ابوذر میان رمل‌ها

۵۵آنلاین :

فاطمه خاوری | ابوذر هرروز ساعت پنج صبح، لباس‌های سپید بلوچی‌اش را بر تن می‌کرد و همراه حدود پنجاه نفر دیگر از پسران دوره ‏دوم متوسطه روی تلی از خاک می‌نشست تا ماشینی از گرد راه برسد و آنها را به مدرسه فاروق اعظم در ایرانشهر ببرد.‏ ابوذر هم مانند دیگر هم‌شاگردی‌هایش ساکن روستای الله‌آباد نایگون بود.‏ ابوذر برهان زهی صبح روز شنبه، چهارم آبان، مانند روزهای قبل، کنار جاده می‌نشیند و به همراه جعفر بلوچی، خدایار ‏آهوارانی، مهدی کلکلی، سهیل نایگونی سوار خودرو سلیمان، برادر سهیل می‌شود.‏ سلیمان برادر سهیل، بیست ساله است و گاهی پیش آمده است که بچه‌ها را به مدرسه ببرد.‏ همه چیز خوب پیش می‌رفت و بچه‌ها از این‌که بالاخره سوار خودرو شده بودند، شادمانی کوچکی در دل داشتند تا این‌که در ‏سه راهی علیزاده وانت‌بار زامیاد سلیمان واژگون می‌شود و هرکدام از بچه‌ها به گوشه‌ای پرتاب می‌شوند. دقایقی بعد همه ‏دانش‌آموزان به جای مدرسه، راهی بیمارستان می‌شوند به جز ابوذر که در صحرا میان ماسه‌های گرم و خاک پذیرنده از ‏حرکت باز می‌ماند.‏ انگار پاهای ابوذر از پیمودن راه‌های طولانی و سخت در سرما و گرما خسته شده است.‏ او در همه این سال‌ها، راه‎های زیادی را میان خانه و مدرسه طی کرده بود تا به کلاس یازدهم برسد. روز پنجشنبه، نهم آبان، پس از پنج روز، راننده بیست ساله وانت بار نیز تسلیم مرگ می‌شود و جان می‌سپارد.‏ تلاش‌ها برای صحبت کردن با محمود برهان زهی، پدر ابوذر بی‌نتیجه می‌ماند.‏ پدر دلخون‌تر از آن است که بتواند با کسی از فرزندش سخن بگوید.‏ تسلیت و دلجویی را می‌پذیرد؛ اما توان سخن گفتن ندارد.‏ عکس کودکی ابوذر در قاب کوچک موبایل می‌خندد.‏ همیشه آن‌که بر فراز رفته باشد، می‌خندد.‏ عبدالغفور حسینی، رئیس آموزش‌وپرورش ایرانشهر در همان روز در مصاحبه‌های مختلف درباره این حادثه گفت: ‏‏«در این شهرستان هیچ خودروی وانتی به‌عنوان سرویس مدرسه استفاده نمی‌شود و گاهی خود دانش‌آموزان برای رفت‌و‏آمد به مدرسه سوار بر قسمت بار خودروی‌های وانت می‌شوند، درحالی‌که اگر درخواست سرویس مدرسه کنند، برای آنها ‏تهیه می‌شود.»‏ آقای حسینی تأکید می‌کند، هیچ‌گونه درخواستی برای ارایه سرویس از سوی دانش‌آموزان نداشته‌ایم.‏ مهدی کلکلی، دوست و هم‌شاگردی ابوذر که از ناحیه سر دچارآسیب شده، پس از عمل جراحی سنگین و بیهوشی دو ‏روزه، درحالی‌که سرش باندپیچی شده و صورتش تا زیر چشم‌هایش کبود است، می‌گوید: ‏ ‏بچه‌ها کجا هستند؟ حال همه آنها خوب است؟ آری، حال همه آنها خوب است!‏ از بچه‌ها بگو از هم‌شاگردی‌هایت. چرا هر روز این همه راه را تا ایرانشهر می‌روید؟ ‏ما همه می‌خواستیم، تحصیل کنیم، درس بخوانیم؛ اما درس خواندن خیلی سخت است.‏ ما تعدادمان خیلی زیاد است. حدود ٤٠ تا ٥٠ نفر هستیم. هر روز بدون این‌که صبحانه بخوریم، می‌رویم کنار جاده می‌‏نشینیم. گاهی سه ساعت منتظر می‌مانیم.‏ تا حالا پیش آمده است که یک بار هیچ ماشینی سوارتان نکند؟ ‏ یک بار که نه، برای همه ما بچه‌ها ده‌ها بار اتفاق افتاده است.(با خنده)‏ تمام روز را منتظر مانده‌ایم و تا ظهر روی خاک‌های کنار جاده نشسته و دوباره به خانه برگشته‌ایم.‏ تازه روزهایی هم که به مدرسه می‌رویم برای برگشت، کلی سختی می‌کشیم؛ مخصوصا زمستان‌ها که هوا زودتر تاریک ‏می‌شود.‏ ‏وقتی ساعت‌ها منتظر ماشین می‌ماندید، با هم از چه می‌گفتید؟ هر کدام درباره رویا‌های خودمان حرف می‌‌زدیم. جعفر می‌خواست دکتر شود. خدایار مهندس، من دکتر، ابوذر و سهیل هم معلم.‏ ابوذر درسش خیلی خوب است. لباس‌هایش همیشه زیباست، مثل خودش. اخلاقش هم خوب است. او همیشه از برادرش می‌‏گوید که دانشجوست.‏ شما چرا سوار ماشین‌های متفرقه می‌شوید؟ چرا از آموزش‌وپرورش درخواست سرویس نداشته‌اید.‏ ‏_من خودم تابستان‌ها روی زمین دیگران کار می‌کنم، اما هزینه سرویس گران است. هم برای ساخت مدرسه و هم ‏سرویس از آموزش‌وپرورش تقاضا کردیم، برای سرویس گفتند باید رئیس شورا نامه بدهد، رئیس شورا را حضوری به ‏آموزش‌و‌پرورش بردیم و نامه درخواست نوشتیم، از بخشداری هم نامه بردیم؛ پس از آن گفتند بروید خودتان اتوبوس ‏بگیرید و به ما معرفی کنید. ما هم نتوانستیم هیچ اتوبوسی پیدا کنیم.‏ ‏(مدارک درخواست‌های ما هم موجود است)‏ عطاالله اکبری، مدیرکل مسکن و شهرسازی استان سیستان‌وبلوچستان درباره علل افزایش تصادفات جاده‌ای می‌گوید:‏ «اداره کل مسکن و شهرسازی خدمات و وظایف پراکنده و گسترده‌ای دارد. استان سیستان‌وبلوچستان نیز به‌عنوان ‏پهناورترین استان کشور، مشکلات ویژه خود را دارد. در کنار راه، وظایف مختلف دیگری مانند مسکن، املاک و توسعه ‏راه‌های روستایی وجود دارد که بخش راه از اهمیت خاصی برخوردار است.‏ ‏ در این بخش، وضعیت مطلوبی نداریم.‏ میانگین شاخص بهره‌مندی مردم از توسعه راه‌های روستایی در سطح کشور، ٥١ درصد و شاخص استان ما ۳۲‌درصد و در برخی نقاط مانند منطقه بم پشت سراوان ١٦درصد است که اگر این شاخص‌ها رشد نداشته باشد، حوادث جاده‌ای ‏همچنان قربانی خواهد گرفت.‏ موضوع قاچاق سوخت نیز عامل دیگر ناامنی جاده‌هاست. افزون بر این هزینه ساخت و توسعه راه‌ها در کشور گزاف ‏است، به‌عنوان مثال برای ساخت هر کیلومتر راه روستایی ۲میلیارد، برای راه اصلی ۳/۵‌میلیارد و برای احداث ‏بزرگراه ۵‌میلیارد تومان صرف می‌شود. ‏ از این گذشته، به دلیل محدودیت منابع و اعتبارات، ساخت راه‌های روستایی براساس جمعیت و تعداد خانوار ساکن است.‏ با این وجود، برنامه‌ریزی کرده‌ایم از هم‌اکنون تا پایان ‌سال‌جاری ٧٥ کیلومتر به جاده‌های روستایی استان از بم پشت ‏در بلوچستان تا دوست محمد در سیستان افزوده شود.‏ با این وصف باور دارم که با افزایش اعتبار در ‌سال‌جاری، به دلیل مسائل پیچیده و تلفات جاده‌ای همچنان نیازمند ‏اختصاص بودجه و اعتبارات بیشتر هستیم تا راه‌های ناهموار، قربانی‌های کمتری بگیرد.‏ دکتر عبدالوهاب شهلی‌بر که مجری طرح پژوهشی «عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر در تصادفات جاده‌ای استان سیستان‌‏وبلوچستان» در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بوده است، چهار عامل اصلی را به‌عنوان متغیرهای کلیدی در بالا‏بودن تصادفات جاده‌ای این استان بیان می‌کند: «۱-زیرساخت‌های نامناسب جاده‌ای، ۲- تضادهای فرهنگ ایلی_ عشیره‌ای ‏با فرهنگ مدرن رانندگی، ۳- بی‌توجهی مردم به رعایت قوانین راهنمایی‌ورانندگی به دلایل سیاسی و اجتماعی ۴- وجود ‏زندگی‌های پرخطر؛ همچون قاچاق کالا به دلیل گسترش بیکاری و فقر. ‏ طرح فوق با کارفرمایی و هزینه اداره کل راه و شهرسازی استان سیستان‌وبلوچستان انجام شده است.‏» این جامعه‌شناس در ادامه گفت: «هنوز تصادفات جاده‌ای در ایران تبدیل به مسأله اجتماعی نشده است و گروه‌های مرجع ‏اجتماعی اهمیتی برای آن قایل نیستند، درحالی‌که هزینه‌های اجتماعی متعددی به جامعه تحمیل می‌کند.» ‏ در کنار ایجاد زیرساخت‌های جاده‌ای باید گروه‌های در معرض خطر را از پیامدهای تصادفات جاده‌ای آگاه کرد. ‏ پلیس راهنمایی‌ورانندگی و قوانین این حوزه، ماهیت اجتماعی قوی‌ دارد، اما در مناطق قومی و حاشیه‌ای ایران، عموم ‏مردم نگاه امنیتی و غیراجتماعی به پلیس راهنمایی‌ورانندگی و قوانین مرتبط دارند که ضروری است هم پلیس و هم گروه‌‏های مرجع تلاش کنند افکار عمومی را دراین‌باره آگاه کنند و جایگاه و وجهه اجتماعی پلیس نسبت به جایگاه امنیتی آن ‏برجسته‌تر و پر رنگ‌تر شود.‏ از سوی دیگر، ذهنیت‌های فرهنگی سنتی و روستایی در ایران هنوز نگاه واقعی به مخاطرات رانندگی و خودرو ندارند و وقتی دچار فاجعه می‌شوند، متوجه خطرهای این حوزه می‌شوند که لازم است بسته‌ها و مجموعه‌های آموزشی ‏لازم از طریق مدارس و رسانه‌های ارتباط جمعی توزیع و پخش شود تا فرهنگ عمومی جامعه ارتقا یابد.‏ در سطحی کلان‌تر، برخی از سبک‌های زندگی پرخطر؛ مانند قاچاق در مناطق مرزی تاثیری اساسی در بالابودن ‏تصادفات جاده‌ای دارد که مردم در اثر بیکاری و فقر مجبور به انجام آن شده‌اند، بنابراین از نظر اقتصاد سیاسی، تا زمانی ‏که زیرساخت‌های اشتغال از سوی دولت برای مردم مناطق محروم فراهم نشود، نمی‌توان انتظار داشت فقط از طریق ‏آموزش یا اعمال قانون، تصادفات جاده‌ای در این مناطق را کاهش داد.‏