روایت وزیر دولت جنگ از رابطه هاشمی و سپاه
| گفتوگوی «شرق» با حسن عابدیجعفری
۵۵آنلاین :
علی ایوبی: حسن عابدیجعفری که به عابد جعفری معروف است، از کمشمار افرادی است که در چند مرحله مهم پیش و بعد از انقلاب حضور داشته است. او که دکترای مدیریت از دانشگاه ایالتی تگزاس دارد، در زمان تحصیل، درس و دانشگاه را رها کرد تا در زمستان 57 به دیدار امام در پاریس برود. عابد جعفری از افرادی است که در تأسیس سپاه پاسداران نقش داشت و با توجه به تحصیلاتش از گزینههای وزارت بازرگانی در دولت شهید رجایی بود که البته با مخالفت بنیصدر مواجه شد. او البته در دولت میرحسین موسوی به وزارت بازرگانی رسید و در کوران جنگ یکی از مهمترین نهادها را که به نیازهای اولیه مردم مرتبط بود، هدایت کرد. عابد جعفری همچنین از بازماندگان حادثه هفتم تیر است که در آن شهید بهشتی و 72 نفر دیگر به شهادت رسیدند؛ اما او از ناحیه پا و گوش مجروح شد. عابد جعفری در این مصاحبه از دورانی میگوید که در پاریس در کنار امام بود، از دورانی که به وزارت بازرگانی رفت و از مخالفان و موافقانی که داشت. او همچنین درباره علل تشکیل سپاه پاسداران و کارکردهای آن گفت.
شما جزء افرادی بودید که در بحبوحه انقلاب در سال 57 در آمريكا تحصيل ميكرديد؛ چه شد که بهجاي آنکه به ايران برگرديد، به پاريس و نزد امام خميني(ره) رفتيد؟
دليل آن به قبل از انقلاب برميگردد. زماني كه در ايران بودم، در انجمن اسلامي فعاليت داشتم و دوز اسلامخواهي من پايين نبود. وقتي به آمريكا رفتم، در آنجا نیز مباحث سياسي ايران را در جلسات انجمن اسلامي دنبال ميكرديم و امام در منظر ما جايگاه خيلي ويژهاي داشتند. قبلا كتابهاي مرحوم بازرگان، شريعتي و مطهري را خوانده بوديم و ميشناختيم؛ اما وقتي حركت امام شروع شد، جمعبندي همه اين بود كه جنس حركت متفاوت است و همان ايدئالي بود كه دنبالش بوديم. با اين حركت كه آشنا شديم، اطلاعيهها و اعلاميههاي امام را بين دوستان ايراني و حتي ترجمههايش را بين برخي مردم آمريكا پخش ميكرديم؛ البته مصيبتها و پيامدهايي نيز داشت كه بماند. خيليها در آنجا از ما بزرگتر بودند؛ مثل محمد هاشمي، مرحوم نوربخش و... . در انجمن اسلامي و سير مبارزاتي که داشتيم، بحث و تبليغ ميکرديم، ولي امام از جنس ديگري بود. براي ما كه در آمريكا بوديم يا كساني كه در اروپا بودند، آمدن ايشان به پاريس فرصتي مغتنم بود و همه دلشان پر ميزد كه امام را از نزديك ببينند.
وقتي به پاريس رفتيد، درستان در دانشگاه تمام شده بود؟
امتحان جامع دكترا را داده و تزم را شروع كرده بودم؛ اما وقتي امام آمدند، هوايي شدم.
فقط به خاطر ديدن امام به پاريس رفتيد؟
ديدن امام و ادامه راه هرچه پيش بيايد، تصور نزديكي هم نداشتيم.
در 12 بهمن شما هم با امام به ايران برگشتيد؟
داستانش مفصل است؛ چند نفري بوديم كه در پاريس در دفتر امام مشغول كار شديم. همراه امام هم كساني آمده بودند؛ مثل شهيد محمد منتظري و شهيد عراقي. دوستاني هم مثل شهيد مطهري و شهيد صدوقي سر ميزدند و ميرفتند. خانواده حضرت امام هم بودند و آقاي اشراقي كه داماد امام بودند، مسائل بيت ايشان را در پاريس اداره ميکردند. عدهاي از دانشجويان اروپا هم براي ديدار ميآمدند و كمك هم ميكردند. بنابراين جمع بسيار خوبي از نيروهاي انقلابی در کنار هم بودند و حتي بچههايي كه به سوريه رفته بودند تا آموزش ببينند؛ مثل آقاي غرضي نیز در بحبوحه رفتن شاه به پاريس آمدند. هركس هم بنا بر زمينهاش كاري ميكرد؛ مثلا پذيرايي يا كمك به ضبط مطالب امام و ارسال به ايران. بايد بگويم دوران طلايي تكرارنشدني در عمرم بود كه در خدمت امام بودم.
اصولا سيستم مالي در زمان اقامت امام در پاريس چطور اداره ميشد؟
هركس وظيفهاي بر عهده گرفته بود و برخي هم كمك مالي ميكردند؛ البته كمك مالي به امام نبود، بيشتر پذيرايي از افرادي بود كه ميآمدند و سفرهاي هم در كار نبود. در بازار نوفللوشاتو دوستان نانباگت فرانسوي و چند شانه تخممرغ ميخريدند، تخممرغ آبپز درست ميكردند و از افراد پذيرايي ميشد. سن امام بالا بود و در بيت ايشان نديدم چه چيزي ميل ميكنند؛ اما ميشنيدم كه به خاطر سن و شرايط جسمي، آبگوشت ميل ميكردند. اينطرف اما همه جوان و دانشجو بودند و سنگ هم آب ميكردند، چه برسد به تخممرغ آبپز. مديريت مجموعه را شهيد عراقي بر عهده داشتند و دوستان هم همهجور كمكي ميكردند. وظيفهاي كه بر عهده ما گذاشته شد، اين بود كه بليتها را براي برگشت به ايران بگيريم و افراد را راهي فرودگاه كنيم. خودمان هم جزء آخرين نفرات بوديم؛ اما متوجه شديم سه ساعت قبل از سفر گيت را به دليل مسائل امنيتي بستهاند و ما جزء جاماندهها بوديم و با پرواز بعدي رسيديم. زماني که به تهران رسيديم، كاروان امام در بهشتزهرا بودند.
وقتي درباره آن زمان صحبت ميشود، عموم بحثها سياسي است؛ اینكه زمان برگشت به ايران قرار است چه كارهايی انجام بدهند. آيا در پاريس درباره اينکه قرار است اقتصاد كشور به چه صورت اداره شود هم صحبتي بود؟
درباره مسائل اقتصادي برداشت من از سؤالتان اين است كه در آن موقعيت حرف اساسي اين بود که مختصات نظام جديد چه خواهد بود؛ بنابراين انديشهها (به ميزان زيادي در اين زمينه مرحوم دكتر حسن حبيبي مؤثر بودند) بر اين مبنا بود كه قانون اساسي نظام جديد چيست. اگر سؤالتان اين است كه در آن قانون اساسي موارد مربوط به اقتصاد هم آمده بود يا نه، جوابتان بله است كه البته اين قانون ويرايش شماره يك بود و بعدها دستخوش تغييراتي شد و حضور شهيد بهشتي در بوميكردن قانون اساسي نسبت به خواستهها و شعارهاي مردم و ديدي كه از نگاه ديني بود، تقويت شد که آنجا هم موادي در قانون اساسي درباره اقتصاد وجود داشت و اينجا نیز همان مواد منتها با رويكرد ديني تقويتشده، آمد.
بااینحال، عمده بحثها در پاريس درباره تغيير نظام بود؛ مثلا شرايط اينطور بود كه از اطرافيان رژيم شاه عدهاي ميآمدند طرح فريب ايجاد كنند، اينكه چطور با اين افراد برخورد شود، جزء مسائل اساسي بود. يا اينكه فرانسه اجازه ميدهد حركتمان در آنجا ادامه داشته باشد يا نه. در خاطرات هم آمده كه دو بار تلاش كردند امام را اخراج كنند که امام فرمودند اگر من در كشتي باشم و از اين بندر به آن بندر بروم، دست از كارهايم برنميدارم. آنجا طرحواره نظام جمهوري اسلامي در قالب قانون اساسي مطرح بود، والا هيچ چيز با جزئيات مشخص نبود و اصلا بحث بود كه اين تغيير امكانپذير است يا نه تا به بعدش برسيم. به هر حال رژيم شاه كه محكم سر جايش بود و امام نيز آواره اينطرف و آنطرف ازجمله پاريس بودند و اينكه هواپيماي ايشان سالم به زمين بنشيند، مسئله پررنگي بود. حتي شب آخري كه قرار بود امام از فرانسه بروند، همه كساني را كه در بيت كار ميكردند، جمع كردند و گفتند من به ايران ميروم و شما ميدانيد با من كار دارند نه با شما. هر كاري از دستتان برميآمده تا الان انجام دادهايد، دستتان درد نكند، برويد دنبال كار خودتان و من قطعا فردا به ايران ميروم؛ اما يك نفر هم از اين مجموعه از جايشان تكان نخوردند و فردا همه عازم شدند.
بعد از پيروزي انقلاب در کدام دولت گزينه وزارت بازرگاني بوديد؟
زمان آقاي بنيصدر مطرح شد.
اما گويا شما را قبول نداشت.
بله؛ ايشان طبع خاصي داشت. افرادي را ميپذيرفت و عدهاي را هم رد ميكرد...
مثلا با نخستوزيري شهيد رجايي مخالف بود و نسبت به رئيس كل بانك مركزي، وزير خارجه و به وزارتخانههاي اقتصادي بهویژه وزارت بازرگاني حساسيت ويژهاي داشت.
چه دليلي داشت؟
نميدانم او چه شناختي از من داشت. من در آمريكا بودم و بنيصدر در پاريس. شناخت دوري از او داشتم و وقتي به پاريس رفتم، شناختم نزديكتر شد. هيچوقت هم اين مواجهه پيش نيامد كه دليل مخالفتش را بدانم؛ ولي محصولش اين بود كه انتخاب صورت نگيرد.
اما آقاي رجايي بهعنوان نخستوزير شما را انتخاب كردند.
شهيد رجايي انتخابهاي متعدد داشتند. البته ايشان بايد بعد از انتخاب براي تأييد به رئيسجمهور معرفي ميكردند و در مجلس رأي اعتماد ميگرفتند. گزينه شهيد رجايي بودم؛ ولي امكانپذير نشد. بعد از مسائل مربوط به بنيصدر و رفتن او از كشور، شهيد رجايي در همان دوران بنيصدر ناگزير شدند شهيد صادق اسلامي را که از افراد مبارز قديمي عضو مؤتلفه بودند و انسان شريفي بودند، بهعنوان سرپرست در وزارت بازرگاني بگذارند. ایشان نيز انصافا هرچه داشتند، در طبق اخلاص گذاشتند؛ اما افرادي كه اطرافشان بودند، از دوستان بازار و افراد تحصيلكرده خارج بودند و عدهاي هم كساني بودند كه در زمينه كار بازرگاني در داخل كار كرده بودند و در آنجا تركيب سهگانهاي شكل گرفته بود. بعد از حادثه حزب جمهوري اسلامي كه ايشان شهيد شدند، در انتخاب بعدي به آقاي كاظمپور اردبيلي رسيد كه ايشان هم يك دوره خدمت موفق داشتند و بعد از وزارت ايشان نوبت به آقاي عسگراولادي رسيد كه ايشان منتخب بازار بود. يكي از حرفهاي بازار اين بوده و هست كه مناصب اقتصادي را بازاريها بهتر ميتوانند اداره كنند تا كساني كه با مفاهيم كف بازار آشنا نيستند. مرحوم عسگراولادي مورد اعتماد مؤتلفه و امام بودند. زمان شهيد اسلامي، ما به وزارتخانه رفته بوديم و در جاهاي مختلف به ايشان كمك ميكرديم. آقاي عسگراولادي براي مناصبي مثل معاونت صادرات و بازرگاني داخلي كه با بازار و تجار سروكار داشتند، كساني را انتخاب كردند كه به تعبير خودشان از آن مجموعه باشند و حرف آنها را بفهمند؛ بنابراين مرحوم شفيق در بازرگاني داخلي و آقاي خاموشي هم بخش صادرات و بازرگاني خارجي را برعهده داشتند و بقيه دوستان هم به دیگر امور كمك ميكردند.
شما در دوره نخستوزيري ميرحسين موسوي براي وزارت به مجلس معرفي شديد.
بله، پيشازآن هم در زمان شهيد اسلامي بهعنوان معاون يا در برخي سازمانهاي وزارت بازرگاني حضور داشتم که در روز 15 شهريور سال 62 به مجلس معرفي شدم.
آقاي موسوي از شما شناخت قبلي داشتند؟
شناخت نزديك نداشتند؛ اما جمعبندي همه افراد در وزارتخانه بعد از رفتن آقاي عسگراولادي اين بود كه اگر من بيايم، خوب است. من هم تابع نظر جمع شدم؛ والا طرحي براي اين كار نداشتم و تا شهريور 67 به مدت پنج سال در خدمت دوستان بودم. البته دو بار از مجلس رأي اعتماد گرفتم؛ چون وقتي مجلس و دولت تغيير ميكرد، بايد کابينه معرفي ميشد.
با توجه به اينكه شما در دوران جنگ، مسئوليت وزارت کليدي بازرگاني را برعهده گرفته بوديد، مخالفان خاصي نداشتيد؟
بله، داشتم. جدايي آقاي عسگراولادي و آقاي توكلي كه وزير كار بود، از دولت، به صورتي بود كه نارضايتي به دنبال داشت و مهم نبود چه كسي جانشين اين دو بزرگوار ميشود. آقاي سرحديزادي به وزارت كار رفتند و بنده به وزارت بازرگاني. عظمت و جايگاه آقاي عسگراولادي كه معتمد امام و بازار بود و منِ جوان را كه ميخواستم جاي ايشان بنشينم، دوستان برنميتابيدند. علت مخالفت اين بود كه وزارت بازرگاني از دست بازار درآمده و آن کسی که آمده، غيربازار است. دليل دوم مخالفتها اين بود كه استراتژيای كه در دوران جنگ دنبال ميشد، با استراتژيای كه تا آنجا آمده بود، متفاوت بود. بالاخره بعد از جنگ بايد در اقتصاد تغيير رخ ميداد و همه دنبال اين تغيير بودند. تغيير هم اين بود كه از كشور وابسته به نفت و واردكننده همه چيز به كشوري تبديل شويم كه بتوانيم روي پاي خودمان بايستيم و اينطور نباشد كه اگر نفت ما را تكان دادند، اقتصادمان لغزنده و لرزان باشد. بايد اقتصاد به سمتي ميرفت كه توليد مبنا قرار بگيرد و اين متفاوت بود با اين روند که نفت بفروشيم و کالا وارد کنيم. سياست جديد ادامه اين راه نبود و اجازه نميداد كه درآمدها بهاينصورت ادامه داشته باشد. در آن زمان اين سياست جزء سياستهاي اصلي بود. دو، سه وزارتخانه صنعتي در كنار وزارت بازرگاني وجود داشت و به تبع استراتژي اصلي حمايت از توليد در داخل (كه امروز خيلي پررنگ شده؛ اما آن روز عمل شد)، معاونت پشتيباني از توليدات ايجاد كرديم كه اگر توليد جايي به مشكل برخورد، بهسرعت آن را رفع كنيم. براساس سياستي كه آن روز اجرا شد، اصناف توليدي را از بقيه اصناف جدا كرديم و گفتيم اينها ستون فقرات كشور هستند. روزي مسئول صندوق عمران مراتع به شهيد رجايي گزارش داد كه يونجه و علوفه از استراليا وارد كردهايم، ايشان گفت پس بفرماييد شما صندوق عمران مراتع استراليا هستيد؛ درحاليكه طبق اساسنامه بايد مراتع ما را آباد ميكرديد. استراتژي اين بود كه وابسته نباشيم؛ اما كساني كه از قبل واردات انجام ميدادند و نمايندگي ميگرفتند و... سود و منزلتي در اقتصاد داشتند، كمكم احساس خطر كردند و مخالفتها از اينجا ناشي ميشد. تغييرات ما در راستای منافع اقتصادي كشور بود كه باعث شد افراد جديدي به ميدان بيايند؛ مثلا اصنافي كه شروع به توليد كردند، شايد در همان مدت بيش از 43 نمايشگاه خارجي برگزار كرديم كه محصولاتشان را در دوران جنگ به نمايش بگذارند و قراردادهايي هم بستند. اگر از آن افراد درباره وزارت بازرگاني دوران جنگ سؤال كنيد، مخالفي پيدا نخواهيد كرد. درست است که الان از حمايت از توليد ايراني و اقتصاد غيرنفتي ميگوييم كه كاملا درست هستند؛ اما آن زمان با وجود جنگ اين کار عملي ميشد. بايد از مردم سؤال كرد؛ اما برداشت من اين است كه در آن زمان نارضايتي جدي ميان مردم وجود نداشت؛ درحاليكه كمبود خيلي بيشتر بود.
شما همچنين جزء كساني هستيد كه در تأسيس سپاه نقش داشتيد. چطور اين ايده شكل گرفت؟
در زمان انقلاب، سران ناسپاس ارتش فرار كردند يا دستگير و اعدام شدند و در واقع مجموعهاي داشتيم كه سر نداشت. در آن زمان دفاع از كشور و انقلاب كه با آن همه شهيد به دست آمده بود، جزء اولين كارهايي بود كه بايد انجام ميشد. نكته دوم اينكه انقلاب كاملا مردمي بود و در طول سالها هم قرار بود مردمي باشد و ادامه پيدا كند بنابراين كارها را مردم انجام ميدادند. مثلا در بحبوحه انقلاب، مردم كميتهها را ايجاد كردند كه حافظ منافع مردم در شكل بازوي نظامي محلهاي بودند اما كميتهها به معني آنچه از انقلاب برآمده بودند، نميتوانستند ادامه داشته باشند، ارتش نيز در آن شرايط آمادگي كامل نداشت.
يعني اين بدبيني نسبت به ارتش وجود داشت كه احتمالا كودتا شود؟
خير. چون آنهايي كه بايد ميرفتند، رفته بودند و آنهايي هم كه ميخواستند بمانند، مانده بودند. ولي در انقلابها هميشه براي ضد انقلاب، اميد اينكه بتوانند به شرايط گذشته برگردند، وجود دارد. عمده مسئله روزهاي اول انقلاب هم مسئله امنيت بود چون گروهكهايي مدعي از رژيم گذشته بودند و ميخواستند رژيم قبل را برگردانند يا كودتا كنند. كودتا را كسي انجام ميدهد كه سلاح و قدرت داشته باشد بنابراين تشكيل سپاه از اساس تشكيل يك بازوي كاملا مردمي حفظ امنيت نظام به معني دقيق كلمه بود.ارتش صدمه جدي در جريان انقلاب ديده بود؛ اگرچه امام با تمام توان ارتش را حفظ كردند و اجازه ندادند شعارهاي ماركسيستي اتفاق بيفتد. در جاهاي مختلف كشور هم غائلههاي تهديدكننده نظام وجود داشت. كشور ما متشكل از اقوام گوناگوني است كه عمدتا در مرزهاي كشور مستقر هستند. تحريك اقوام به بهانههاي گوناگون براي بههمزدن انقلاب وجه بسيار مثبتي براي ضدانقلابيها بود. خارجيهايي هم كه از ايران رفته بودند، حتي مدتي كه در سفارتخانه بودند در حال توطئه بودند. زماني كه سپاه تشكيل شد همه كارهاي زمينمانده به اين نيروي انقلابي برآمده از مردم برميگشت. شايد خندهدار باشد اما مثلا در جايي كه واحد سپاه تشكيل شده بود، اگر زن و شوهري دعوا ميكردند، نيروهاي سپاه دعوايشان را رتقوفتق ميكردند. اين نيرو چتر انتظامي و امنيتي مردمي كشور بود كه ميخواست جانشين بسياري از كارهايي باشد كه شيرازهاش از دست در رفته بود چون ادارهها پابرجا نبودند و نيروي انتظامي به معني امروزي وجود نداشت. بنابراين پايه سپاه با اين نيت ريخته شد كه صددرصد مردمي، حافظ نظام و انقلاب باشد.
