یافتههای قابل استفاده از تجارب دیگران در سهمیه بندی مواد مخدر
| درس گرفتن از تجربه سایر کشورها درباره سهمیه بندی و جرم زدایی میتواند به کاراتر شدن برنامههای داخلی کمک کنند.
۵۵آنلاین :
درس گرفتن از تجربه سایر کشورها درباره سهمیه بندی و جرم زدایی میتواند به کاراتر شدن برنامههای داخلی کمک کنند. در حل حاضر ایران برنامه ایران برنامه سهمیه بندی مواد در دستور کار قرار گرفته است. از این رو در ادامه به ارائه یافتههایی از تجربه دیگران در این زمینه خواهیم پرداخت که مورد توجه قرار دادن آنها میتواند برای هرچه کاراتر شدن اجرای این برنامه در ایران سودمند باشد
- یافتههای حاصل از سهمیه بندی مواد مخدر
تعداد زیادی از افرادی که در برنامه سهمیه بندی هروئین در سوئیس حضور داشتند، نه تنها مصرف کننده بلکه خرده فروشان و دلالان بازار هروئین در سوئیس بودند. به عنوان یکی از نتایج برنامه سهمیه بندی هروئین که از سال ۱۹۹۴ در سوئیس آغاز شد، بازار این ماده مخدر تقریباً رو به نابودی گذاشت. اما باید توجه داشت که به دلیل شرایط رفاهی سوئیس، مصرف کنندگان هروئین که در بازار فروش آن نیز فعالیت میکردند، برای ماندن در این بازار و ادامه دادن این شغل، از خود مقاومت چندانی نشان نمیدادند زیرا هم دارای بیمه بیکاری بودند و هم امکان یافتن شغل مناسب برایشان فراهم بود. اما در ایران چنین وضعیتی حاکم نیست. معتادان بیمه بیکاری ندارند و امکان یافتن شغلی نیز به آسانی برایشان فراهم نیست. بنابراین اگر سازمانهای مبارزه با مواد مخدر در ایران، با هدف از بین بردن بازار مواد مخدر یا کمرنگ کردن فعالیت در این بازار، برنامه سهمیه بندی مواد مخدر را در سر میپرورانند، باید توجه کنند که پیادهسازی عینی تجربیات کشورهایی همچون سوئیس نتایج مشابهی نخواهد داشت زیرا آن دسته از مصرف کنندگان مواد مخدر که به دلالی یا خرده فروشی نیز مشغول هستند که تعدادشان کم هم نیست، از این طریق گذران زندگی میکنند. بنابراین بازار مواد مخدر در ایران بسیار بیشتر از بازار مواد مخدر در سوئیس مقاومت خواهد کرد. پر واضح است که اگر بازار مواد مخدر در ایران به فعالیت خود ادامه دهد، حتی اگر طرح سهمیه بندی مصرف کنندگان زیادی را شامل شود، هر روزه به تعداد معتادان افزوده خواهد شد. از این رو طرح سهمیه بندی مواد مخدر در ایران نخواهد توانست به اندازه آنچه در کشوری همچون سوئیس اجرا شد، نتیجه بخشی باشد. اما اگر به عنوان یک طرح مکمل، توجه به وضعیت کار و درآمد مصرف کنندگان مواد مخدر که سهمیه بندی مواد شامل حالشان میشود نیز در دستور کار قرار گیرد، میتوان انتظار داشت که سهمیه بندی مواد مخدر در ایران سودمند واقع شود. همچنین در سوئیس هروئین نیز همگام با آن اجرایی شوند.
همچنین بلافاصله بعد از اینکه طرح سهمیه بندی و عرضه دولتی هروئین در سوئیس آغاز شد، تزریق مواد مخدر در پارکها و مکانهای عمومی به شدت افزایش یافت. این موضوع به عنوان یکی از اثرات جانبی اجتماعی خط مشی جدید دولت سوئیس در مقابله با مضرات مصرف مواد مخدر، تصویر زشتی از آزادسازی مصرفان به وجود آورد که توجه رسانههای جهان را به خود جلب کرد. بنابراین مقابله با این اثر جانبی در دستور کار دولت سوئیس قرار گرفت. استفاده از زور و بستن اجباری پارکهایی که به محل تزریق معتادان تبدیل شده بودند نتوانست این مشکل را حل کند زیرا این کار مصرف کنندگان مواد مخدر را از پارکها، به مناطق مسکونی و تجاری منتقل کرد. بنابراین برنامه سهمیه بندی هروئین که با هدف مقابله با شیوع ایدز و ارتقای سطح سلامت شکل گرفت، به نوعی با آزادسازی مصرف و تزریق مواد مخدر منجر به رایج شدن این کار در سطح شهرهای سوئیس شد. در نهایت برنامه استفاده از زور برای بستن «پارکهای تزریق1» به وجود آمده در مکانهای عمومی، به طور وسیعتر و با قدرت بیشتر در دستور کار قرار گرفت و اجرایی شد. همچنین طرح «جایگزینی مواد مخدر» یعنی ترویج استفاده از داروهای درمانی که اثراتی مشابه هروئین داشتند، به مرحله اجرا گذاشته شد.
بنابراین باید توجه داشت که طرح سهمیه بندی مواد مخدر در ایران میتواند منجر به افزایش تعداد پارکهایی شود که تزریق و مصرف مواد مخدر در آنها رایج است. این پیامد توجه به دو نکته مهم را ضروری جلوه میدهد؛ اول اینکه باید از ترویج پارکهای تزریق در سطح شهرها جلوگیری به عمل آید و کلینیکهای مشخصی برای مصرف مواد سهمیه بندی شده در نظر گرفته شود. از طرفی رویکرد جایگزینی مواد مخدر در کنار طرح سهمیه بندی آن، باید بیشتر مورد استفاده قرار گیرد. در سوئیس، ابتدا هزار نفر در طرح سهمیه بندی حضور داشتند که از این تعداد، ۸۰۰ نفر هروئین دریافت میکردند. این در حالی بود که در یکی از طرحهای مکمل این برنامه، یعنی «جایگزینی مواد مخدر»، متادون برای 15 هزار مصرف کننده در دسترس قرار گرفته بود. البته این تعداد در سالهای بعد چند برابر شد.
در طرح سهمیه بندی و عرضه دولتی مواد مخدر در سوئیس که در سال 1994 آغاز شد، کسانی که میتوانستند در این طرح شرکت کنند، باید دارای چندین ویژگی بودند. حداقل سن 20 سال، اعتیاد روزانه برای مدت معین، سطح سلامت پایین ناشی از مصرف مواد مخدر و تلاش برای ترک اعتیاد درگذشته از جمله این ویژگیها بود. به عبارت دیگر طرح سهمیه بندی زمانی میتواند سودمند واقع شود که افراد شرکت داده شده در این طرح، در برابر ترک اعتیاد یا فعالیت در بازار خرده فروشی مواد مخدر از خود مقاومت نشان ندهند. همچنین افرادی که بدون برنامه سهمیه بندی و طرحهای مکملان، ترک اعتیاد برایشان بسیار سخت جلوه کند. از اینرو برای اینکه سهمیه بندی مواد مخدر در ایران بتواند آنچنان که باید و برای آن هزینه میشود، کارا باشد، نیاز است که به طور دقیق، ویژگی افرادی که میتوانند برای مصرف شخصی، مواد مخدر سهمیهای دریافت کنند، مشخص شود. در غیر این صورت ممکن است پس از مدتی افرادی که در این طرح شرکت و سهمیه خود را دریافت کنند، اقدام به فروشی آن در بازار سیاه و از این طریق گذران زندگی کنند. به عبارت دیگر سهمیه بندی که با هدف کاهش معاملات مواد مخدر در دست اجرا قرار گرفته است، خود باعث ظهور نوعی دیگر از بازار سیاه مواد مخدر شود.
در سوئیس، افرادی که موفق به شرکت در طرح دریافت سهمیهای هروئین شده بودند، باید در کلینیکهای مخصوص ثبت نام میکردند. این کلینیکها طیف وسیعی از خدمات پزشکی و اجتماعی را در اختیار آن بیماران قرار میدادند. همچنین هیچ کلینیکی نمیتوانست بیشتر از ۱۵۰ نفر را تحت پوشش قرار دهد. ایجاد این کلینیکها بسیار منطقی به نظر میرسد زیرا بدون توجه به جنبه پزشکی و خدمات اجتماعی مورد نیاز مصرف کنندگان مواد مخدر، عرضه دولتی آن تنها مصرف مواد مخدر را برای معتادان آسانتر کرده است. همچنین باید توجه داشت که | اجرای طرح نسبت به بودجه تخصیص داده شده و با هدف حداکثر کارایی صورت گیرد. به عبارت دیگر اگر بخواهیم همه مصرف کنندگان را در سهمیه بندی شرکت دهیم، نیاز به کلینیکهای بزرگتر و بیشتری داریم. اما کلینیکهای بزرگتر و بیشتر، هزینه بیشتری را هم میطلبد که خارج از توان دولت است. پس مجبور خواهیم شد به هر کلینیک افراد بیشتری را اختصاص دهیم. درست مثل اینکه دانش آموزان زیادی را در کلاس کوچک بگنجانیم و مسوولیت همه آنها را به یک معلم واگذار کنیم. در این حالت بدون شک کارایی پایین خواهد آمد زیرا هر مصرف کننده مراقبت و خدمات اجتماعی مورد نیاز خود را دریافت نخواهد کرد.
همچنین در برنامهای که در سوئیس اجرا شد، دریافت هروئین نه تنها منحصر به کلینیکهای مخصوص بود بلکه تزریق آن نیز فقط باید در آنجا صورت میگرفت یعنی هیچ کس نمیتوانست هروئین را از آنجا خارج کند. البته اگر شخصی نمیتوانست به کلینیک مراجعه کند و سهمیه خود را دریافت کند، به او متادون داده میشود. به عنوان یک نتیجه غیر مستقیم، استفاده از متادون به جای مصرف هروئین، رو به افزایش میگذاشت. با توجه به این موضوع، مسوولان باید توجه داشته باشند که دادن سهمیه مواد مخدر به مصرف کنندگان نباید به صورتی باشد که بتوانند در هر زمان و هر جایی که خواستند، آن را مصرف کنند.
دیدگاه تان را بنویسید