چگونه نوجوانی جمعگریز رهبر جنبشی همهگیر میشود؟
| افکار عمومی جهان با خبر تظاهرات وسیع کودکان و نوجوانان علیه سیاستگذاران محیط زیست در سراسر دنیا به هدايت دختر نوجوان سوئدی، گرتا تونبرگ ۱۶ساله، غافلگیر شد.
۵۵آنلاین :
افکار عمومی جهان با خبر تظاهرات وسیع کودکان و نوجوانان علیه سیاستگذاران محیط زیست در سراسر دنیا به هدايت دختر نوجوان سوئدی، گرتا تونبرگ ۱۶ساله، غافلگیر شد. بهویژه اینکه در همین دوران معلوم شد که گرتای ۱۶ساله از کودکی به تشخیص بالینی سندرم مغزی اسپرگر (طیف اتیسم) مبتلا است. به همین علت، قبل از اینکه گرتا از یک سال پیش فعالیت تکنفره خود را بهعنوان فعال محیط زیست شروع کند، دچار مشکل در برقراری ارتباط چشمی بینافردی و اجتماعی، همراه با گوشهگیری، تندخویی و بداشتهایی شدید بوده است؛ بهطوریکه در 11سالگی پس از دو ماه امتناع از خوردن به حالت بحرانی میرسد. در کتابی که مادرش به زبان سوئدی نوشته است، او از طرف خانوادهای صحبت میکند که دچار بحران شده، چون علاوه بر گرتا، خواهرش بیتا نیز دچار علائمی از مشکلات مغزی مشابه بوده و کتاب این شرایط را نتیجه بحرانی جهانی و سیستمیک در اداره جهان میداند که بخش بزرگی از آن مربوط به محیط زیست میشود. نویسنده این کتاب البته مادر گرتا، «ملنا ارتام»، خواننده اپرا (سوپرانو) در اروپا است که جزء سلبریتیها محسوب میشود. به نظر میرسد به علت این نظریه خانوادگی است که گرتا از هشتسالگی درباره تغییرات جوی و محیط زیست مطالعه میکند. گرتا پس از دستوپنجه نرمکردن طولانی با عوارض منفی سندرم اسپرگر، با حمایت خانواده تصمیم میگیرد با قدرت تمرکز افراطی و وسواسی روی جزئیات موضوع مورد علاقهاش (محیط زیست)، کنشگری خود را آغاز کند. او با وسواس هرچه بیشتر، تمام عوامل تمدن امروزینی را که میتواند منجر به افزایش گازهای گلخانهای بر روی کره زمین شود، جمعآوری و طبقهبندی کند و خودش نیز در زندگی روزمرهاش صادقانه و وفادارانه به آنها عمل میکند و اعتراضهای خود را متوجه سیاستمدارانی میکند که جهان را غیر قابل زیست برای انسانهایی مانند او کردهاند. او به همین علت مادرش را که به علت حرفهای نیاز به سفرهای هوایی دارد، از سوارشدن بر هواپیما منع میکند و خودش نیز در سفر به نیویورک بهجای هواپیما، در ۱۵ روز از پلیموت بریتانیا تا نیویورک را با قایقی سفر را آغاز میکند که از انرژی خورشیدی و توربین زیر آبی استفاده میکند. بدیهی است که فعالیت استثنائی گرتا تونبرگ ۱۶ساله سوئدی و تبدیلشدن آن به یک جنبش دانشآموزی ایام تعطیلی یا جمعهها، احتیاج به فراهمبودن شرایط اجتماعی از نظر سیاسی و اقتصادی از طرف بخشی از سرمایهداری حاکم در قالب نئولیبرالیسم جهانی دارد؛ اما این نکته هم شایان اهمیت است که حتی افراد تکافتاده با مغز گریزنده از روابط اجتماعی در طیف اسپرگر نیز میتوانند خلاقانه، فعالانه و هوشمندانه برای هدفهای بهبودبخشانه به حال جامعه بشری به کار گرفته شوند. به معنایی میتوان ادعا کرد که حتی مغز در چنین شرایط سخت بهظاهر ناتوان در ایجاد ارتباط اجتماعی نیز همچنان اجتماعی میماند. این سندرم