چه کسانی از گرانی ارز منتفع شدند؟
| در مناظره ای با محوریت ریشه بحران ارز در کشور که بین دو کارشناس اقتصادی برگزار شد،سیدکمال سیدعلی معتقد است که دولت باید در بازار ارز محدودیت ایجاد کند.جهان بیگلری هم می گوید:«فرمولی که پول ملی را براساس سایر ارزها سنجید،وجود ندارد.»
۵۵آنلاین :
در مناظره ای با محوریت ریشه بحران ارز در کشور که بین دو کارشناس اقتصادی برگزار شد،سیدکمال سیدعلی معتقد است که دولت باید در بازار ارز محدودیت ایجاد کند.جهان بیگلری هم می گوید:«فرمولی که پول ملی را براساس سایر ارزها سنجید،وجود ندارد.»
زهرا علی اکبری: داستان ارز آن قدر پیچیدگی دارد که اگر حتی دو کارشناس صاحب نظر در خصوص آن ساعت های طولانی بحث کنند،باز هم وقت کم می آید و زمان همیشه محدودیت هایی را پیش رو می گذارد که گریزی از آن نیست. مناظره دکتر سیدکمال سیدعلی، مدیرعامل صندوق ضمانت صادرات و معاون اسبق ارزی بانک مرکزی و دکتر محمدرضا جهان بیگلری، استاد اقتصاد و کارشناس این حوزه بحث های جالبی را در دل خود داشت.
سید کمال سید علی به ایجاد محدودیت ارزی معتقد بود در حالیکه دکتر جهان بیلگری صراحتا این موضوع را رد می کرد. آنچه پیش روست پاسخ به سئوالاتی بنیادینی است در خصوص ارز؛ اینکه نرخ واقعی ارز چقدر است و تجربه بحران های چند ساله از کجا نشات میگیرد؟
مشروح مناظره برگزار شده در خبر آنلاین با محوریت ارز پیش روست.
**** *چه اتفاقی رخ میدهد که هر از گاهی اقتصاد ایران با بحران ارز و افزایش قیمت ها روبهرو میشود؟
سید علی: فکر میکنم برای پاسخ به این سوال باید کمی به عقب برگردیم. در سالهای اخیر ما تجربه یکسان سازی نرخ ارز را داشتهایم. عکس موارد پیشین را بررسی کنیم میبینیم که چرا نتوانستیم یکسان سازی را موفق انجام دهیم. اول اینکه زیرساختها را آماده نکرده بودیم و دوم اینکه به دلیل تعهدات ارزی و باز شدن فاینانس و یوزانس غیره نیاز ما به ارز را افزایش داد،این امکان در آن وقت فراهم نبود چرا که سر رسیده اعتبارات اسنادی و تعهدات پرداختی آنقدر افزایش یافت که پرداخت های جاری به دنیا با مشکل مواجه شد. اینکه میگویم مربوط به سال ۷۲ و ۷۳ است. یکسان سازی در آن دوره به دلیل آنکه منابع کافی بود موفق نشد. اما در سال ۱۳۸۱ کار بزرگ و پر زحمتی صورت گرفت و میتوانم بگویم این کار تقریباً موفق بود چراکه در حدود نه سال دوام آورد و توانستیم اتفاقات رخ داده را مدیریت کنیم اما دوران نه ساله یکسان سازی را من به دو بخش تقسیم می کنم. از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۵ تجربه کاملا موفق بود اما در سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹ شرایط اندکی تغییر کرد، چرا که در ظاهر و به لحاظ جاری تجربه موفق اتفاق افتاد، اما در عمل شاهد فشرده شدن نرخ ارز بودیم. نهایتاً در سالهای ۱۳۹۰ و ۹۱ به بحران مشهور ابتدای دهه ۹۰ برخورد کردیم و دستاوردها از میان رفت. عمده ترین مشکل در این دوران تحریم بود. مبادلات ارزی ما در خارج از کشور به یک و یا دو بانک محدود شده بود که تحریمها سبب شد مشکل پیچیده شده و فشار مضاعفی بر بانک مرکزی حادث شود. ضمن اینکه خود بانک مرکزی نیز در این دوره تحریم بود. البته باید توجه کنیم فنر نرخ ارز از سال ۱۳۸۵ فشرده شده بود و اهمیتی به رقابت پذیری در قیمت ارز داده نمی شد. همین موضوع سبب میشد رقابتپذیری با رقبای صادرات مان نیز مورد توجه قرار نگیرد. البته در این دوران قیمت نفت به شدت بالا بود و ما با درآمدهای بالاتر از ۱۰۰ میلیارد دلار در سال روبهرو بودیم در نتیجه به لحاظ جاری می توانستیم اوضاع را مدیریت کنیم. حال ببینید که چقدر فشار زیاد بود که باز هم ارز بنای بالا رفتن را گذاشت.
*یعنی معتقدید جنس بحران با سالهای ۱۳۹۰ و ۹۱ شبیه است؟به هر حال ما در این دوران هم نرخ ارز یکسان نکردهایم و هم درآمدهای ارزی همان که از محل فروش نفت حاصل می شود با درآمدهای آن دوران را قابل قیاس نیست .
سیدعلی: درست است که در دولت فعلی یکسان سازی نرخ ارز صورت نگرفته، اما شکل بحران مانند بحران سالهای ابتدایی دهه ۹۰ است چرا که نوسانات، بیش از حد طبیعی است.
تفاوت این است که ثباتی در وضعیت بین الملل ما وجود دارد و فشار در حد سالهای ابتدایی دهه ۹۰ نیست، اما سیاستهای ارزی ما،همچنان از آن بحران رنج می برد. عدم توجه دولت به مسئله تورم و موضوع ارزش پول ملی،همچنان مانند آن سال هاست. البته از ابتدای انقلاب تا امروز وضعیت به همین شکل است و هیچ دولتی دوست نداشته قیمت ارز را واقعی تعیین کند و همواره ارز کمتر از قیمت واقعی آن فروخته می شود. اسم نمیبرم اما یکی از مقامات همین دولت چند ماه پیش میگفت دلار باید ۴ هزار تومان باشد.
همین امر نشان میدهد که اشکال کجاست. البته این شکل مصاحبهها عدم اعتمادی را به جامعه تزریق می کنند، چراکه مردم نگران سرمایه خود هستند و تلاش میکنند مانع از دست رفتن قدرت خریدشان شوند. در عین حال ما با سفته بازان روبهرو هستیم که آماده ورود به بازار هستند تا بیشترین سود را از این بازار ببرند.
به هر حال سرمایهگذاری امنیت و سود آوری می خواهد،از سوی دیگر با کاهش نرخ سود سپرده این وضعیت تشدید شد. در حقیقت این سیاست نیز بر سیاستهای ارزی کشور بار شد تا شرایط به هم بخورد. در عین حال برخورد با جامعه نیز منطقی نبود چرا که باز هم فنر نرخ ارز در این سال ها فشرده شده بود و ۶ سال نخواستیم بپذیریم که تورم تاثیرش را بر نرخ ارز باید بگذارد. می خواهم بگویم اگر دولت سالانه ۶ تا ۷ درصد قیمت ارز را بالا برده بود امروز قیمت دلار همین قیمتی بود که در بازار معامله میشود با این تفاوت که دیگر نوسان و بی ثباتی به چشم نمیخورد. من نمیدانم چه دلیلی دارد که بخواهیم نرخ ارز را پایین نگه داریم.
بیگلری:ابتدای سال ۹۶ صرافی ها ارز را با قیمت ۳۶۵۰ تومان می فرختند،امروز اما قیمت ارز به ۴۸۰۰ تومان رسیده است. این یعنی کاهش ۳۵ درصدی ارزش پول ملی. حال اگر این پول را در سیستم بانکی گذاشته باشید و ۱۵ درصد سود بگیرید یعنی ۲۰ درصد از ارزش پول تان کاسته شده است و این برای سرمایهگذاران خرد و کلان جای نگرانی دارد.
جهان بیگلری: نظرات آقای سید علی در این حوزه را قبول دارم. اما قصد دارم از زاویه دیگر ورود کنم. کشور ما کشوری واردات محور است و قرار بود با ابلاغ سیاستهای اقتصاد مقاومتی از سوی مقام معظم رهبری،کشور ما از واردات محوری به خود اتکایی برسد که متاسفانه این امر اجرایی نشد.
با توجه به واردات محور بودن کشور همواره ارز مسئله مهمی در این اقتصاد است. یکی از راه های درآمدی دولت نیز فروش ارز و تبدیل منابع حاصل از صادرات نفت و گاز به ریال بابت پرداخت های ریالی است. در نتیجه بخشی از درآمدهای دولت از ارز است و دولت ها همیشه به افزایش نرخ ارز به عنوان یک منبع درآمدی نگاه کردهاند. از سوی دیگر اقتصاد ایران اقتصادی دولتی و دستوری است. در شرایط کنونی انحصار ارز در دست دولت و بانک مرکزی و هیچ نهادی جز بانک مرکزی و وزارت اقتصاد نمیتواند نسبت به عرضه ارز اقدام کند. درنتیجه مقصر دانستن صرافان در افزایش نرخ ارز فرضیه درستی نیست چرا که صراف بر اساس میزان نرخی که از بانک مرکزی می گیرد،آنرا قیمت میگذارد. شاید تاثیرگذاری صرافان کمتر از ۱۰ درصد در بازار ارز باشد.
از طرفی هم در پایان سال راحت ترین راه تامین درآمد تضعیف پول ملی است؛ اما پیامد منفی آن را مورد بررسی قرار نمی دهد. این مسئله را همواره داشتهایم، اما اتفاقی که در این دوره افتاد تفاوتی با قبل داشت. تفاوت این بود که دولت در بدترین شرایط نسبت به افزایش نرخ ارز اقدام کرد و موج اول را راه انداخت. به هر حال همانطور که آقای سیدعلی اشاره کردند پیش از این سود سپرده ها کاهش یافته بود،در عین حال بسترهای سرمایه گذاری در کشور فراهم نیست و سرمایهگذاران خرد و کلان در بازارهای سفته بازی امکان ورود ندارند چرا که تولید و مسکن در رکود به سر میبرند.
در این شرایط بهترین راه سرمایه گذاری ورود به بازار ارز و سکه است. در این شرایط پتاسیل خروج سرمایه ها از بانک ها وجود داشت و دولت در حالی که وضعیت بینالمللی در شوک به سر میبرد دولت اقدامات خود را در بازار ارز آغاز کرد و موج اول را به راه انداخت. موج دوم اما با ورود سرمایهگذارانی که نگران کسری پولشان هستند راه می افتد،ابتدای سال ۹۶ صرافی ها ارز را با قیمت ۳۶۵۰ تومان می فرختند،امروز اما قیمت ارز به ۴۸۰۰ تومان رسیده است. این یعنی کاهش ۳۵ درصدی ارزش پول ملی. حال اگر این پول را در سیستم بانکی گذاشته باشید و ۱۵ درصد سود بگیرید یعنی ۲۰ درصد از ارزش پول تان کاسته شده است و این برای سرمایهگذاران خرد و کلان جای نگرانی دارد.
در نتیجه این هجوم به سمت بازار ارز اتفاق افتاد و موج سوم که کمکم پدیدار میشود،پس از ورود کالا با ارز گران رقم می خورد. شیوه تزریق ارز نیز مشکل دارد چرا که هرچه ارز به بازار تزریق می شود تقاضا دو برابر این میزان است و همین نکته اختلال را نشان میدهد. با این حال من معتقدم دوسوم نقدینگی مردم هنوز آمادگی ورود به بازار ارز را دارد.
*اینجا ما با دو دیدگاه متفاوت روبرو می شویم؛ آقای سیدعلی معتقدند که دولت ها مایل به افزایش قیمت ارز نیستند اما آقای جهان بیگلری برای اعتقادند که دولتها با هدف تامین درآمد خود اتفاقاً موج اول افزایش قیمت ارز را راه میاندازند تا بتوانند پرداخت های جاری خود را تامین کنند. آقای سیدعلی شما بفرمایید نظرتان در این خصوص چیست؟
سید علی: من هم معتقدم ممکن است در کوتاه مدت دولت و یا بانک مرکزی از افزایش قیمت ارز منتفع شوند، اما میزان ضرری که در این حوزه به حیثیت دولت و قول هایی که بابت ثبات به مردم داده است بسیار بیشتر است. به هر حال دولت وارد کننده است و خود نیاز ارزی دارد. این مسئله سبب میشود بخشی از فشار در همین ساختار مجدداً به دولت بازگردد.
*آیا با نظر آقای جهان بیگلری در مورد علاقه مندی دولت ها و افزایش نرخ ارز به طور مشخص موافق هستید؟
سیدعلی: فکر نمیکنم این طور باشد؛ اگر این علاقهمندی وجود داشت،باید سالانه شاهد افزایش نرخ ارز بودیم. اگر دولت سالانه نرخ ارز را بین ۷ و ۸ درصد یا کم و بیش در همین حدود افزایش میداد می شد چنین نتیجهای را گرفت اما در چنین شرایطی خیر.
من فکر می کنم بانک مرکزی به نرخ بازار تن میدهد چراکه هر قدر بر نرخ ارز دستوری پافشاری کنند باز هم در برابر بازار ، بازی را خواهد باخت. بهتر این است که قیمت ارز واقعی شود تا در این حوزه از میان برود. سفته بازی در بازار به دلیل غیر واقعی بودن قیمت ارز شکل می گیرد.
تا زمانی که این تفکر را نتوانیم مدیریت کنیم و دائم عنوان کنیم که نرخ ارز بر خواهد گشت با همان مسائلی روبهرو خواهیم بود که پیش از این رو به رو بودیم. یادمان نرفته که رئیس کل بانک مرکزی در سال های ۹۰ و ۹۱ میگفتند در سوپر مارکت ها هم ارز و سکه می فروشیم.
بیگلری: اتفاقاً باید عوامل بنیادین بازار در نرخ ارز را مورد توجه قرار داد. چرا نرخ ارز افزایش پیدا میکند؟ اول اینکه عرضه و تقاضا با یکدیگر همخوانی ندارد و عرضه از تقاضا پیشی میگیرد. در چند ماه اخیر تقاضا در حدی نبود که بخواهد تعادل بازار را برهم بزند. ما در فصل خرید کارخانه جات و مسافرت ها قرار نداشتیم، اما دیدیم که ظرف چند ماه نرخ ارز افزایش پیدا کرد.
من از گفته خود دفاع می کنم چرا که معتقدم باید دید از محل افزایش نرخ ارز چه کسی یا چه کسانی منتفع میشوند. صرافی که ۳ تا ۴ هزار دلار در گاوصندوق خود نگهداری می کند از این افزایش چقدر سود میبرد؟ اگر با این استدلال بخواهیم بگوییم بانک مرکزی از افزایش نرخ ارز منتفع نشده است،اشتباه کردهایم.
البته صحبت من تضادی با فرمایش آقای دکتر ندارد چرا که من میگویم دولت در مقطعی از شوک بینالمللی استفاده کرده تا بتواند ارز را به بالاترین قیمت ممکن بفروشد.توقع این بود که بتواند بازار را کنترل کنند، اما تقاضا به یکباره
منبع : خبر آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید