خانواده ها نگران کتاب نخواندن فرزندانشان نیستند
| وزارت آموزش و پرورش باید برای تجهیز کتابخانهها فکري اساسی کند
۵۵آنلاین :
وزارت آموزش و پرورش باید برای تجهیز کتابخانهها فکري اساسی کند
صدا و سیما اگر بخواهد کاری در حوزه کتابخوانی انجام دهد، ما به آن ها کمک میکنیم
نهادهای مسئول مانند وزارت آموزش و پرورش، وزارت ارشاد و صدا و سیما میدان را خالی کردهاند
صدا و سیما به دلیل جهتگیری های سیاسیِ خاص خود، اگر کتابی هم معرفی کند، از نویسندگان مستقل نیست
درعرصه تئاتر هم عملکرد خوبی داشته ایم اما ادبیات که دارای ظرفیت خوبی هم هست، از این امکان بی بهره مانده
خانواده ها بیشتر به دنبال این هستند که فرزندانشان در کنکور موفق شوند و نگرانند مبادا به جاده خاکی بزنند و رمان بخوانند
بازهم باید همین جمله را تکرار کنیم که وضعیت نشر و کتابخوانی در ایران اسفبار است و روز به روز هم وضعیت نگران کننده تر میشود. گویی مسئولان به طور کلی از کتاب، ادبیات و نشر دل کندهاند. البته که وضعیت سایر هنرها نيز تعریفی ندارد اما چرا کتاب چنین در محاق قرار گرفته است؟ نویسندگان مستقل یا گوشه نشین شدهاند یا مهاجرت کردهاند اما بعد از مهاجرت نویسنده دیگر به جایگاه سابق خود باز نمیگردد و روز به روز ضعیفتر میشود و این شاید دلیلی جز جدا شدن از ریشه ها نداشته باشد. این مساله را در نویسندگان مشهوری چون گلی ترقی، عباس معروفی، رضا قاسمی و چند تن دیگر دیده ایم.
نهادهای مسئول مانند وزارت آموزش و پرورش، وزارت ارشاد و صدا و سیما میدان را خالی کردهاند و ادبیات در تنهایی رو به سرنوشت نامعلومی در پیش است. در میان برنامههای رسانه ملی، حتی یک برنامه درست و کارآمد در حوزه کتاب مشاهده نمیکنیم. برای مثال برنامه «کتاب باز» که از شبکه چهار-کم مخاطبترین شبکه-پخش میشود، چیزی جز پرکردن آنتن نیست. این برنامه هرگز نمیتواند گام مثبتي در جهت کتابخوانی یا کمک به صنعت فروپاشیده نشر بردارد.
بی خبری شبکه های تلویزیون از حوزه کتاب
عباس جهانگیریان (نویسنده) در رابطه با عملکرد صداو سیما در رابطه با ادبیات و کتاب به روزنامه قانون میگوید: صدا و سیما به دلیل جهتگیری های سیاسیِ خاص خود، اگر کتابی هم معرفی کند، از نویسندگان مستقل نیست. در کشور ما رسانه آزاد وجود ندارد؛ به باور من، که 30 سال در رسانه ملی کار کردهام، این سازمان به هیچ عنوان دغدغه کتاب نداشته و ندارد. شبکههای تلويزیون در بیخبری کامل از حوزه کتاب به سر میبرند و حتی در حد یک زیرنویس هم به گزارش جشنوارههای کتاب توجه نمیکند. چرا من باید خبر انتشار کتابم را از رسانه ای مانند رادیو فردا بشنوم؟ چرا باید زندگی محمود دولت آباد، عباسمعروفی، شمس لنگرودی،فروغ فرخزاد و... را در رسانه های خارجی مانند بی بی سی ببينم؟ کم پیش آمده که رسانه ملی به این مسائل توجه کند و من هم دیگر انتظاری از این رسانه ندارم. اگر کتابی هم معرفی می کنند، آن هایی است که در سمت و سوی سیاستهای خودشان است، نه ادبیات ملی ما.
وی ادامه می دهد: برنامه سازان کودک آیا به این مساله فکر میکنند که چه نقشی برای کودکی که مخاطب آن هاست ایفا میکنند؟ صدا و سیما نمیتواند یک گزارش جامع ارائه دهد که برای کتاب و کتابخوانی چه کار کرده است، چون هیچ فعالیتی در این حوزه ندارد. در واقع میتوان گفت نقش رسانه ملی بسیار کمرنگ است.
از تیراژ کتاب شرمگینیم
جهانگیریان معتقد است شبکه های مجازی و ماهواره ها، نتوانسته اند در سرانه مطالعه کشورهای پیشرفته ای همچون کانادا، ژاپن یا کشورهای اروپایی تاثیر چشمگیری داشته باشند. سرانه مطالعه و میزان تیراژ کتاب، جنبه حیثیت ملی دارد. وقتی می شنویم که میانگین تیراژ کتاب در کشوری مانند ارمنستان با یک جمعیت 30 میلیونی، چندین برابر ایران با جمعیتی حدود 80 میلیون نفر است، شرمگین میشویم؛ تیراژ کتاب به حیثیت ملی ما بازمیگردد. سیاستگذاران باید به این مساله توجه کنند که حیثیت ملی، فقط دفاع نظامی نیست بلکه بخشی از آن، فرهنگ جامه است. زمانی که سینما و تئاتر و ادبیات ما از مرزها گذر کند و در عرصه بین المللی برای خودش جایی باز کند، به فرهنگ و تاریخ ما آبرو می بخشد و ریشه های ما را زنده نگه میدارد؛ ریشههایی که به آن می بالیم و میگوییم که جزو پنج تمدن اول جهان هستیم.
این نویسنده در مقایسه ادبیات با سینما بیان میکند: در سال های اخیر حرکت های خوبی در حوزه سینما شکل گرفته و این حرکتها از دل ملت جوشیده و بیرون آمده است. امروز سینمای ما در بزرگترین جشنواره های دنیامانند کن و اسکار حضور دارد و نگاه داوران این جشنواره ها، به سینمای ایران است. ما درعرصه تئاتر هم عملکرد خوبی داشته ایم اما ادبیات که دارای ظرفیت خوبی هم هست، از این امکان بی بهره مانده چرا که یک اراده جدی برای رسیدگی به این وضعیت و همچنین ترجمه آثار وجود ندارد.
او اضافه می کند: کتاب های من زمانی با تیراژ 20 تا 30 هزار نسخه منتشر میشد اما اکنون به دو هزار نسخه رسیده است؛ یک جای کار می لنگد. باید آسیب شناسی کنیم که چطور در سرانه مطالعه، سیر نزولی را طی کرده و به وضعیت کنونی رسیدهایم. من فکر میکنم یک بخشی به وزارت ارشاد مربوط میشود که در دولت اصلاحات خوب حمایت میکرد، بخشی از کتاب ها را خریداری میکرد، آنها را به کتابخانه مدارس هدیه می داد و خیال ناشر از این بابت تا حدی راحت بود. اما اکنون این امکان از بین رفته و وام و سهمیه کاغذ را نیز حذف کردهاند و در واقع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تمامی سیاست های حمایتی خود را از بازار نشر وکتاب حذف کرده است.
دغدغه کتابخوانی در سطح مدیران وجود ندارد
اما در این بین نقش وزارت آموزش و پرورش را نیز نباید نادیده گرفت. این وزارتخانه سال هاست قرار است یک زنگ مطالعه در مدارس برگزار کند اما هر سال به تاخیر می افتد. از سوی دیگر وضعیت کتابخانه مدارس به گونه اسفباري است که در این گزارش مجال پرداختن به آن نیست.
جهانگیریان نقش وزارت آموزش و پرورش را حتی مهمتر از وزارت فرهنگ میداند و در این خصوص میگوید: اگر بچههای ما که در مقابل فرهنگ غرب به شدت آسیب پذیر شدهاند، به کتابخوانی عادت کنند، در نسل بعد شاید شاهد چنین وضعیتی نباشیم. کودکان ما از ابتدا از فرهنگهای غیرایرانی تغذیه میشوند. ما روی کودکان خود کار نمیکنیم چرا که خود دغدغه مطالعه نداریم. خانواده ها بیشتر به دنبال این هستند که فرزندانشان در کنکور موفق شوند و نگرانند مبادا به جاده خاکی بزنند و رمان بخوانند! از سوی دیگر در مدارس هم همین مساله ترویج میشود به گونهای که مدارس یاکتابخانه ندارند، یا کتابهای موجود در آن به هیچ عنوان مناسب کودکان و نوجوانان نیست. نویسنده داستان «انگشت انگشتری» با اشاره به اینکه دغدغه کتابخوانی در سطح مدیران وجود ندارد اضافه میکند: در کشوری مانند ارمنستان، عکس نویسندگانشان روی اسکانسها چاپ شده است. بيشتر خیابانها در کشورهای پیشرفته به نام نویسندگان و شاعران نام گذاری شده است. در اروپا و آمریکا حدود 80 درصد نامگذاری مکانها، به نام هنرمندان است. در شهرستان های کوچکتر ما اگر یک محله ای به نام علامه دهخدا وجود داشته باشد، کودکان میپرسند که علامه دهخدا کیست و آنوقت جستوجو میكنند. در واقع به این شکل است که فرهنگ کتابخوانی جا می افتد. بعد از انقلاب، کمتر مکان هایی را داریم که به نام مشاهیر ادبیات ایران نامگذاری شده باشد.
راهکار چیست؟
جهانگیریان تاکید میكند: اگر به دنبال راهکار هستیم در ابتدا وزارت آموزش وپروش باید جلو بیاید و با تشکیل یک شورای کتاب که در آن میتواند از انجمن نویسندگان کتاب کودک و ناشران بزرگ کوک کمک بگیرد، دري باز کند تا مدارس نقش موثری در حوزه کتابخوانی ایفا کنند.
نویسنده فیلمنامه «مرد کوچک» برتجهیز کتابخانه های مدارس تاکید میکند و میگوید: وزارت آموزش و پرورش باید برای تجهیز کتابخانهها فکري اساسی کند. در ابتدا باید تجهیز فیزیکی صورت بگیرد؛ مدارس عاری از کتابخانه را مجهز کنند و قدم بعد، برنامهریزی و جا دادن کتابهای مناسب در این کتابخانه است.
باید ساعاتی برای کتابخوانی اختصاص دهند، سیاست های تشویقی داشته باشند و از نویسندگان برای دیدار با بچه ها دعوت کنند؛ این کارها می تواند به یک فرهنگ و عادت بدل شود. کودکی که از ابتدا با کتاب آشنا باشد، در آینده هم این عادت را ترک نخواهد کرد. من همینجا از قول انجمن نویسندگان کودک و انجمن ناشران کودک قول میدهم که وزارت آموزش و پرورش و همچنین صدا و سیما اگر بخواهد کاری در حوزه کتابخوانی انجام دهد، ما به آن ها کمک میکنیم.
دیدگاه تان را بنویسید