جنگ‌ هیچ‌وقت تمام نمی‌شود

۵۵آنلاین :

حال جاستین کاپیتو رو به مرگ است. هنوز خودش نمی‌داند. بعید است پزشکانی هم که این مبارز شورشی ٢٢ساله را درمان می‌کنند به‌زودی این خبر را به او بدهند اما عملا شانسی برای زنده‌ماندن بیش از چند ماه را ندارد. کاپیتو در ماه دسامبر در جریان درگیری میان شورشیان و حزب مخالف در جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) زخمی شد. این حادثه که در روستاهای جنگلی و سرسبز دورافتاده و مناطق کوهستانی شرقی کنگو اتفاق افتاد، توجه افراد بسیار کمی را به خود جلب کرد. اینگونه درگیری‌های خونین تقریبا به اتفاقات روزمره تبدیل شده‌ است. گلوله بازوی راست کاپیتو را چند تکه و به روده‌اش آسیب وارد کرده است. جراحاتش بسیار شدید است. او که بسیار لاغر هم هست در تنها بیمارستان منطقه ماسیسی (Masisi) که به نیم‌میلیون از شهروندان رسیدگی می‌کند، بستری است. این بیمارستان هزار کیلومتر دورتر از شرق کینشاسا، پایتخت این کشور، واقع شده است. کاپیتو که تنها ٣٠ کیلو وزن دارد از درد بسیار شدید و مداومی رنج می‌برد و بدنش فقط یک‌پنجم ارزش تغذیه‌ای غذاهای کمی که می‌جود را جذب می‌کند. هم‌قطارانش او را به حال خود رها کرده‌اند و خبر ندارد خانواده‌اش کجا هستند. او می‌گوید: «من فقط یک سرباز پیاده بودم و واقعا نمی‌دانم چرا می‌جنگیدیم. فکر می‌کنم دلایل بسیاری وجود دارد... فکر نمی‌کنم جنگ‌های این منطقه هیچ‌وقت تمام شوند. احتمالا بدتر هم خواهند شد.» خیلی‌ها با کاپیتو هم‌نظرند. موج خشونت، اقدامات شورشیان، اعتراضات و آشفتگی‌های سیاسی در ماه‌های اخیر این کشور بزرگ آفریقای مرکزی را همواره تهدید می‌کند. نگرانی‌هایی هم درباره وقوع جنگ سرد دوباره وجود دارد، مانند جنگ‌هایی که بین سال‌های ١٩٩٧ تا ٢٠٠٣ باعث کشته‌شدن پنج‌میلیون نفر شد. با سقوط قدرت دولت، امنیت کشور هم بشدت مختل شده و باعث قدرت‌گرفتن شبه‌نظامیان مخالف شده که به مناطق بزرگی نفوذ کرده‌اند؛ هدف آنها دسترسی به منابع غنی کنگو است. همان‌طور که گروه‌ها و افراد مختلف برای به دست آوردن پول، حمایت و تصرف منطقه به خشونت روی می‌آورند، جوزف کابیلا، رئیس‌جمهوري، تا انتخابات بعدی صندلی قصد ندارد قدرت را رها کند. شرایط بشردوستانه بسیار هولناک است. طبق گزارش سازمان ملل در ماه مارس بیش از ١٣‌میلیون از شهروندان کنگو نیازمند کمک‌های بشردوستانه هستند که این میزان نسبت به‌ سال گذشته دو برابر شده است. ٧‌میلیون و هفتصد‌هزار نفر با کمبود موادغذایی روبه رو هستند که تعداد آنها از ‌سال گذشته ٣٠درصد افزایش یافته است. بسیاری از مسئولان امور بشردوستانه از پوشش‌های خبری بسیار زیاد رسانه‌ها و از توجه جامعه جهانی به بحران‌های خاورمیانه انتقاد کرده‌اند. طبق آمار و ارقام‌ گزارش‌شده، بیش از ٤,٥‌میلیون نفر آواره شده‌اند؛ بالاترین میزان در بیش از ٢٠ سال. وبا دوباره شیوع پیدا کرده است. ترس کاپیتو بدترشدن شرایط جنگی است. در هفته‌های اخیر هزاران نفر از سربازان ارتش به پایگاه‌های شورشیان در روستاهای استان کیوو شمالی حمله کرده‌اند. در حوالی شهر بنی، ارتش کنگو با شبه‌نظامیان اسلامی مبارزه می‌کند که به اعتقاد آنها مسئول کشته‌شدن ١٤ نفر از صلح‌بانان سازمان ملل در ماه نوامبر هستند. این اتفاق در ٢٥‌سال گذشته یکی از وخیم‌ترین کشتارها در عرض یک حادثه برای این سازمان تلقی می‌شود. خیلی‌ها در درگیری‌ها و حمله‌های دیگر کشته شده‌اند. با این‌که آرامش در گوما، بزرگترین شهر در شرق کنگو، برقرار است، شبه‌نظامیان با نیروهای امنیتی در حومه آن درگیر شده‌اند. در بقیه مناطق شرقی نزاع قومیتی باعث کشتارهای خونین شده است. در اطراف شهر بونیا صدها نفر کشته شده‌اند. با حمله سربازان دولت به پایگاه یکی از قدرتمندترین فرماندهان محلی به نام ژنرال دلتا درگیری‌های شدیدی در غرب شهر ماسیسی در حال وقوع است. باراکا بویرا یکی از ١,٤‌میلیون آوارگان کیوو شمالی است که با حمله نیروهای مسلح متعلق به یکی از قدرتمندترین شبه‌نظامیان محلی به روستایش در نزدیکی شهر نیابوندو به همراه برادر و خواهرش فرار کرده است. این حمله کمی بعد از یورش سربازان دولت به پایگاه‌های شبه‌نظامیان در سه هفته قبل صورت گرفته است. بویرا ١٤ساله که در میان درخت‌ها پنهان شده بود، مردان روستایش را تماشا می‌کرد که کتک می‌خوردند و زنان را فریادزنان به داخل خانه روی زمین می‌کشیدند. چندین جسد را روی زمین دیده بود اما معتقد است که پدر و مادرش فرار کرده‌اند ولي از مکان آنها اطلاعی ندارد. بویرا که برای ٤٨ ساعت برادر و خواهرش را با خود حمل کرده تا به کمپ نسبتا امنی برای آوارگان برسد، می‌گوید: «ما داریم زجر می‌کشیم. از این شرایط خیلی ناراحتیم.» از ماه‌ها قبل که سازمان‌های امدادرسانی به دلیل ناامنی از این منطقه خارج شده‌اند در این کمپ هیچ آب و غذایی وجود ندارد. یکی از خانواده‌ها به بویرا اجازه داده‌اند تا از سرپناه موقتی آنها استفاده کند، اما چیز دیگری نمی‌توانند تأمین کنند. پزشکان بدون مرز یکی از سازمان‌های مردم‌نهاد بین‌المللی است که در آن منطقه هنوز مشغول به کار است. فعالیت‌های آنها شامل احداث بیمارستان ٣٠٠ تخت خوابی در ماسیسی که به وضع ١٧هزار نفر در‌ سال ٢٠١٧ رسیدگی کرده، یک کلینیک در نیابیوندو، شبکه‌ای از کلینیک‌های سیار و آمبولانس است. شرایط کاری بسیار خطرناک است. در دو ماه گذشته پنج‌بار به کارکنان پزشکان بدون مرز و خودرو‌های آنها حمله شده است. رفت‌وآمد به چالش بسیار بزرگی تبدیل شده است. ممکن است طی کردن ٦٠ کیلومتر از گوما به ماسیسی در جاده‌های گلی یک روز کامل طول بکشد. هیچ جاده آسفالتی وجود ندارد و دسترسی به بسیاری از مناطق دورافتاده تنها با موتور امکان‌پذیر است. به بعضی مناطق هم فقط می‌توان پیاده با عبور از راه‌های جنگلی دسترسی پیدا کرد. هنگام وقوع بهمن، باران‌های منطقه‌ای یا درگیری با مسدود شدن راه‌های ارتباطی اغلب بیماران جان سالم به در نمی‌برند. سباستین تیسیر، مسئول پروژه پزشکان بدون مرز در ماسیسی می‌گوید: «مشکل این است که در این وضع بحرانی مردم بیشتر از همیشه به ما نیاز دارند، اما دسترسی به آنها بسیار مشکل است.» عدم حضور نیروهای بین‌المللی شرایط بحرانی را تشدید کرده است. عملیات سازمان ملل در کنگو یکی از بزرگترین و پرهزینه‌ترین تلاش‌های برقراری صلح است اما ‌سال گذشته بعد از تلاش‌های آمریکا برای کاهش هزینه‌ها، پنج تا از پایگاه‌های ماسیسی تعطیل شده ‌است. به گفته ژنرال آدیل‌‌ اسرهیر، سخنگوی صلح‌بانان سازمان ملل، حرکت نیروها «سریع‌تر» شده است. او می‌گوید: «ما باید همان کار را با منابع کمتری انجام دهیم. مشکل ما به‌عنوان نیروی ارتش این است که ما راه‌ حلی برای مشکلی داریم که ارتباطی