آیا لانینو سالی کم بارش را برای ایران رقم میزند؟
| ال نینو و لانینو جزو شاخصهای بزرگ مقیاس جوی هستند و بر مناطق دورتر از محلی که رخ میدهند تاثیر میگذارند و شاخصهایی نیستند که فقط در یک اقلیم موثر باشند.
۵۵آنلاین :
ال نینو و لانینو جزو شاخصهای بزرگ مقیاس جوی هستند و بر مناطق دورتر از محلی که رخ میدهند تاثیر میگذارند و شاخصهایی نیستند که فقط در یک اقلیم موثر باشند.
معمولاً روند ایجاد شدن این شاخصهای جوی به این صورت است که یک دوره ال نینو، یک دوره فاز خنثی و یک دوره لانینو شکل میگیرد. این سیری است که به تغییرات دمای آب در سطح اقیانوس آرام از شرق استرالیا تا سواحل غربی آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی آن هم در بخش حارهای بر میگردد.
در بخش حارهای دمای سطح آب به طور میانگین باید 21 درجه سلسیوس باد اما گاهی این دما گرمتر میشود و در این حالت کم کم فاز ال نینو شروع میشود. در ال نینو ضعیف، حدود 9/0 درجه متوسط دمای آب در این منطقه وسیع که مساحت آن به چند هزار کیلومتر میرسد، گرمتر از حد معمول است که به آن آنومالی یا ناهنجاری مثبت در سطح آب میگویند.
اگر فاز لانینو وارد شود دمای آب کمتر از حد معمول میشود یا به عبارت دیگر ناهنجاری منفی اتفاق میافتد و سطح آب سردتر از حد معمول میشود اما فاز خنثی که در واقع همان فاز معمولی است دما 26 درجه سلسیوس است.
ال نینو و سطح آب
زمانی که ال نینو شکل میگیرد به دلیل این که دما گرمتر مشود فشار در سطح آب کاهش پیدا میکند، همین تأثیر اندکی که به فشار آب دریا یا به فشار آب اقیانوس وارد میشود همگرایی در سطوح زیرین را زیاد میکند و همگرایی در سطوح زیری در اقیانوس آرام باعث صعود هوا در سطوح جو میشود. این صعود هوا باعث بارندگیهای شدید در مناطق اقیانوس آرام میشود چرا که آب اقیانوس آرام چندین کیلومتر عمق دارد و در نتیجه انرژی فراوانی هم در آن نهفته است که باعث افزایش بارندگی در این مناطق میشود.
اما برعکس در پدیده لانینو آب سردتر میشود و فشار در سطح افزایش پیدا میکند، به عبارت دیگر سطح واگرا میشود و جریانهای صعودی ضعیف میشوند تا در نتیجه بارندگیها کاهش پیدا کند. این کمبود بارندگی باعث میشد که به عنوان مثال ماهیگیران کشور پرو که صنعت ماهیگیری گستردهای دارند در اثر این پدیدهها ماهیهای کمتر یا فراوانتری بگیرند.
بعدها کشف شد که پدیدههایی مثل ال نینو و لانینو از قدیم وجود داشته است و بیش از 100 سال سابقه تاریخی دارد که به صورت تجربی شناخته شده است. در سالهای بعد نیز بررسی و مشخص شد که این تغییرات آب و هوایی و تغییرات سطح دمای آب و اثرات آن فقط محدود به سواحل آمریکا و اقیانوس آرام نیست.
ال نینو و افزایش بارندگیها؟
در سالهایی که ال نینو اتفاق میافتد در سواحل آمریکای جنوبی بارندگیها زیاد میشود ولی برعکس در همان زمان در جنوب شرق آسیا و آن سوی اقیانوس آرام مثل اندونزی و فیلیپین بارندگیها کم میشود و به عبارتی خشکسالی حاصل میشود و باعث آتش سوزی جنگلها میشود اما در فاز لانینو برعکس این روند اتفاق میافتد یعنی از استرالیا تا سواحل غربی آمریکا بارندگیها کاهش مییابد و برعکس در جنوب شرق آسیا بارندگیها افزایش پیدا میکند. همین الگوی فشاری یا دمایی تنها محدود به سطح نیست و باعث تأثیر در عمق جو نیز میشود؛ در واقع الگوی گردش تودههای هوا را در آن منطقه تغییر میدهد و این روند اثرات خود را در سایر نقاط دنیا میگذارد.
به غیر از ال نینو و لانینو شاخصهای بزرگ مقیاس دیگر که به آنها دورپیوند نیز گفته میشود هم وجود دارد، شاخصهایی که در منطقهای دوردست اتفاق میافتد اما به نوعی تأثیر خود را در دیگر نمکره زمین هم میگذارد.
از جمله دورپیوندهای دیگر میتوان به NAO یا شاخص نوسان کم فشار اطلس شمالی اشاره کرد.
