مجموعۀ یادبود و موزۀ سردارآباد در ارمنستان
| سردارآباد در استان آرماویر(Armavir) ارمنستان جای دارد و نام محل از نام دژی به نام سرداری میآید که حدود سال1810میلادی به وسیلۀ آخرین حکمران ایرانی خانات ایروان در عهد قاجار یعنی حسین قلیخان سردار ساخته شد.
۵۵آنلاین :
سردارآباد در استان آرماویر(Armavir) ارمنستان جای دارد و نام محل از نام دژی به نام سرداری میآید که حدود سال1810میلادی به وسیلۀ آخرین حکمران ایرانی خانات ایروان در عهد قاجار یعنی حسین قلیخان سردار ساخته شد. حسین خان سردار بین سالهای1828-1807م،حاکم ایروان بود او پسر محمدخان قاجار بود که عضوی از خاندان قوانلو(Qavanlu) قاجار به شمار میفت. زادگاه حسین قلیخان روشن نیست گمان بر این است که اهل قزوین بوده،فتحعلیشاه منصبهای زیادی به او داد از جمله به عنوان حاکم خراسان برگزیده شد. او به خاطر رشادت و جسارتش در جریان دور نخست جنگهای ایران و روسیه(1813-1804م) از سوی فتحعلیشاه به عنوان فرماندۀ ارشد(سردار) رسید. برادر حسینقلیخان یعنی حسنخان هم به دلیل رشادت و دلاوریش به عنوان ساری اصلان(شیر زرد)دست یافت او حتی پس از عهدنامۀ گلستان مانعی برای آسایش نیروهای روس درگرجستان بود. حسینقلیخان با رهبران غیر مذهبی ارمنی هم رابطۀ خوبی داشت و جهانگردان اروپایی هم از او با عنوان فردی ثروتمند و بانفوذ یاد میکنند،از نظر اعتبار کمابیش همپای عباس میرزا بود و حتی اجازه داشت که سکه ضرب کند و جالب این که حتی منابع روسی و ارمنی هم که به طور معمول از حاکمان ایرانی قفقاز بد میگفتند از او تعریف کردهاند! حسینقلیخان و برادرش برخلاف دیگر خانهای ایروان حاضر به همدستی با روسها نشدند و به مدت بیست سال در برابر آنها پایداری نمودند با وجود مقاومت جانانۀ حسین قلیخان و یارانش در سال1828م،و طی نبردهای دوم ایران و روسیه نیروهای ایرانی در پایان شکست خوردند،ایروان و نخجوان به دست روسها افتاد،حسینقلیخان دستگیر شد و پس از چهارماهی که در تفلیس اسیر بود بر اساس بند13عهدنامۀ ترکمنچای آزاد گردید ولی با این حال از خشم روسها در امان نماند و بر مبنای بند دوازدهم عهدنامه و بنا به امر امپراتور روس (نیکلای اول) او و برادرش از تمامی دارایی و املاک خود در آن سوی رود ارس به کلی محروم شدند(Bournoutian,2004). مجموعه سردارآباد مجموعهای یادمانیست که در روستای آراکس(Araxs) و در11کیلومتری آرماویر جای دارد و به سال1968میلادی به مناسبت پنجاهمین سالگرد نبرد سردارآباد که بین22تا26ماه مه سال1918میلادی رخ داد بنا گردیده. در سال پایانی جنگ جهانی اول از ژانویۀ 1918م،نیروهای نظامی آلمان و عثمانی با استفاده از فرصت به دست آمده بر اثر جنگ داخلی روسیه شروع به پیشروی در قفقازکردند و بلشویکهای روسیه نیز،که به هر قیمتی میخواستند برتمامی امپراتوری روسیه چیره شوند،در3 مارس 1918م،بدون توجه به خواستهها و آرای کمیساریای ماورای قفقاز با تمامی شرطهای دولتهای محور موافقت و پیمان برست لیتوفسک) Brest-Litovsk ) را با آلمان و عثمانی امضاء کردند که بر اساس آن ایالتهای قارص،اردهان و باطوم، در منطقه قفقاز،به عثمانی داده شد. پس از عقد پیمان برست لیتوفسک،نیروهای عثمانی با نادیده گرفتن توافق آتش بس با کمیساریای ماورای قفقاز شروع به پیشروی به سوی قفقاز کردند و به علت تخلیۀ جبههها از نیروهای روسی با نیروهای داوطلب گرجی و ارمنی درگیر شدند و در نتیجه به راحتی به سمت قفقاز پیش رفتند. نیروهای عثمانی به تصرف مناطقی که طبق پیمان برست لیتوفسک به دست آورده بودند بسنده نکردند و به قصد تصرف تمامی منطقۀ قفقاز به پیشروی خود ادامه دادند. در این میان،گرجیها که پشتیبانی همپیمان امپراتوری عثمانی؛یعنی آلمان را به دست آورده بودند،در پی حضور نیروهای آلمانی درکشورشان علتی برای ادامۀ جنگ با عثمانی نمیدیدند. به این ترتیب،با خروج نیروهای گرجی از جبهههای جنگ نیروهای ارمنی به تنهایی به جنگ ادامه دادند و پس از عقب نشینیهای پیاپی،در پایان موفق شدند در سه جنگ سرنوشت ساز،از21 تا24 مه 1918م،نیروهای عثمانی را شکست دهند و از پیشروی آنان به سمت ایروان جلوگیری کنند. نبرد سردارآباد مهمترین نبرد بین نیروهای ارمنی و عثمانیها بود. ارمنستان،که موفق شده بود یکی از همپیمانان اصلی دولتهای محور را شکست دهد،در28مه 1918م،تشکیل جمهوری ارمنستان را اعلام کرد، نمایندگان ارمنی مجلس از تفلیس به ایروان،پایتخت ارمنستان،انتقال یافتند و اولین دولت جمهوری ارمنستان،به نخست وزیری هوانس کاجازنونی تشکیل شد(هوسپیان،1389). مجموعۀ یادبود به شکل پارکی بسیار زیبا طراحی شده بناهای موجود در مجموعه و البته موزۀ سردارآباد را رافائل اسراییلیان(Rafael Israelyan) طراحی کرده و پیکرههای موجود در محوطه ازکارهای،آرا هاریوتیونیان(Ara Harutyunyan)،اَرشام شاهینیان(Arsham Shahinyan) وسامبل ماناسیان(Sambel Manasyan) است. ورودی مجموعه دو گاو بزرگ بالدار آشوری از سنگ قرمز توفا(Tufa) به چشم میخورد و پس از آن برج زنگ دار35متری که12عدد زنگ دارد و زنگهایش هر سال در روز پیروزی تاریخی سردارآباد به صدا درمیآیند قرار دارد،در کنار این محل آرامگاه چند نفر از سربازان ارمنی دیده میشود که در جنگهای قرهباغ(آرتساخ) بین جمهوری ارمنستان و آذربایجان در فاصلۀ سالهای1994-1991م،کشته شدهاند. بین این بخش و موزۀ مجموعه باغ است و پیکرههایی از عقاب که نمادی از استحکام و نیرومندیست. گنجینۀ مجموعه در واقع ترکیبی است دارای چندین بخش است و در13سپتامبر1978گشوده شده. تالار باستانشناسی گنجینه بسیار غنی است و آثار باستانی ارمنستان را از عصر مفرغ،آثار اورارتویی،چلیپاسنگهای سدههای میانی و... را به نمایش گذاشته است. از جمله آثار جالب توجه موزه گور سنگی اورارتویی و وانی شکلی است که دارای درپوش سنگیست همراه با ظرفهای اورارتویی درون گور. از محوطۀ اورارتویی آرگیشتیخینیلی(Argishtikhinili) در استان آرماویر هم وسیلههای سنگی که در واقع کارگاه تهیه شراب بوده به نمایش درآمده است. یکی دیگر از آثار این بخش قطعه سنگ کمابیش بزرگی است که رویش با نقشهای گل و مرغ و تاقهای ایرانی همراه با نقشهای هندسی تزیین شده است و شاهدیست از هنگامۀ حضور ایرانیان در ارمنستان. تالاردیگر موزه در واقع چگونگی زندگی مردمان ارمنستان را به نمایش گذاشته،قالیهای ارمنی،وسیلههای کشاورزی،ابزار و آلات موسیقی و...در بخش دیگر گنجینه سندهای تاریخی،نقاشی و عکسهایی از کلیساهای ارمنستان و عکسهایی از نبرد قرهباغ دیده میشود. در تالار دیگر موزه صحنههایی از نبرد سردارآباد بازسازی شده و تعدادی از اسلحههای به کار برده شده طی آن نبرد به نمایش درآمده. نماد ملی ارمنستان روی کاشی که به هنگام جمهوری نخست ارمنستان مورد استفاده قرارگرفت و امروزه هم نماد ملی این کشور است همراه با عکسهایی از سفیر جمهوری نخست ارمنستان در ژاپن و تصویری از هوسپ آرقوتیان(Hovsep Archoutyan) سفیر جمهوری نخست ارمنستان به سال1922میلادی در ایران از جمله عکسهای موجود در این بخش است.
دیدگاه تان را بنویسید