به ارتش ندارد.» در این میان، با اتمام حکم انتخاباتی کابیلا در ١٥ ماه پیش، اعتراضات بسیاری سراسر کشور را فرا گرفته که اغلب با سرکوب‌های خونین خاموش می‌شوند. شورشیان در استان‌های مرکزی باعث کشته شدن هزاران نفر و فراری شدن بسیاری از زندانیان شده‌اند. فیدل بافیلندا، یکی از تحلیلگران حاضر در گوما می‌گوید: «مسئولان کشور نمی‌خواهند برای مقابله با شبه‌نظامیان اقدامی انجام دهند. تنها راهی که این رژیم می‌تواند در قدرت بماند حفظ شرایطی است که به آنها اجازه غارتگری می‌دهد. هر کدام از گروه‌های مسلح می‌توانند به یکی از مسئولان در کینشالا وابسته باشند، چه در دولت چه در ارتش.» مسئولان بالادست به این مشکل اعتراف می‌کنند جولین پالوکو، فرماندار کیوو شمالی می‌گوید: «این‌جا کشوری است که هر کسی می‌تواند نیروی نظامی تشکیل دهد. نمی‌توانم روابط میان سیاستمداران و گروه‌های نظامی را انکار کنم اما هیچ شواهدی دال بر حمایت مالی آنها وجود ندارد. دموکراسی در این کشور جوان است.» پالوکو که به کابیلیا وفادار است، «عدم حضور قدرت ایالتی» را عامل مشکلات کیوو شمالی می‌داند که در یک‌‌هزار کیلومتری شرق کینشالا واقع شده است. ارتش و پلیس ناامید، فاسد و ناکارآمد هستند. افول شرایط اقتصادی و گرانی، حقوق کارمندان را تحت‌تأثیر قرار داده است. او می‌گوید: «وقتی که پلیس، ارتش یا سیستم قضائی وجود ندارد، قانون جنگل حاکم می‌شود. عملکردمان باید بهتر شود. شرایط سختی داشتیم اما پیشرفت‌هایی هم وجود داشته است.» مبارزه تازه یعنی موجی از خشونت‌های جنسی به گفته آناستازیا آسیزانی، یکی از کارکنان پزشکان بدون مرز که در نیابیاندو مشغول به کار است، مبارزان نیروهای مسلح در ماه ژانویه با تصاحب بازار روستا، ٦٠ زن را مورد تعرض جنسی قرار داده‌اند. به گفته سازمان پزشکان بدون مرز، در‌ سال ٢٠١٨، میزان خشونت‌های جنسی در ماه دو برابر شده است. آسیزانی می‌گوید: «هر وقت که جنگی وجود دارد، تجاوز سیستماتیک در روستاها، در ایست‌های بازرسی در جاده‌ها یا هر جای دیگری هم وجود دارد.» ترس ناظران کنگو به‌خصوص از افزایش تنش میان گروه‌های قومیتی است. برخلاف خاک حاصلخیز و آب فراوان، رقابت شدیدی برای زمین در مناطق کوهستانی و سرسبز پرجمعیت در بالای دریاچه کیوو وجود دارد؛ برای معادن سودآور جایی که طلا، کلتان و دیگر مواد معدنی به دست معدنچی‌ها از اعماق زمین برای کشورهای توسعه یافته بیرون آورده می‌شوند. به گفته بسیاری از رهبران شورشیان محلی آنها برای دفاع از خود دست به این‌گونه اقدامات می‌زنند. کلنل فاستین میسیباهو، افسر ارشد سازمان «اتحاد میهن‌پرستان برای کنگو آزاد و حاکم» APCLS به گاردین می‌گوید: «ما به سادگی می‌خواهیم از روستاهایمان محافظت کنیم. وقتی که دولت و متحدانش از این‌که بخواهند ما را به زور از سرزمین‌هایمان برانند، دست بردارند ما هم از مبارزه دست می‌کشیم. تا آن زمان جنگ ادامه دارد.» بسیاری از مبارزان جوان هستند. کاپیتو زمانی که به شورشیان پیوست، ١٤ساله بود. او به دنبال انتقام از سربازان دولتی است که پدر و پدربزرگش را در حمله‌ای به روستایش کشته‌اند. او می‌گوید: «این گروه افراد بسیاری را کشته است. از ما می‌ترسند و به ما احترام می‌گذارند. به آنها‌یی که خودم کشتم، فکر نمی‌کنم. چرا باید فکر کنم؟ اگر آنها هم به جای من بودند به من فکر نمی‌کردند.»