاهیم بودند.

شاید این سیاست های عصر مشروطه در زمینه آموزش و هم چنین ساده نویسی وترجمه های روان و شعرهای بی تکلف و تلاطم روشنفکران را بتوان به عنوان سرچشمه های اصلی شعر نو فارسی که بعد ها توسط نیما به صورت رسمی آغاز شد تلقی کرد. این اقدامات و اعمال روشنفکران و مترجمان آن دوره بر ادبیات دوره های بعد نیز با سیاسی شدن شعر ها و هم چنین متون طنز آلود بر آینده ی ادبیات سیاسی ایران سایه می گستراند.

سیاست حوزه ی بسیار گسترده ایست که بر تمامی جنبه ها اثر گذار است. شاید نقل جمله ی راسل به حد کافی بتواند تاثیر ژرف سیاست را بر تمامی جوانب فکری و عملی بشری نشان دهد که میگوید :((سیاست و فلسفه علت و معلول یکدیگرند.))

طبیعتا زمانی که سیاست بر حوزه ی بسیار گسترده ی فلسفه تاثیر میگذارد و از آن تاثیر میپذیرد، نمیتوان تاثیر و تاثر سیاست را بر ادبیات نادیده گرفت.مخصوصا زمانی که سیاست و ادبیات به گونه ای در تاثیر و تاثیر همدیگر هستند که ادبیات مشروطه،

سیاست کلی جامعه آن روز را، هرچند در ظاهر اما به هر حال دگرگون میکند و این دگرگونی ناشی از آشنایی های ایرانیان بر اثر سیاست های خارجی قاجار در آن دوره است و به حدی ژرف است که در آینده نیز میتوان به جرئت گفت که شعر نو فارسی را ایجاد میکند که مضامین سیاسی و اجتماعی به خوبی مخصوصا در دوره های بحران سیاسی اجتماعی در مقاطع مختلفی از تاریخ معاصر ایران دیده میشود.

شاید بتوان با نوعی مسامحه این واژگانی را که آبشخور آنان از دموکراسی و ترجمه های آن دوره است و در حال حاضر در ادبیات سیاسی اجتماعی توده ی مردم ایران دیده میشود را مرهون همین سیاست های خارجی عصر قاجار دانست که موجب پرورش نخبگانی گردید که در آن زمان به ظاهر به صلاح مملکت داریشان نبود اما امروزه تاثیرات آن به قدری گسترده است که مردم ایران را تبدیل به مردمی سیاسی و نقش دار در سرنوشت خود، کرده است؛ به گونه ای دیگر نمیتوان نقش مردم را در سیاست نادیده انگاشت.

به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه