از هم پاشیدن برجام چه تاثیری بر اقتصاد ایران خواهد داشت؟
| اگر بخواهم به صورت مختصر توضیح دهم، از هم پاشیدن برجام ضربه بزرگی بر اقتصاد ایران خواهد زد. برجام میتوانست سرآغاز پیشرفت و شکوفایی اقتصاد ایران باشد.
۵۵آنلاین :
اگر بخواهم به صورت مختصر توضیح دهم، از هم پاشیدن برجام ضربه بزرگی بر اقتصاد ایران خواهد زد. برجام میتوانست سرآغاز پیشرفت و شکوفایی اقتصاد ایران باشد. ولی آنقدر بر سر راه آن سنگ انداخته شد که تا امروز تنها بخش کوچکی از دستاوردهای آن را شاهد هستیم. باید در نظر داشت برجام گام نخست برای برداشتن تحریمها و پیوستن ایران به اقتصاد جهانی بوده ولی بسیاری از افراد در داخل و خارج ایران به دلایل سیاسی و منافع شخصی به مخالفت برخاستند. از سوی دیگر کشورها که در دوران تحریمها سود بسیار زیادی از در مضیقه بودن ایران برده بودند آشکار و پنهان ادامه و گسترش برجام را مانع شدند.
با توجه به نیروی انسانی مستعد و منابع طبیعی فراوان، اقتصاد ایران توانایی آن را دارد که به یکی از پیشرفتهترین و قدرتمندترین اقتصادهای دنیا تبدیل شده و با قدرتهای جهان رقابت کند. اما اکنون اقتصاد ایران فرسنگها از این چشم انداز دور است و دچار مشکلات و چالشهای بسیاری است. به راستی چرا اقتصاد ایران به چنین روزی افتاده است؟ آنچه موجب قدرت و پیشرفت اقتصادی یک کشور میشود سرمایه گذاری، فناوری و نوآوری است. سرمایه گذاری در درجه نخست نیازمند امنیت، اطمینان و منابع مالی است. منبع مالی سرمایه میتواند داخلی و خارجی باشد. به دلیل نیاز به تکنولوژی پیشرفته، سرمایه گذاری در ایران نیازمند مبالغ قابل توجهی ارز خارجی است.
در گذشته منبع عمده ارز خارجی درآمد حاصل از فروش نفت بوده است. اما تحریمها در این راه اشکال ایجاد کردند و در آمد فروش نفت کشور را به شدت کاهش دادند. برجام بخش قابل توجهی از این منابع را آزاد کرد و از سوی دیگر درها را برای منابع خارجی سرمایه گذاری باز کرد. باید این نکته را همواره به یاد داشته باشیم که سرمایه گذاری مستلزم قبول ریسک است. چراکه کسی از آینده خبر ندارد. چه کسی ۳۰ سال پیش میتوانست پیش بینی کند که هر فردی از جوان و پیر و دارا و ندار یک تلفن همراه در دست خود خواهد داشت.
- مشکلات سرمایه گذاری
اما سرمایه گذاری نمیتواند در محیط ناامن انجام شود. اگر هر لحظه خطر آن باشد که یک سازمان دولتی دست بر اموال شرکت بیندازد یا سهمی مطالبه کند، تنها کلاهبرداران وانمود به سرمایه گذاری خواهند کرد و سرمایه گذار، نوآور و کارآفرین راستین پول و ایدهاش را بر میدارد و فرار میکند. همین طور سرمایه گذار و وام دهنده خارجی اگر ترس تحریم از سوی آمریکا را داشته باشد، از سرمایه گذاری در ایران صرف نظر میکند. اگر هم به دلیل امکانات و منابع ایران و اینکه در سالهای اخیر ایران کمبود سرمایه داشته، تصمیم به سرمایه گذاری در ایران بگیرد، هزینه ریسک تحریم آمریکا را به گردن اقتصاد ایران خواهد انداخت.
حال میتوان تصور کرد که اگر برجام از هم پاشیده شود، چگونه کل اقتصاد ایران چند برابر خواهد شد. برخی افراد این طور وانمود میکنند که تضادی بین امور و پیشرفت اقتصادی از یک سو و امور سیاسی و امنیتی وجود دارد به این دلیل این طور وانمود میشود که توجه به مسائل اقتصادی و برجام مغاير هدفهای سیاسی بین المللی ایران است.
درست برعکس دیدگاهی که در ایران حاکم است، کشورهایی از دیدگاه سیاسی و امنیتی برتر هستند که اقتصادشان شکوفا و پرقدرت است. به تاریخ نگاهی بیندازیم. دلیل اصلی شکست آلمان در جنگ جهانی اول، کمبود منابع مالی و مشکلات اقتصادی بود. این مشکلات حتی پس از جنگ هم گریبان آلمان را رها نکرد تا آنکه در ۱۹۲۳ دکتر شاخت معروف برنامه تثبیت مارک را اجرا کرد. به سرنوشت آلمان شرقی و غربی پس از جنگ جهانی دوم نظری بیندازیم. کدام در رفاه و پیشرفت زیست و کدام در آخر کار پیروز بیرون آمد؟ سیاستهای لودویک ارهارد اقتصاد آلمان را در راه پیروزی قرار داد. در سالهای ۱۹۹۰ شوروی سابق به دلیل مشکلات اقتصادی از هم پاشید. امروز هم کوبا، کره شمالی او ونزوئلا به دلیل سیاستهای غلط او مشکلات اقتصادی در بدبختی به سر میبرند.
آنچه گفتیم درباره سرمایه گذاری و تأمین مالی آن از خارج بود. اما فروپاشی برجام میتواند برای سپرده گذاران و پس انداز کنندگان داخلی و تأمین مالی سرمایه از داخل ایران مشکل ایجاد کند. سالهاست که دولت برخلاف تمام منافع اقتصادی کشور، نرخ ارز را به طور مصنوعی پایین نگه داشته است. به این ترتیب، دولت ایران به تولیدکنندگان خارجی که کالا به ایران صادر میکنند، از جیب ملت ایران، یارانه پرداخته است. به نظر نمیرسد که دولت برنامهای برای واقعی کردن نرخ ارز داشته باشد. حال اگر برجام از هم بپاشد، درآمد ارزی ایران و دسترسی به آن کاهش خواهد یافت. در چنین حالتی نرخ ارز در بازار آزاد بالاتر خواهد رفت. در نتیجه میزان یارانه پرداختی به تولیدکنندگان خارجی بیشتر خواهد شد. مهمتر از آن، پس انداز کنندگان ایرانی دلیلی برای نگهداری پس انداز خود در داخل کشور نخواهند داشت. برخی سرمایه خود را به خارج خواهند برد یا از بازار آزاد ارز خواهند خرید. به این ترتیب منابع مالی برای سرمایه گذاری در ایران افت بیشتری خواهد داشت.
- برجام و تکنولوژی
اگر بخواهیم به تکنولوژی بپردازیم نیز مشاهده میکنیم وضعیت این بخش نیز در نبود برجام به شدت وخیم خواهد بود. ایران به فناوری مدرن خارجی نیاز دارد. این تکنولوژی در درجه نخست در آمریکا و بعد در اروپای غربی و شرق آسیا، ژاپن و کره جنوبی ش کل میگیرد. ایران در زمینه تکنولوژی به دلیل تحریمها، سیاستهای نادرست و قاچاق گسترده کالاهای خارجی عقب مانده است. برای تصحیح این روند، کشور نیازمند تغییرات ساختاری است. در درجه نخست ایران باید به اقتصاد جهانی بپیوندد و با استفاده از ماشین آلات، فناوری تولید و کارشناسان در کشورهای دیگر تا حدی این عقب ماندگی را جبران کند. بد نیست توجه کنیم که قرار نیست هیچ کشوری از جمله ایران همه چیز را از آغاز اختراع کند. افزون بر این باید در زمینه آموزش فنی و تحقیقات پایهای و کاربردی سرمایه گذاری شود. همه این کارها مستلزم روابط خوب با کشورهای پیشرفته است. اگر شرکتهای بین المللی ترس تحریم آمریکا را داشته باشند، حاضر نخواهند بود که درگیر ماجرا شوند. در این صورت امکان رسیدن ایران به سطح بالای فناوری تولید دشوارتر بود.
ولی مشکلات تنها به همین جا ختم نمیشوند. از یک سو، قاچاق گسترده و بی رویه موجب آن میشود که سرمایه گذاری در تکنولوژی پیشرفته بازده لازم را نداشته باشد. از سوی دیگر، کشورهایی که هیچ دوستی با ایران ندارند و تاریخ نشان داده که بزرگترین لطمهها را به ایران زدهاند، پا پیش میگذارند و فناوری قلابی و عقب مانده را به ایران قالب خواهند کرد. از هم پاشیدن برجام تمام این مشکلات را چندین برابر خواهد کرد آنچه برای اقتصاد ایران مهم است، حفاظت از برجام، گسترش آن و پیوستن ایران به اقتصاد بین المللی است. افزون بر این، تغییرات ساختاری در اقتصاد ایران از اهم واجبات است.
- باید جلوی از هم پاشیدن برجام را گرفت
در پایان باید به این موضوع اشاره کنم که روابط کشورها بر پایه خویشاوندی با عشق و عاشقی نیست. منافع مشترک تعیین کننده و راهنمای چنین روابطی است. اگر به تاریخ نگاه کنیم، برخلاف برخی افسانهها، رابطه ایران و آمریکا به نفع ایران بوده است. از سوی دیگر برخی کشورها که اکنون طبل دوستی میزنند، جز زیان چیزی نداشتهاند. باید جلوی پاشیده شدن برجام را گرفت و آن را بهبود و گسترش داد.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید