میانجیگر تهران و ریاض از اسلامآباد میآید
| عمران خان، نخست وزیر پاکستان در شرایطی امروز به ایران سفر میکند که او از چند هفته پیش تلاشهایی را با هدف میانجیگری میان تهران و ریاض و کاستن از تنشهای فزاینده در منطقه آغاز کرده بود.
۵۵آنلاین :
تلاشهایی که اندکی بعد از متزلزل شدن اتحادی آغاز شده است که پیشتر عربستان و کشورهای تحت حمایتش در منطقه روی آن حساب ویژه ای باز کرده بودند و امریکا را پشتوانه قابل اعتنایی برای خود در منطقه میدیدند؛ اما حالا در فقدان حمایت این متحد قدرتمند میکوشند، برای بحران خودخواستهشان در منطقه چارهای جست وجو کنند. درست در چنین روزهای پرتنشی است که نخست وزیر پاکستان گفتوگوهایی را با مقامهای سعودی داشته است و حاصل، آن شده که به تهران بیاید و از آنجا راهی ریاض شود. رسانههای پاکستان اعلام کردند که سفر آتی عمران خان به تهران و ریاض در راستای تلاشهای اسلام آباد برای کمک به تنشزدایی در خلیج فارس و ایفای نقش در مسیر بهبود روابط میان دو کشور مهم اسلامی یعنی ایران و عربستان خواهد بود. روزنامه پاکستانی «اکسپرس تریبیون» به نقل از یک مقام وزارت امور خارجه این کشور نوشت: «هدف از سفرعمران خان وساطت میان تهران و ریاض جهت هموار شدن مسیر بهبود روابط میان این کشورها و جلوگیری از هرگونه تشدید تنشها در منطقه است.» ماه گذشته بود که عمران خان پیش از سفر به نیویورک جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل، به ریاض رفت و در جریان همین سفر محمد بن سلمان ولیعهد سعودی از طرف پاکستانی خواست تا برای تنشزدایی با ایران نقش آفرینی کند. نخست وزیر پاکستان همچنین در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با ابراز نگرانی از تشدید تنشها در منطقه گفته بود که مصمم به ایفای نقش میانجیگری برای کاهش تنشها در منطقه است. رئیس جمهوری ایران در نشست خبریاش در نیویورک توضیح داد که عمران خان پس از ملاقات با مقامهای سعودی، با او دیدار کرده و نکاتی از این گفت وگوها را با او در میان گذاشته است. حسن روحانی درباره چشمانداز مذاکرات احتمالی با عربستان سعودی این را هم گفت که «عمده مشکل ایران با عربستان موضوع جنگ یمن است. اگر آتشبس حاکم شود، مشکلات دو کشور سریعتر مرتفع خواهد شد.» علی ربیعی، سخنگوی دولت ایران نیز چند روز پیش در نشست خبری درباره تلاشهای نخست وزیر پاکستان برای کاستن از اختلاف میان تهران و ریاض گفته بود که «عربستان برای آقای روحانی پیغامهایی آورده بود. اما ما باید علائم آن را کاملاً مشاهده کنیم. اولین علامت حمله نکردن به یمن و کشتار یمنیهاست.» ربیعی همچنین گفته بود: «اگر عربستان واقعاً دنبال تغییر رفتار خود باشد، ما استقبال میکنیم.» دو روز بعد از این سخنان ربیعی بود که عادل الجبیر، وزیر مشاور در امور خارجی عربستان این اظهارات را غیردقیق توصیف کرده بود. او مدعی شد که «درباره آنچه سخنگوی دولت ایران درباره صلح در یمن گفت، پادشاهی سعودی درباره یمن با ایران صحبت نکرده و نخواهد کرد. مسأله یمن، کاملاً به یمنیها مربوط است.» این در حالی بود که ربیعی روز پنجشنبه گذشته با قطعی شدن سفر عمران خان به تهران گفت: «نخست وزیر پاکستان به طور رسمی اعلام کرد که ولیعهد عربستان از وی خواسته با رئیس جمهوری ایران درباره سعودیها مذاکره کند.» سخنگوی دولت ایران افزود: «ما نیازی نمیبینیم به نیابت از یمنیها یا در غیاب آنها وارد گفتوگو با عربستان شویم.» کنار رفتن توهم صرفنظر از اینکه مقامهای سعودی با چه هدفی و پیرامون چه موضوعی خواستار گفتوگو با ایران شدهاند، پیداست که بحران یمن از جمله موضوعاتی است که گفتوگو پیرامون آن میان ایران و عربستان به عنوان دو بازیگر مهم منطقه ضروری به نظر میرسد. این در حالی است که ایران که در زمین سوریه، عراق و حتی یمن دست بالا را دارد در چند ماه گذشته با فعال کردن بیشتر روابط دوجانبه و چندجانبهاش با کشورهای منطقه و طرح دکترین منطقه قویتر، پیمان عدم تجاوز و ارائه ابتکار صلح هرمز خواستار رسیدن همه کشورهای منطقه به یک فهم مشترک و طراحی سازوکار منطقهای برای مواجهه با تهدیدات فراگیر این حوزه شده است. این در حالی بود که دولتمردان ریاض در مقابل، کوشیدند از طریق تنشآفرینی برای تشدید تقابل با ایران بهره گیرند. روندی که بخشی از آن با ترغیب و واداشتن برخی کشورهای حوزه نفوذ به قطع یا کاهش رابطه با ایران آغاز شد و در ادامه با ترتیب دادن نشستهای فوقالعاده در مجامعی نظیر شورای همکاری خلیج فارس، اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی و تهیه بیانیههای تند و تیز علیه ایران ادامه یافت. اما مقامهای ایرانی دست کم در سالی که گذشت کوشیدند از تبدیل مجادلههای کلامی به درگیریهای بیشتر جلوگیری کنند تا در صورت تفوق عقلانیت و کنار رفتن توهمهای حاکم بر رابطه ایران و عربستان، مبنایی برای بازگشت به ثبات در منطقه از مسیر همکاری قدرتهای صاحب نفوذ آن فراهم شود. باید دید میانجیگری عمران خان برای گرفتن میانه اختلافات ایران و ریاض تحت تأثیر عقلانیت بازگشته به ریاض است یا نه. برش مقاله ظریف در فایننشال تایمز پیشنهادهای ایران برای عملیاتی کردن ابتکار صلح هرمز محمدجواد ظریف ، وزیر خارجه ایران در مقالهای که روز پنجشنبه در فایننشال تایمز منتشر شد، با اشاره به ابتکار صلح هرمز بار دیگر پیشنهاد امضای پیمان عدم مداخله و عدم تجاوز در «جامعه هرمز» را مطرح کرد. ظریف در این مقاله یادآور شد که «اواخر سپتامبرامسال، آقای دکتر روحانی رئیس جمهوری ایران از ابتکار عمل جدیدی در مجمع عمومی سازمان ملل رونمایی کرد: «پویش صلح هرمز»، یا «امید» در سال 1987، قطعنامه 598 شورای امنیت نیز به سازمان ملل متحد این مأموریت را داد تا پوشش بینالمللی لازم را برای چنین ترتیبات منطقهای فراهم آورد. ایران تلاش دارد تا راه حلی برای مشکلی بیاید که غیر قابل حل به نظر میرسد- در حالی که در حقیقت چنین نیست- و ناشی ازمنافع و ایدئولوژیهای رقیب، ناهمسانی در اندازه، منابع و قابلیتها و تلقی بی اعتمادی میان کشورهایی است که بصورت بی واسطه از تحولات تنگه هرمز بیشترین تأثیر را میپذیرند؛ یعنی ایران، عراق، عربستان سعودی، قطر، کویت، عمان، امارات متحده عربی و بحرین. موفقیت این تلاش میبایست منطبق بر اهداف و اصول منشور سازمان ملل متحد بنا نهاده شود.» به باور وزیر خارجه ایران، همه کشورها باید با احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر، مصونیت مرزهای بینالمللی و حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات متعهد باشند. در بخش مهم مقاله وزیر خارجه ایران آمده است: «به منظور ایجاد اجماع در سطوح مختلف در تدوین اجزای «پویش صلح هرمز» و در مرحله بعدی، شروع به کار و اجرای جمعی این پویش، پیشنهاد ما این است که جلساتی در سطوح کارشناسی، اندیشکدهای، بخش خصوصی، مقامات ارشد، وزیران و سران کشورها به منظور مشورت درباره اهداف مشترکمان تشکیل شود. این جلسات میتواند مفصل بندی و مرحلهبندی رویکرد دسته جمعی ما را نسبت به فرصتها و چالشهای مشترک ما از جمله امنیت انرژی و آزادی دریانوردی برای همه، کنترل تسلیحات و ترتیبات امنیت سازی، ایجاد منطقه عاری از سلاحهای کشتار جمعی و پیشگیری و حل و فصل مناقشات منطقهای امکان پذیر کند. میتوانیم این کار را با امضای یک پیمان عدم مداخله و عدم تجاوز در «جامعه هرمز»- یا حرکت به سوی چنین هدفی- شروع نماییم. گروههای کاری مشترک میتوانند روی طراحی اقداماتی عملی برای دستیابی به این اهداف و بتدریج ایجاد اعتماد و گسترش همکاریها کار کنند. این کارگروهها میتوانند سازوکارها و رویههای ویژه ای را برای همکاری در زمینه امنیت مشترک و پیشگیری و حل مناقشات منطقه ای ، از جمله از طریق برقراری خطوط تماس مستقیم، سامانههای هشدار دهنده زودهنگام، تماسهای نظامی و تبادل دادهها و اطلاعات پیشنهاد دهند. یک کارگروه دیگر میتواند زمینه همکاری نهادهای ما را برای مبارزه با تجارت مواد مخدر، تروریسم و قاچاق انسان فراهم آورد. هیچ چیز نمی تواند بهتر از تعامل نزدیک میان مردم ، مشاغل و بخشهای خصوصی، ایجاد اعتماد کند. یک کارگروه ویژه میتواند بر ارتقای همکاری و سرمایه گذاریهای مشترک در زمینههای نفت، گاز ، انرژی و ترانزیت و حملونقل متمرکز شود. دانشگاهیان و اندیشمندان برجسته همچنین میتوانند برای ارتقا و گسترش همکاریهای فرهنگی، گفت وگوی بین عقاید، گردشگری، همکاری علمی، تبادل دانشمندان و دانشجویان و پروژههای علمی و فناوری مشترک، یک کارگروه مشترک تشکیل دهند. کارشناسان مربوطه میتوانند اقدامات مشترکی را برای رفع مشکلات اساسی امنیت سایبری، امنیت هستهای و محیط زیست- بویژه محیط زیست دریایی- پیشنهاد دهند. همکاری در مورد موضوعات بشردوستانه، بویژه در مورد مهاجران، پناهندگان و آوارگان میتواند با تجمیع نهادهای مربوطه در یک کارگروه بشردوستانه تقویت شود.
منبع : ایران
دیدگاه تان را بنویسید