اولینبار از سوی اسپرگر، متخصص بیماریهای کودکان اتریشی در سال ۱۹۴۰ شرح داده شد و به همین نام باقی ماند و در قالب طیفی از اتیسم طبقهبندی شد. در این سندرم، ابتلای پسران چند برابر دختران است؛ ولی الیور ساکس، نورولوژیست معروف، در کتاب پرطرفدار «انسانشناسی روی کره مریخ» (۱۹۹۵)، به تفصیل سه مورد را شرح میدهد که در میان آنها «نادیا» که به اتیسم شدید مبتلا بوده، در سه سال و نیمی در حالی که قادر به تکلم نیست، در طراحیهای خود به درجهای از توانایی از لحاظ فضاشناسی، بُعد، زاویه، سایه و پرسپکتیو میرسد که بهطور معمول کودکی با سه برابر سن او نیز نمیتواند برسد؛ اما با افزایش سن و پیشرفت توانایی سخنگفتن، قدرت نقاشیکشیدن او پسرفت میکند. مورد دیگر «جسی پارک» مبتلا به اتیسم است که نقاشیهای درخشان او درگیری و حساسیتهای بیش از اندازه حسی او را نشان میدهند. او در نقاشیهای خود نیز مانند گرتا تونبرگ نگران جزئیات دقیق در اتفاقات جوی و معادلات بین سیارات و کهکشانها بهخصوص در شب و وضع ناامن همراه با صداهای مرموز در ماشین تهویه ساختمان است و در پی یافتن توجیه محاسباتی و نظم ریاضی و هندسی برای آنهاست تا بتواند بر هراسها، ترسها و اضطرابهای خود غلبه کند. سومین مورد، «تمپل گراندین»، پروفسور جانورشناس معروف آمریکایی است که مبتلا به سندرم اسپرگر است و هنوز یکی از مبلغان تأثیرگذار در توصیف تواناییهای استثنائی در این سندرم است. شاید به همین دلیل است که گرتا تونبرگ، سندرم اسپرگر خود را مایه ابرقدرتبودن خود میداند. دو دانشمندی که بیشتر از همه درباره سندرم اسپرگر مطالعه و کندوکاو کردهاند، مایکل فیتز جرالد، روانپزشک ایرلندی است که بیش از ۹۰۰ مورد اسپرگر را بررسی کرده است. در میان اسپرگرهای خلاق، او بهطور دقیق به جزئیات شخصیت و کارهای هانس کریستین اندرسون، نویسنده مشهور ادبیات کودکان دانمارکی، میپردازد که به نظر او با نشانگان اسپرگر مطابقت کامل دارد. دیگر پژوهشگر فعال در این زمینه، پروفسور روانشناس تونی اتوود است که چند مشخصه گرتا تونبرگ را بهعنوان یک اسپرگری برجسته میکند که عبارتاند از دقت در جزئیات امر مورد علاقه، صراحت، صداقت و عدالتجویی. بدیهی است همه مبتلایان به طیف اتیسم و ازجمله اسپرگر، لزوما خلاق و دارای تواناییهای هوشمندانه در زمینهای خاص نیستند. اگر هم چنین تواناییهایی داشته باشند، بسیاری از موارد این شانس را ندارند که بتوانند آنها را در شرایط فرهنگی و اجتماعی خود عرضه کنند؛ ولی نگاهی به فهرست طولانی بزرگانی در زمینه علم، هنر و ادبیات که با توجه به زندگینامهشان در طیفی از سندرم اسپرگر قرار میگیرند، تنها شگفتی و حیرت برمیانگیزاند؛ زیرا پس از مشاهده این فهرست میتوانیم از خود بپرسم اگر جهان انسانی ما فاقد مغزهای اسپرگری بود، با چه دنیای سترونی روبهرو میشدیم. پژوهشهای اولیه من نشان میدهد که در میان هنرمندان معاصر، عباس کیارستمی بسیاری از ویژگیهای سندرم اسپرگر را در زندگی و کارهای هنری خود نشان میدهد که در فرصتی مناسب آنها را عرضه خواهم کرد.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید