آشنایی با کاروانسرای خواجه نظر درکرانۀ رود ارس
| کاروانسراها تنها از نظر هنری دارای اهمیت نبودهاند بلکه از نظر جامعهشناسی هم اهمیت فراوانی داشتهاند.
۵۵آنلاین :
حمیدرضا سروری
ساخت کاروانسرا در ایران پیشینهای دراز دارد نمونههای بسیار زیبا و جالب توجهی از معماری کاروانسراها در جایجای سرزمین ایران وجود دارد از کرانههای رود ارس تا کرانههای خلیج فارس. کاروانسراها تنها از نظر هنری دارای اهمیت نبودهاند بلکه از نظر جامعهشناسی هم اهمیت فراوانی داشتهاند. کاروانسرا یا کاروانسرای ترکیبی از کاروان به معنی گروهی مسافر است که گروهی مسافرت میکنند و سرای هم به معنی خانه است و به همینگونه وارد زبان انگلیسی و چند زبان هند و اروپایی دیگر هم شده است. بدون تردید دورۀ طلایی ساخت کاروانسراها در ایران دورۀ صفوی است. رونق تجارت داخلی و خارجی و اهمیت دادن به راهها و شهرهای زیارتی باعث گردید که کاروانسراهای زیادی در این گونه جادهها ساخته شود در این مورد میتوان کاروانسراهای راه زیارتی خراسان را که از کرمانشاه شروع و به مشهد میرسیده است را نام برد در این مسیر کاروانهای زیارتی میتوانستند از یک سو به زیارت مکانهای سپندینۀ نجف و کربلا و از سوی دیگر به زیارت امام هشتم شیعیان در مشهد بروند،کاروانسراهای بسیاری را در این جاده میبینیم که در دورۀ صفوی به وسیلۀ فرمانروایان و بزرگزادگان ساخته شدند و وقف زائران و مسافران گردیدند(کیانی،68:1345). در این میان کاروانسرای خواجه نظر کنار رود ارس در استان آذربایجان شرقی و شهر مرزی جلفا بی همتاست. تاورنیه جهانگرد و بازرگان معروف فرانسوی که در دورۀ صفوی بارها به ایران و مشرق زمین سفر کرد و سفرنامۀ پرباری نوشت به کاروانسرای خواجه نظر اشاره کرده است و در موردش نوشته:"خواجه نظر یکی از ارامنه معتبری بود که از جلفا خارج شدند و چون در تجارت پیشرفت کرد و نزد شاه عباس و جانشین او شاه صفی پشتوانه پیدا نمود و او را کلانتر ملت ارامنه کردند به افتخار زادگاه اصلی خود جلفا دو کاروانسرای بزرگ در آن جا بنا کرد که هنوز در دو سوی رودخانه هستند اما این دو بنای عالی به دلیل درگذشت بانی ناتمام ماند (تاورنیه،1336: 63-62). کاروانسراهای صفوی دارای پلانهای دایرهای، چندضلعی، دو ایوانی و کاروانسرا با تالار ستوندار و چهار ایوانی بودهاند اما کاروانسرای خواجه نظر جلفا پلانی متفاوت از الگوی رایج دورۀ صفوی داشته و دارای حیاط مرکزی و سه ایوان در سه طرف حیاط است و با سنگ تراشخورده و آجر ساخته شده. کاروانسرای خواجه نظر در تاریخ ۱۷ اسفند۱۳۸۱با شماره ثبت۷۷۴۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده و به وسیلۀ منطقه آزاد تجاری- صنعتی ارس مرمت شده است.
دیدگاه تان را بنویسید