اعجـاز خشکسـالی !

۵۵آنلاین :

نجمه جمشيد‌ي

سدهايي كه مسئولان روزگاري تصور مي‌كردند معجزه‌اي براي دوران خشكسالي باشند و مهم‌ترين دليل احداث آن‌ها مديريت منابع آبي كشور بود؛ هم‌اكنون خالي هستند

شرایط خشکسالی و کاهش شدید منابع آبی در استان اصفهان طی 50 سال اخیر بی سابقه است و میزان آب ذخیره شده در سد زاینده رود حدود 10 درصد از حجم این مخزن است

مسئولان از يك سوي، مردم را به صرفه‌جويي در مصرف آب دعوت مي‌كنند و از سوي ديگر با فريبكاري و تحت فشار لابي‌هاي سياسي، تيشه به ريشه منابع آبي كشور مي‌زنند

سد يكي از محبوب‌ترين پروژه‌ها در ميان مسولان وزارت نيرو است. در اين سال‌ها سدهاي بسياري بدون موافقت سازمان حفاظت محيط زيست كشور احداث شده است

در حال حاضر آب مفید پشت سدهای خوزستان 20 درصد ظرفیت این سدها است و در واقع 80 درصد ظرفیت آن‌ها خالی است

تابستان 97، ايران روي لبه پرتگاه خشكسالي قدم خواهد زد. براساس پيش‌بيني‌ها و آمار، كشور، يكي از داغ‌ترين تابستان‌هاي چند دهه اخير خود را تجربه خواهد كرد. خشكسالي كه در حال حاضر زندگي بيش از 37 ميليون ايراني را تهديد مي‌كند؛ تهديدي كه مسئولان آن را جدي نگرفته‌اند. اين آمار و هشدارها را نه‌تنها كارشناسان و فعالان حوزه محيط‌زيست اعلام مي‌كنند بلكه مسئولان وزارت نيرو نيز به اين مساله اعتراف كرده‌اند. سدهايي كه مسئولان روزگاري تصور مي‌كردند معجزه‌اي براي دوران خشكسالي باشند و مهم‌ترين دليل احداث آن‌ها مديريت منابع آبي كشور بود، هم‌اكنون خالي هستند.

به‌گفته مدیر دفتر حفاظت و بهره برداری از منابع آب سازمان آب و برق خوزستان، در حال حاضر آب مفید پشت سدهای استان 20 درصد ظرفیت این سدها ست و در واقع 80 درصد ظرفیت آن‌ها خالی است.

همچنين به‌تازگي معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای اصفهان گفته است:« شرایط خشکسالی و کاهش شدید منابع آبی در استان اصفهان در 50 سال اخیر بی‌سابقه بوده و میزان آب ذخیره شده در سد زاینده رود 144میلیون متر مکعب و حدود 10 درصد از حجم این مخزن است».

بحران آبي براي 37 ميليون نفر

نیمی از ایران روی خط خشکسالی قرار گرفته است؛ به همین دلیل بيش از 50 درصد مساحت و 37 میلیون نفر از جمعیت کشور در معرض تنش آبی قرار دارند. به‌گزارش ناسا، ايران سه دهه خشكسالي شديد را پيش‌رو دارد. براساس آمار سازمان محيط زيست، سالانه بيش از 90درصد از منابع آبي كشور مصرف مي‌شود كه از اين ميزان تنها 40درصد جايگزين خواهد شد.همچنین ایران توانست در سال گذشته، رکورد کاهش بارندگی را در 50سال اخیر بشکند .

رهایی از بحران آب و خشکسالی رویای هر ایرانی است اما با مدیریت کنونی منابع آبی کشور و میزان کم بارش نزولات جوی این رویا محقق نمی شود. در واقع ذخیره برف در کشور به اندازه ای ناچیز است که می توان گفت صفر است؛ همچنین شنيده‌ها حاکی از آن است که امسال، آب کشاورزی در بسیاری حوضه‌های آبریز جیره بندی خواهد شد.

خوزستان تشنه‌تر مي‌شود

خوزستان به بهشت ايران زمين مشهور بود، بهشتي كه زندگي در آن روياي بسياري ايرانيان بود اما در دهه اخير به چنان جهنمي براي مردم آن تبديل شده است كه بسياري ساكنان آن گزينه مهاجرت اجباري را براي رهايي از ريزگردها، بحران آبي و خشكسالي، انتخاب كرده‌اند. اما ماجراي خالي بودن 80 درصد از ظرفيت سدهاي خوزستان به مصاحبه مهران مومن غریب، مدیر دفتر حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب سازمان آب و برق خوزستان باز مي‌گردد. او در اين‌باره به ايرنا گفته است:« ظرفیت حداکثری مخازن سدهای استان 14 میلیارد متر مکعب بوده که تاکنون تنها 2 میلیارد و 663 میلیون مترمکعب آن پر شده است.میزان ورودی آب سدهای استان در سال زراعی 96 نسبت به سال پیش از آن 47 درصد و نسبت به آمار بلند مدت آن 65 درصد کاهش داشته است.از ابتدای سال زراعی جاری 133 میلی‌متر و در سال قبل 203 میلی‌متر بارندگی داشتیم که این آمار کاهش 34 درصدی را در بازه زمانی سه ساله نشان می دهد.بارش بلندمدت در استان در مدت زمان مشابه 289 میلی‌متر بوده که کاهش 54 درصدی را نشان می دهد.در حال حاضر سه درصد ظرفیت سد گتوند علیا پر شده و سدهای کارون4 و کارون 3 به ترتیب 38 و 10 درصد ظرفیت‌شان پر شده است.ظرفیت سد دز به میزان 10 درصد، کرخه 30 درصد، مارون31 درصد و جره 30 درصد پر شده اند.در حال حاضر حوضه آبریز کارون بزرگ (سدهای کارون 3و 4-دز-شهید عباسپور-گتوند علیا ) تنها یک میلیارد و 200 میلیون متر مکعب آب دارد که تنها به اندازه سد کرخه است.در حال حاضر برای پر شدن سدهای استان، سد دز یک میلیارد و 400 میلیون متر مکعب، سد شهید عباسپور یک میلیارد و 340 میلیون متر مکعب، سد گتوند علیا دومیلیارد و 700 میلیون متر مکعب، سد کارون 3 یک و نیم میلیارد متر مکعب، سد کارون4 حدود 450 میلیون متر مکعب، سد کرخه 1.5 میلیارد متر مکعب، سد مارون یک میلیارد و 110 میلیون متر مکعب وسد جره یک میلیارد و 173 میلیون متر مکعب آب نیاز دارند.در مجموع 11 میلیارد و 228 میلیون مترمکعب آب نیاز است تا حجم خالی مفید سدهای استان پر شود.هم اکنون ظرفیت مفید سد جره 84 میلیون، سد شهید عباسپور 140 میلیون، سد مارون 123 میلیون، کارون چهار 273 میلیون، کارون سه 157 میلیون، گتوند علیا 74 میلیون، دز 598 میلیون، کرخه یک میلیارد و 206 میلیون متر مکعب آب دارند.سدهای استان در مجموع دو میلیارد و 663 میلیون مترمکعب آب دارند که این رقم در سال گذشته 6 میلیارد و 420 میلیون مترمکعب بوده است.استان در شرایط آبی خوبی نیست و سال سختی از نظر منابع آبی خواهیم داشت؛ بنابراین تامین آب شرب اولویت در درجه نخست و تامین آب صنعت و کشت‌های دايم، نخیلات و باغات اولویت دوم ماست».

عطش سيري‌ناپذير اصفهان

آب، مايع حياتي است كه در ايران كمياب شده و حال و روز كشور را ناخوش كرده است. بحران در مديريت منابع آبي كشور علاوه‌بر فجايع زيست محيطي به امنيت ملي كشور و رابطه‌ بین اقوام ایراني خسارت‌هاي بزرگي وارد كرده است. سال گذشته شاهد اتفاق‌هاي ناخوشايندي در اين‌باره بوديم. كشاورزاني كه به‌دليل بحران آبي، خشكسالي، فقر و وضعيت بد معيشتي به‌ستوه آمده و به خط لوله انتقال آب اصفهان به يزد حمله كرده و آن را شكستند. حوادثي كه منجر به درگيري ميان كشاورزان شرق اصفهان با نيروي انتظامي به‌دليل شكستن و قطع آب در يزد شد. هنگامي‌كه از بحران آبي و خشكسالي سخن مي‌گوييم، ناخودآگاه به‌ياد فلات مركزي ايران مي‌افتيم. در اين‌ سال‌ها پروژه‌هاي انتقال آب در كشور از سرشاخه‌هاي كارون بزرگ در حالي با نام آب شرب اجرا مي‌شوند كه به‌كام صنايع و كشاورزي هستند. مسئولان از يك سو مردم را به صرفه‌جويي در مصرف آب دعوت مي‌كنند و از سوي ديگر با فريبكاري و تحت فشار لابي‌هاي سياسي، تيشه به ريشه منابع آبي كشور مي‌زنند. فلات مركزي ايران تشنه است و عطشي تمام‌نشدني براي بلعيدن آب سرشاخه‌هاي كارون دارد. انتقال آب به فلات مركزي، سريال تكراري وزارت نيرو براي تامين آب در اين منطقه است. در چند دهه اخير فلات مركزي توسعه‌اي اشتباه در بخش‌هاي كشاورزي و صنايع داشته‌ و توهم آب را در اين منطقه به‌وجود آورده است.سد يكي از محبوب‌ترين پروژه‌ها در ميان مسئولان وزارت نيرو است. در اين سال‌ها سدهاي بسياري بدون موافقت سازمان حفاظت محيط‌زيست كشور احداث شده اند. سدهايي كه يكي از متهمان اصلي بحران آبي و خشكسالي در كشور به‌شمار مي‌روند.

90 درصد سدهاي اصفهان خالي است

به دلیل کاهش شدید بارش‌ها و منابع آبی، 90 درصد ظرفیت سد زاینده‌رود خالی است.علی بصیرپور، معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای اصفهان، شرایط خشکسالی و کاهش شدید منابع آبی در استان اصفهان را در 50 سال اخیر بی سابقه دانست و افزود:«میزان آب ذخیره شده در سد زاینده رود 144میلیون متر مکعب و حدود 10 درصد از حجم این مخزن است.میزان آب ذخیره شده در مخزن سد زاینده‌رود در اوایل فروردین پارسال 310 میلیون متر مکعب بود.میزان آب ذخیره شده در سد زاینده رود نسبت به مشابه سال قبل 55 درصد و در مقایسه با متوسط بلند مدت (دوره 44 ساله) 80 درصد کاهش یافته است.کل آب ورودی به حوضه آبریز زاینده رود از ابتدای سال آبی (مهرسال 96) تاکنون 170 میلیون متر مکعب بوده است؛ در حالی‌که در مدت مشابه سال قبل 462 میلیون مترمکعب بود.میزان بارش در ایستگاه هواشناسی چلگرد واقع در چهارمحال و بختیاری به عنوان منبع اصلی سد زاینده رود از ابتدای سال آبی جاری تاکنون 430 میلی‌متر بوده است. متوسط بارش‌ها در این منطقه باید یک‌هزار و 400 میلی متر باشد اما کاهش شدید بارش ها شرایط نامناسبی را رقم زده است.شرایط بحرانی و خشکسالی برای سایر ایستگاه های هواشناسی و سنجش بارش ها وجود دارد. این شرایط باعث شده که سال آبی جاری (تا مهر امسال ) بسیار بحرانی شود.در چنین شرایطی به‌طور حتم، امکان بازگشایی زاینده رود تا پایان سال آبی امسال (مهر 97) امکان‌پذیر نیست.افت شدید برای سایر ذخایر آبی در سدهای استان اصفهان از جمله آخچه ( در فریدن )، خمیران ( در تیران و کرون ) حنا و قره قاچ (در سمیرم ) نیز وجود دارد.معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به اهمیت تداوم طرح هایی نظیر ساماندهی بستر زاینده رود، توقیف و پلمب چاه های غیر مجاز و تعادل بخشی آب های زیر زمینی، گفت: طرح ساماندهی بستر زاینده رود به منظور جلوگیری از هدر رفت آب، امسال در منطقه غرب اصفهان اجرا می شود.همچنین قرار است امسال حدود دو هزار حلقه چاه غیر مجاز در استان اصفهان توقیف و پلمب شود.سد زاینده رود به عنوان یکی از اصلی ترین سدهای مرکز کشور در سال 1349 با ظرفیت 1.4 میلیارد متر مکعب بهره‌برداری شد، این سد قوسی شکل در 110 کیلومتری غرب اصفهان روی رودخانه زاینده رود قرار دارد.سد قوسی، سد تنظیمی، نیروگاه، ایستگاه، پمپاژ اصلی، ایستگاه پمپاژ تکمیلی و حوضه آبریز از جمله تاسیسات این مجموعه به شمار می روند.زاینده‌ رود بزرگ‌ترین رودخانه منطقه مرکزی ایران به طول 350‌کیلومتر است که از کوه‌های زاگرس مرکزی به‌ویژه زرد کوه بختیاری سرچشمه گرفته و در کویر مرکزی ایران به سمت شرق حدود 200 کیلومتر پیش می‌ رود و در نهایت به تالاب گاوخونی در شرق اصفهان می ‌ریزد.حوضه آبریز زاینده رود از اصفهان و چهارمحال و بختیاری تشکیل شده که 93 درصد از مساحت و 98 درصد از جمعیت تحت پوشش این حوضه در استان اصفهان و هفت درصد از مساحت و دو درصد از جمعیت تحت پوشش آن در استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد».

قصه پرغصه آب

قصه پرغصه آب مقدس‌ترین عنصر طبیعی در سرزمين چشمه‌ها و قنات‌ها اين روزها دل هر ايراني را به‌ درد مي‌آورد. چه شد ايرانياني كه آب را آنچنان مقدس مي‌دانستند كه میهن خويش را «آب و خاک» می‌ناميدند، اين روزها با بحران‌هاي كم‌آبي و خشكسالي دست و پنجه نرم مي‌كنند. در اين ميان نيز اميدي به سدهاي معجزه‌گر براي رهايي از غول خشكسالي نيست.