پس تشکيل سپاه به اين معني نبود كه يک نهاد موقتي باشد؟
خير. آن زمان دامنه كارهاي مربوط به سپاه خيلي وسيع بود که به تدريج از حجم غائلهها كاسته شد و بخشهاي گوناگون نظام توانستند سر جايشان قرار بگيرند و اين امور به طور طبيعي از سپاه منتزع و به واحدهاي ذيربط سپرده شد. مثلا جهاد سازندگي شكل گرفت که كل كار در روستاها به آن واگذار شد و انصافا هم خيلي خوب از عهده كار برآمد. بقيه ارگانها كه شكل گرفتند، كارهاي مربوط به آنها واگذار شد و سپاه در حوزه حفظ و حراست از انقلاب و مرزهاي كشور قرار گرفت.
البته از زماني به بعد اين بحث پيش آمد كه چرا سپاه وارد كارهاي اقتصادي شد. شما در سپاه عضو شوراي فرماندهي امور مالي بوديد (پرسنلي). چرا سپاه اين كارها را بر عهده گرفت؟ آقاي منصوري كه اولين فرمانده سپاه بودند، گفتند سپاه ميخواست از كارهاي اقتصادي بيرون بيايد اما مرحوم آيتالله هاشمي به ماندن اصرار كردند.
در سپاه سه مقطع وجود دارد؛ مقطع اوليه شكلگيري بود كه توضيح دادم. مرحله دوم وقوع جنگ بود كه سپاه تمامعيار درگير شد و آن زمان خوشبختانه ارتش بازسازي شد، نيروهاي سطوح مياني به سطوح فرماندهي آمدند و رشد كردند. پايان جنگ مصادف شد با دوران دولت سازندگي مرحوم هاشميرفسنجاني. در اين زمان بحث اين بود كه پروژههاي بزرگ زمينماندهاي داريم كه در 10 سال گذشته انجام نشده و يكسري پروژهها نيز آسيب ديده بود كه بايد بازسازي ميشد؛ مثلا سيلويي داشتيم كه با موشك زده بودند يا كارخانه آلومينيوم وجود داشت كه در زمان جنگ بمباران شده بود، بنابراين داشتههايمان آسيب ديده و نيازمند بازسازي بود. فعاليتهاي اقتصادي سپاه هم براي سازندگي صورت گرفت. دو نگاه اما با هم مخلوط شد؛ يك نگاه كه معمول همه دنياست، اين است كه ارتشها به دليل توانمنديهايي كه در زمان جنگ پيدا ميكنند در دوران صلح هم ميتوانند به شدت مفيد باشند مثلا اغلب خانهسازيهايي كه در دمشق و سوريه انجام شده، ارتش سوريه انجام داده است. قاعده اين است؛ كارهايي كه از دست مردم و دستاندركاران اقتصادي برنميآيد، به نيروهاي مسلح واگذار كنيم، نه اينكه نيروهاي مسلح در بخش اقتصادي بيايند و جايگزين يا رقيب فعالان بخش اقتصادي شوند، اين دو معنا كاملا جداست. حالا شايد يك بخش وجود داشته باشد كه فعال اقتصادي به هر دليلي توانايي آن را ندارد يا سودي برايش ندارد؛ در اينجاست كه دولت ازجمله نيروهاي مسلح بايد آن كار بهخصوص را انجام دهند، البته نه به اين معني كه سود اقتصادي ببرند يا رقيب بخش خصوصي شوند. اين کار به عنوان خدمتي است كه دولت مأمور به انجام آن است. اگر چنين كاري انجام نشود، به اين معني است كه مديريت بخش دولتي اعم از حوزه نظامي، دفاعي و ساير حوزهها، اطلاعات، بخشهاي امنيتي و انتظامي و اجرائي را با مديريت بخش خصوصي مخلوط كردهايم. جاهايي كه در دنيا تئوريهايي را از بخش اقتصادي قرض گرفتند و در بخش دولتي عمل كردند درست همان جاهايي است كه شكست دولتها را ميبينيد. يا برعكس، دولتها به بخش اقتصادي ورود كردهاند و خواستند اداي بخش خصوصي را در نفعبردن و درآمدكسبكردن ببرند، درست همان جاهايي كه شكستها را مشاهده ميكنيد.
مثل همان بحث خصولتي كه الان مطرح ميشود.
دقيقا. يعني بخش خصوصي مجاز نيست از چارچوب تئوريهاي خودش بيرون بيايد و در بخش دولتي برود و بخش دولتي مجاز نيست از ذيل تئوريهاي خودش بيرون بيايد و تئوريهاي بخش خصوصي را استفاده كند. اگر كسي ميخواهد در بخش دولتي خدمت كند، نبايد دغدغه تأمين درآمد داشته باشد. دولت موظف است ماليات را تحصيل كند، بودجه بنويسد و بودجه را در اختيار افراد و سازمانهاي دولتي قرار دهد، مجلس هم مأموريت تعريف ميكند كه انجام دهد. برعكس بخش خصوصي نبايد انتظار داشته باشد كه از طرف دولت بودجه بگيرد. كسي به بخش خصوصي خرده نميگيرد كه چرا به دنبال سود رفته است، اما به بخش دولتي حتما خرده گرفته ميشود كه چرا مسير بودجه را زمين گذاشتي و دنبال تأمين درآمد خودت رفتهاي. در دورهاي كه شما اشاره كرديد اشتباهي رخ داد به جهت عرضهكردن تئوريهاي بخش خصوصي به بخش دولتي بود كه سالها از آن گذشته و در دنيا شكستش مشخص شده و با تأخير به ما رسيد. ما تصور كرديم اولين كسي هستيم كه به اين تئوريها رسيدهايم و بخش دولتي را بايد به روش بخش خصوصي اداره كنيم. اين اشتباهترين حرف است كه ميشود در چارچوب تئوري زد، ولي ما انجام داديم، همانطور كه كشورهاي ديگر قبلا انجام داده بودند. اين كار باعث شد دستگاههاي دولتي خودشان را با بخش خصوصي مقايسه كنند؛ مثلا من ميگويم در اين سمت فلان مختصات را دارم و كسي كه در بخش خصوصي كار ميكند فلان ميزان درآمد دارد، من چرا اينقدر درآمد نداشته باشم و از اينجاست كه مقايسهها شروع ميشود. حتي ممكن است بخش خصوصي يا دولتي خودش را با نمونههاي خارجي مقايسه كند. در همان دوره به بخشهاي امنيتي و دستگاههاي نظامي ابلاغ شد كه ميتوانيد درآمد داشته باشيد و خودتان بودجهتان را تأمين كنيد و خودكفا شويد، اين آغاز بود. شايد با نهايت حسننيت انجام شد، اما اشتباه تئوريك اساسي و استراتژيك در اتخاذ اين تصميم اتفاق افتاد كه اجازه دهيم بخش دولتي وارد فعاليت حوزه و ميدان عمل بخش خصوصي شود كه باعث شد بخش خصوصي قدرتمند تضعيف شود، تعدادي از شركتهاي قدرتمند ورشكست شوند يا اينكه حاكميت بخش دولتي كارگزار شركتهاي دولتي شود كه از امكانات و اطلاعات خوبي برخوردار هستند. بنابراين افراد غول و قدري كه در حوزههاي تخصصي در بخش خصوصي داشتيم كمكم ضعيف شدند و آنهايي كه ماندند، زيرمجموعه اينها رفتند. پروژه را ميگرفتيم و بين اينها تقسيم ميكرديم كه انجام دهند و ما سود خودمان را ميبردیم که اين اشتباه هنوز هم ادامه دارد، چون اولا منشأ فساد است و دوم اينكه حريم بخشها شكسته ميشود. پنج نهاد در جامعه داريم؛ نهاد خانواده، تعليم و تربيت، نهاد اقتصادي، سياسي و ديني که حريمهاي آنها بايد محفوظ بماند تا بتوانيم كشور را اداره كنيم، اگر به يکي از آنها تجاوز شود، بايد منتظر بمانيم آنچه بهعنوان فساد اتفاق ميافتد به تمام نهادهاي ديگر سرريز كند. اگر اين چارچوب تئوري رعايت نشود، عملا گرفتار پيامدهايي ميشويم كه به زودي قابل رفع نيست، كمااينكه در دولت آقاي خاتمي تلاش كردند مجموعههاي گرفتار را از آسيب برهانند، ولي هشت سال دولت ايشان كه كفايت نكرد هيچ، بعدا ادامه پيدا كرد و هنوز هم هست.
