روسيه، ميانجي ايران و عربستان؟

۵۵آنلاین :

درحالي‌كه نگاه‌ها اكنون به نزديكي عربستان و روسيه با هدف ايجاد ثبات در بازار نفت است، محمد بارکیندو، دبيركل اوپك، در گفت‌وگو با تاس، اعلام كرده: «اوپک روی روسیه برای کاهش تنش‌ها میان ایران و عربستان به منظور کمک به ثبات بازار جهانی نفت حساب کرده است». به گزارش رويترز، اين در حالي است كه عربستان، اين اتحاد را يك «ازدواج مصلحتي» بيان مي‌كند و مي‌‌گويد: «نمی‌توانستیم شرایط بهتری از آنچه امروز داریم، داشته باشیم. این یک ازدواج مصلحتی است». عبدالعزیز بن‌سلمان مي‌افزايد: «ما در یک اتحاد هستیم؛ زیرا توجیه‌های زیادی در آن هست؛ این به دلیل احساسات اتفاق نیفتاد؛ بلکه نتیجه تفکری معقول درباره کارهایی است که می‌توانیم با هم انجام دهیم». اين سخنان كه در حاشيه سومین مجمع بین‌المللی هفته انرژی‌ روسیه در مسكو مطرح شده بود، در حالي است كه چندي پيش، عربستان و آمريكا، ايران را متهم به حمله به تأسيسات نفتي آرامكو كرده بودند؛ اتهامي كه ايران با جديت آن را رد كرد. اين اتفاق بازار نفت جهاني را به‌شدت دچار آسيب كرده بود. زنگنه: ما با عربستان هیچ اختلافی نداریم بیژن زنگنه، وزير نفت ايران، نيز در هفته انرژی روسیه در مسکو با همتای سعودی خود دیدار کرد و در جمع خبرنگاران گفت: ایران قصد دارد روابط خود را با کشورهای عربی حوزه خلیج‌ فارس بهبود ببخشد. به گزارش رويترز، گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها صادرات نفت ایران حدود ۸۰ درصد کاهش یافته است. وزیر نفت ایران در حاشیه حضورش در روسیه با تأکید بر تداوم فروش نفت ایران با وجود تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا گفت: ما از هر روشی استفاده می‌کنیم، تسلیم نمی‌شویم و بهترین تلاش خود را برای صادرات نفت به‌ کار می‌گیریم؛ چرا‌که صادرات نفت حق مشروع ماست. درحالی‌که افزایش فشار از سوی ایالات متحده بر ایران، خروج سرمایه‌گذاران خارجی را از این کشور به‌ دنبال داشته، ایران نیز در پاسخ به تحریم‌ها تعهدات خود را در قبال توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ کاهش داده است. بر‌اساس گزارش رويترز، با در‌نظر‌گرفتن ذخایر گازی در جهان، ایران رتبه دوم را به خود اختصاص داده؛ اما هنوز به دلیل تحریم‌های بین‌المللی به یکی از صادرکنندگان اصلی این محصول تبدیل نشده است. خبرگزاری شانا به نقل از وزیر نفت ایران نوشته است: «ایران قصد دارد روابط خود را با کشورهای عربی حوزه خلیج ‌فارس بهبود ببخشد. ما می‌خواهیم با همه کشورهای منطقه دوست باشیم. آنها نباید ما را دشمن خود بدانند. دشمن همه ما خارج از خاورمیانه است». اتحاد استراتژيك ايران، روسيه و عربستان منصور معظمي، عضو هيئت علمي دانشكده نفت، در گفت‌وگو با «شرق» درباره ظرفيت روسيه براي ميانجيگري ايران و عربستان، مي‌گويد: روسيه يكي از بازيگران بزرگ در صحنه بين‌المللي در حوزه نفت و گاز است؛ هم به لحاظ ميزان توليد نفت، ذخاير گاز و نفت و همچنين صادرات گاز به اروپا؛ بنابراين جايگاه قابل تعريفي دارد كه بايد به آن توجه كرد. از آن سو، عربستان سعودي به دليل ميزان توليد و ذخاير و ظرفيت توليد و همين‌طور فرصت‌هايي كه عربستان براي افزايش توليد و همچنين سرمايه‌گذاري دارد، شرايطي فراهم شده تا در اوپك و اتحاد غيراوپك جايگاهي داشته باشد. او با بيان اينكه روسيه و عربستان اگر اتحاد استراتژيك داشته باشند، مي‌توانند در حوزه انرژي، نقش درخور‌توجهي داشته باشند، مي‌افزايد: در‌حال‌حاضر به نظر مي‌رسد اين دو در حال نزديك‌شدن به هم هستند. از آن سو، ايران به لحاظ حجم ذخاير، موقعيت خوبي دارد و توان توليد آن هرچند در حد روسيه و عربستان نيست؛ اما درخور‌توجه است. ايران به‌راحتي مي‌تواند ظرفيت توليد را با سرمايه‌گذاري‌هاي نه‌چندان بزرگ، به 4.5 تا پنج ميليون در روز برساند. اگر فرصتي رخ دهد كه اتحاد سه‌گانه‌اي بين ايران، عربستان و روسيه صورت بگيرد، بسيار استراتژيك است و مي‌تواند در آينده انرژي نيز اثرگذار باشد. همه‌چيز تابع فعل و انفعالات بين‌المللي مي‌پرسم آيا اين اتحاد امكان‌پذير است؟ معظمي پاسخ مي‌دهد: اينكه چقدر اين امكان فراهم باشد، نيازمند گذر زمان و فعل و انفعالات بين‌المللي است. امروز عربستان سعودي روحيه تخاصم با ايران دارد كه بخشي از آن به ماجراجويي وليعهد جوان عربستان برمي‌گردد. نتيجه آن سبب شده تا دو كشور مسلمان دارنده و توليدكننده نفت، به ‌جاي آنكه در كنار هم قرار گيرند، با هم زاويه پيدا كنند. در‌اين‌ميان ايران اعلام كرده هميشه آماده گفت‌وگو است. اين عربستان سعودي است كه بايد پيشگام شود و سر ميز مذاكره بنشيند و اگر مطالبي دارد، آن نيز قابل گفت‌وگو است. اين گفت‌وگو مي‌تواند مستقيم يا غيرمستقيم و از طريق ميانجي باشد. منطق اقتصادي و منفعت سه كشور، بر آن است كه هماهنگ باشند و در يك چارچوب منطقي با يكديگر همكاري كنند. اينكه با اين‌همه ظرفيت در همكاري سه‌جانبه، چرا تاكنون چنين نشده است، به رفتارهاي سياسي عربستان برمي‌گردد. ايران منتظر اقدام عملي از جانب روسيه است او در ادامه مي‌افزايد: دولت روسيه بايد روشن‌تر با ايران در حوزه نفت و گاز، همكاري كند. ايران براي همكاري با روسيه اعلام همكاري كرده و زمينه هم فراهم است. ايران علاقه‌مند است روسيه در ايران سرمايه‌گذاري كند و اين كشور مي‌تواند همكاري كند. روسيه در زمينه صادرات نفت در دوره تحريم مي‌تواند به كمك ايران بيايد؛ بنابراين اكنون ايران منتظر اقدامات عملي از جانب روسيه است. معظمي تأكيد مي‌كند: اميدوارم اين اتحاد صورت بگيرد كه البته اين اتحاد بستگي به نيت و عمل آن دو كشور دارد. موضع ايران در اين زمينه مشخص است و اعلام آمادگي كرده است و طرح وزير امور خارجه براي مشاركت و مذاكره براي امنيت كشورهاي منطقه نيز در همين راستاست. آزمون سخت روس‌ها پيش‌تر جواد يارجاني، مديركل سابق امور اوپک در وزارت نفت، به «شرق» گفته بود: «کسی نمی‌تواند ادعا کند که وضعیت تحریم‌ها علیه ایران همیشگی است. شرایط تحریم ایران می‌تواند کارایی لازم را برای نشان‌دادن حسن‌نیت کشورها داشته باشد. مشخص نیست شرکت‌های روسی چگونه فکر می‌کنند؛ اما کشور ایران با توجه به ذخایری که دارد، بهترین فرصت را برای زمینه‌سازی همکاری بلندمدت با شرکت‌های روسی فراهم می‌کند. حال اگر این همکاری در شرایط تحریم به‌ صورت تحمیلی باشد، این همکاری بلندمدت نخواهد بود و این بستگی به آن خواهد داشت که رویکرد روسیه چه باشد». به گفته او، برخی کشورها از ایران گله‌مند هستند که وقتی شرایط غیرتحریمی فراهم می‌شود، ایران تمایل دارد فقط با شرکت‌های خاصی کار کند. این گلایه از سوی چین و هند بسیار شنیده می‌شود؛ بنابراین هر نوع همکاری با کشورهای دیگر در شرایط کنونی، بستگی به عملکرد طرف ایرانی نیز دارد.