گاهی در جنوب نیمکره شمالی نوسان پرفشاری شکل میگیرد و برعکس در مناطق شمال اقیانوس اطلس و کرینلند نوسان کم فشارتری ایجاد میشود. هر چقدر این نوسانات پرفشار و کم فشار قویتر باشد سیستمهایی که از اقیانوس اطلس گذر میکنند و به ایران میرسند مسیر شمالیتری را طی میکنند و در نتیجه بارشهای کمتری را نصیب ما میکنند اما در مقابل اگر نوسان کم فشار و پر فشار ضعیف شود سیستم شمالی به بخشهای جنوبی نفوذ میکند که البته در فازهای مثبت و منفی خود تأثیرت متفاوتی را در مدیترانه ایجاد میکند.
شاخص دورپیوند دیگری وجود دارد به نام MGO که در اقیانوس هند اتفاق میافتد که مهمترین منبع تغذیه رطوبتی ایران در فصلهای بارش در اواخر پاییز و زمستان شناخته میشود. این نوسان گردش جریانات سطوح جبر را تحت تأثیر قرار میدهد. شاخص MGO هشت فاز مختلف دارد که بعضی فازهای آن مثل فازهای شش، هفت و هشت برای بارندگی در ایران بهتر است و بعضی فازهای آن مثل فاز چهار یا پنج برای ما مفید نیست.
همچنین شاخص پر فشار دیگری وجود دارد به نام شاخص سیبری. زمانی که فشار در سیبری زیاد میشود گردشهای ساعتگرد حول فلات تبت بیشتر میشود و جریانات شمال شرقی را از فلات تبت به شمال ایران گسیل میدهد که در واقع از افغانستان و ترکمنستان وارد ایران میشود. این جریانات از منطقههای خشک و به شدت سرد وارد میشود که دمای هوا را کاهش میدهد. وقتی این جریانات حاکم میشود تأثیرشان این است که مثلاً جبهههای گرمی که از جنوب کشور وارد میشوند در تمامی سطح صعود بهتر قرار میگیرند و بارندگیها بیشتر میشود.
تمامی این شاخصها دست به دست هم میدهند تا الگوی بارش را در کشور رقم بزنند. سال گذشته وزارت نیرو فقط ال نینو را در نظر گرفت در حالی که ال نینو به تنهایی تعیین کننده وضعیت آب و هوایی ما نبود. آنچه امسال به عنوان خشکسالی پیش بینی شده است تنها به واسطه وقوع لانینو نیست چرا که این دورپیوند به تنهایی نمیتواند در ایجاد خشکسالی تعیین کننده باشد.
چند مطالعه و پژوهش در خصوص وضعیت آب و هوایی در ایران در سال جاری نشان میدهد که با وجود لانینو نمیتوان به ترسالی امیدوار بود، گرچه میتوانیم شرایط عادی را برای زمستان امسال داشته باشیم چون بر اساس برخی مطالعات و بررسیها تغییرات مشخصی برای اقلیم کشور در پاییز و زمستان امسال پیش بینی و گزارش نشده است.
ال نینو، ترسالی یا خشکسالی؟
به طور مشخص نمیتوان گفت با وقوع ال نینو یا لانینو لزوماً با ترسالی یا خشکسالی مواجه میشویم چون پیش از این سابقه داشته است که همراه با ال نینو و لانینو بارشهای کم و زیادی رخ داده است و بین ال نینو و لانینو - ترسالی و خشکسالی - همبستگی زیادی وجود ندارد که بخواهیم این گونه پیش بینی کنیم که با وجود لانینو در سال جاری حتماً با خشکسالی روبهرو خواهیم شد.
سال گذشته با وجود آن که ال نینو پیش بینی شده بود برخی استانها مثل فارس، اصفهان، یزد و خراسان جنوبی بیشترین خشکسالیها را داشتند و تا 45 درصد کمتر از میزان معمولیشان بارندگی داشتند و از سوی دیگر برخی استانها مثل کرمانشاه و ایلام بارندگیهای خوبی داشتند و همچنین برخی استانها مثل تهران، البرز و قزوین شرایط معمولی به لحاظ بارندگی داشتند.
برای امسال نیز با وجود آن که لانینو پیش بینی شده است اما انتظار خشکسالی مضاعفی در ایران نداریم. برخی از مدلهای کوتاه مدت از مدت زمانی که از پاییز گذشته نشان میدهد که نمیتوان تا اوایل آبان انتظار بارش چندانی داشت. مدلهای اقلیمی پیش بینی کردهاند که اگر ماه اکتبر را کنار بگذاریم تقریباً در ماههای بعد از آن شرایط بارش برای کل کشور طبیعی خواهد بود.
از سوی دیگر هم همین دورپیوندها مثل لانینو به لحاظ وضعیت بارندگی نگرانمان میکند چون از مهرماه هم به غیر از سواحل شمالی در سایر بخشها و نواحی کشور شاهد بارش جدی نبودیم و به نظر میرسد این شرایط تا اوایل آبان ادامه داشته باشد.
دیدگاه تان را بنویسید