پس شما مخالف نظر مرحوم هاشمي بوديد كه اصرار داشت سپاه در كارهاي اقتصادي بماند.
كسي كه در بخش دولتي ميآيد قرار است خدمت انجام دهد و دغدغه تأمين درآمد ندارد، اما اگر بخواهد دغدغه تأمين درآمد داشته باشد، بايد به بخش خصوصي برود و لباس بخش دولتي و امنيتي و نظامياش را دربياورد و در بخش خصوصي شركت بزند و مثل بقيه رقابت كند. اما اگر در همان پوزيشن كار بخش خصوصي را انجام دهد، انحرافي است كه قابل جمعكردن نيست و مصيبتهايش را شاهد هستيم. در هر كشوري بخش خصوصي قوي نياز است و ما نميتوانيم به دست خودمان بخش خصوصي را تضعيف كنيم؛ مثلا فلان ارگان را كه خوب كار نميكند نميتوانيم دور بيندازيم، بلکه بايد سازوكاري كه ميتواند اين بخش را بهترين كند پيدا كنيم. بخش خصوصي خوب و مولد ثروت در كشور نياز داريم. كشوري كه مولد ثروت نباشد، محكوم به فناست. مداخله بخش دولتي در فعاليتهاي اقتصادي كه بخش خصوصي توانايي انجام آن را دارد حتما مشكلساز خواهد شد و اشتباه است و اولين مشكل اين است كه بخش خصوصي را از بين ميبرد.
زماني كه نظامي بوديد درجهدار بوديد؟
خير، هيچوقت درجه نداشتم.
شما در حزب جمهوري اسلامي هم عضو بوديد؟
نه، عضو حزب نبودم.
پس چرا در روز هفتم تير در آن جلسه که به شهادت شهيد بهشتي و 72 نفر ديگر انجاميد، حضور داشتيد؟
من از جانب سپاه در وزارت بازرگاني مأمور بودم و تمام مدتي كه آنجا بودم حقوق خود را از سپاه ميگرفتم. آن روز موضوع جلسه حزب «تورم اقتصادي» بود. از آقاي كاظمپوراردبيلي بهعنوان وزير دعوت كرده بودند كه آنجا بحث تورم را به جمع سه قوا كه حضور داشتند توضيح دهد. ايشان كه ميخواستند به اين جلسه بروند طبعا تعدادي از افراد وزارتخانه هم همراهشان بودند، از جمله معاونشان، شهيد امينزاده كه در همان حادثه شهيد شد. من هم آن روز همراه اين تيم بودم. بحث اينطور پيش رفت كه ايشان طبق برنامه شروع به صحبت كند، اما يادداشتي به شهيد بهشتي داده شد كه مسئله عزل آقاي بنيصدر خيلي مهم است و اکنون بحث تورم موضوع اصلي ما نيست و بايد در مورد چگونگي ادامه كار ايشان صحبت كنيم. شهيد بهشتي پشت تريبون رفتند و شروع به صحبت در مورد صلاحيت يا عدم صلاحيت بنيصدر كردند. چنددقيقه از اين صحبتها گذشته بود كه انفجار رخ داد و سقف بتوني كلا پايين آمد. ظاهرا زير ستونها بمب گذاشته بودند و بسياري زير قطعات بزرگ بتوني همان لحظه به شهادت رسيدند.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید