جایگاه قهرمان ها

۵۵آنلاین :

قهرمانان طیف وسیعی از گروه­های مرجعی را به وجود می­آورند که مردم به آن­ها تکیه می­کنند

انسان‌ها از بدو تولد و از زمانی که جامعه­پذیری را آغاز می‌کنند، نیاز به دستاویزها و وسایلی برای شناخت بهتر محیط خویش و نسبت خود با محیط و نیز درک میزان موفقیت خویش و ... دارند. بدون داشتن این دستاویزها، پیشرفت یا موفقیت عملاً غیرممکن می‌شود. دو مورد از این دستاویزها که به موضوع بحث ما مربوط می‌شود، گروه‌های همالان مرجع‌اند. گروه همالان شامل همبازی‌های دوران کود کی همکلاسی‌های دوران نوجوانی و جوانی همکاران دوران بزرگسالی و مواردی از این قبیل نسبت ما را با همتایان خود تعیین می‌کنند و به ما نشان می‌دهند که ما در مسیر زندگی در مقایسه با همتایانی که با هم در مسیر زندگی قرار گرفته‌ایم، کجای کاریم. مثالی بزنم. مسابقات اتومبیلرانی را احیاناً از تلویزیون دیده‌اید. در این مسابقات مرتب از طریق گوشی در گوش راننده و همچنین از بلندگوی محل برگزاری وضعیت رانندگان و اینکه هر کدام در چه موقعیتی هستند. گزارش می‌شود راننده می‌تواند دریابد که چقدر توفیق یا ناکامی داشته است. گروه همالان این کار را برای ما انجام می‌دهد و البته کارکرد آن به این مورد ختم نمی‌شود. در تعامل ما با همالان در دوران کودکی و در بازی‌های کودکانه، استعدادهایمان بروز می‌کند و هر کدام جایگاه خود را نشان می­دهیم. آنانی که استعداد مدیریت دارند در همان بازی­ها در جیاگاه رهبری قرار می‌گیرند و ... در تعامل میان همالان، فرهنگ به عنوان خصیصه­ای اجتماعی معنا می­یابند، بدین معنا که رفتارها و خصلت­های ما که منعکس کننده ویژگی­های خانوادگی ماست در سطح اجتماع و در میان نمایندگان اجتماع که همالان ما هستند محک می‌خورد و ارزش­گذاری می‌شود. برخی حذف و برخی تعدیل می‌شود و آنچه در این تعامل می‌ماند فرهنگ را به وجود می­آورد.

گروه مرجع نقش و کارکرد متفاوتی دارد. گروه مرجع آن‌هایی را شامل می‌شود که ما آن‌ها را موفق می­دانیم. اگر بخواهیم به همان زبان مسابقات اتومبیلرانی سخن بگوییم کسانی هستند که پیش از این رکوردهای ثبت کرده‌اند و از یک طرف نشان داده‌اند که این میزان موفقیت امکان­پذیر است و از طرف دیگر ما را وامی دارند تا از آن میزان موفقیت فراتر برویم و به قول معروف رکوردی برای خود ثبت کنیم. کارکردهای بسیار دیگری نیز برای گروه مرجع می‌توان در نظر گرفت که در ادامه بدان‌ها اشاره می‌شود.

گروه مرجع طیف وسیعی از اشخاصی اعم از واقعی و گاه افسانه­ای، را در برمی‌گیرد. قهرمانان افسانه­ای مانند رستم و سهراب و سیاوش و فریدون و ایرج، قهرمانان افسانه­ای به الزاماً باستانی، مانند سوپرمن و بن­تن و بتمن و زورو، سلیریتی­های از میان هنرپیشگان، خوانندگان و ورزشکاران، دانشمندان و کارآفرینان موفق، و انسان‌های پاک و از خودگذشته که در راه ارزش‌ها و آرمان­های خود ایثار و از خودگذشتگی کردند طیفی از گروه مرجع به وجود می‌آورند. گروه مرجع هویت­بخش است. احساس نیاز به غرور افتخار مردم را برآورده می‌کند و هدفی را پیش­روی نسل جوان قرار می‌دهد تا بکوشند بدان جایگاه دست یابند. گروه مرجع می‌تواند ارزش‌های انسانی را نمایندگی کند و درست زندگی کردن را یاد بدهد و البته در صورت انحطاط، می‌تواند ضد ارزش‌ها را نمایندگی کند.

قهرمانان دسته­ای از اعضای گروه مرجع هستند که ارزش‌هایی در درون خود دارند. شهرت و تصویرسازی رسانه­ای آن­ها را به اوج نرسانده، بلکه توانایی‌های شخصی آن‌ها برتری بخشیده است. تفاوت آن‌ها با سایر سلبریتی­ها نیز در همین است. هر جامعه­ای به قهرمان نیاز دارد و این قهرمانان باید طیف گسترده­ای را تشکیل دهند. طیفی از افراد دارای توانایی جسمانی، توانایی فکری، آزادی­خواهان و دادخواهان و دادگستران و...

اگرچه هر جامعه­ای به قهرمان نیاز دارد، ولی بسته به نوع نظام سیاسی و نوع جامعه، قهرمانان آن تنوع می‌یابند. اگر جوامع دموکراتیک را از غیر دموکراتیک متمایز کنیم، قهرمانان جوامع دموکراتیک متنوع­ترند. این قهرمانان خودانگیخته‌اند و طیف متنوعی از باورها و دیدگاه‌ها را نمایندگی می‌کنند. در مقابل، در جوامع غیر دموکراتیک و بسته، قهرمان ساخته نظام سیاسی یا حزب است. در آتیکا تبلیغاتی هر قهرمان، پس از معرفی او می‌توان این عبارت را نیز به تصریح یا تلویح دید که «او به حزب نیز علاقه­مند است».

عوامل دیگری نیز تعیین کننده نوع قهرمانان یک جامعه‌اند. وضعیت اجتماعی علاوه بر عامل سیاسی تعیین کننده است. جوامعی را که اصطلاحاً جوامع رو به انحطاط یا منحط می‌نامم، جوامعی هستند که ارزش‌های انسانی مانند عدالت، آزادی، صداقت و امثال این‌ها رو به انحطاط گذاشته است. آزادیخواهان و عدالت خواهان صداقت جویان به فقر و عزلت می‌یافتند و آزادی و عدالت و صداقت ارزش خود را از دست می‌دهند. در عوض، ثروت و قدرت ارج و ارزش می‌یابند. چنین جامعه­ای چیز ارزشمندی برای افتخار کردن ندارد. تنها برای فضیلت‌هایی مانند عدالت و آزادی و صداقت می‌توان جان­فشانی کرد. ثروت و قدرت ارزش جانفشانی ندارند. در این جامعه ایثار رخت برمی‌بندد و افتخار از میان می‌رود، در این جامعه باید چراغ به دست گرفت و به دنبال ایثارگر گشت و یا از جامعه­ای دیگر به عاریت گرفت. در مقابل در جامعه­ای که ارزش‌ها شان و جایگاه خود را حفظ کرده‌اند، همچنان چیزی ارزشمند وجود دارد. آنگاه است که قهرمانان بازتولید می‌شوند.