3دهه مواجهه ایران با طالبان
| در چند هفته گذشته در میانه اخبار پرتبوتاب حوزه دیپلماسی و درحالیکه هنوز بحث احتمال ملاقات رؤسای جمهور ایران و آمریکا داغ بود، هیئتی از طالبان به ایران آمد و با مقامات ایرانی دیدار و مذاکره کرد.
۵۵آنلاین :
در چند هفته گذشته در میانه اخبار پرتبوتاب حوزه دیپلماسی و درحالیکه هنوز بحث احتمال ملاقات رؤسای جمهور ایران و آمریکا داغ بود، هیئتی از طالبان به ایران آمد و با مقامات ایرانی دیدار و مذاکره کرد. این ملاقات البته در موعد زمانی مهمی انجام میشد، درحالیکه مذاکره آمریکا و طالبان و ملاقات احتمالی آنها در کمپ دیوید به شکست انجامیده بود. این اما اولین و آخرین ملاقات هیئت طالبان با ایران نبود اگرچه بخش بزرگی از این ارتباط به رسانهها درز نكرده است. با میرمحمود موسوی، دیپلمات ارشد وزارت خارجه که سه دهه در حوزه آسیای غربی کار کرده، در مورد سابقه ملاقات با طالبان به گفتوگو نشستیم. موسوی از دهه ۷۰ که خودش پیشنهاد این ارتباطات را داده، برایمان روایت کرد تا کنون که انتخابات در این کشور برگزار شده و آنچه منافع ملی ما اقتضا میکند... . میرمحمود موسوی از سال 63 تا 68 سفیر ایران در پاکستان بوده است. با پایانیافتن دوره مأموریتش در اسلامآباد در تهران به عنوان مدیر کل غرب آسیا با شمولیت افغانستان به کار مشغول میشود. این مسئولیت تا دولت اصلاحات ادامه داشت و از سال 76 تا 81 سفیر ایران در هند بوده؛ از همین رو سه کشور بههمپیوسته افغانستان، پاکستان و هند در سه دهه گذشته در حوزه کاری او بوده؛. میرمحمود موسوی اما نگران افغانستان پیشروست.
ايران و طالبان سابقه ديرينهاي در رابطه دارند؛ از دشمني و مخالفت و درگيري تا اينکه بهتازگی از مذاکره برخي رهبران آنها با مقامات ايراني در فضاي خبري شنيده ميشود. شما در دورهاي از اين سالها، در سفارت ايران در افغانستان مأموريت داشتيد و در دورهاي نيز مديرکل حوزه مربوطه در وزارت خارجه بوديد. از سابقه اين تماسها و ارتباطها برايمان بگوييد؟ قبل از اينکه به بعد تاريخي مطلب توجه کنيم، اجازه دهيد یک توضيح موضوعي بدهم. يک برداشت عمومي درباره معناي عبارات و واژههاي گفتوگو، ارتباط و تماس در جامعه ايران وجود دارد که به نظر من درست نيست. ما در مباحث درست سياسي ناچار هستيم از تبليغات فاصله بگيريم. استفاده ابزاري از اين خطاي عمومي را کنار بگذاريم و به معاني اصلي اين مفاهيم توجه کنيم. در دنيا، براي حل اختلافات، امر تماس سهم جدي دارد. طرفهايي که با هم اختلاف دارند چه دو کشور باشند چه دو مجموعه مثل ناتو و ورشو بعد از جنگ جهاني دوم، از طرق مختلف با هم در تماس هستند. شايد در مواردي بسيار نادر باشد که دو جريان متقابل تماسي نداشته باشند. اين تماسها از يک فهم ريشهاي نشئت ميگيرد و آن اينکه تقابل موجود جاوداني نيست و بايد به نحوي حل شود. در اين تقابل من به عنوان يک طرف ماجرا، قصد دارم بيشترين نفع را ببرم و طبيعتا شما که طرف ديگر هستيد هم همين هدف را داريد. نکته مهم ديگري هم در اين زمينه وجود دارد. شما هر کسي ميخواهيد باشيد چه بخواهيد و چه نخواهيد، در دنياي جديد با غلبه فناوري با همه مرتبط هستيد. اجازه دهيد صريح اين سؤال را مطرح کنم. شما ميشنويد يا ميخوانيد ترامپ اين را درباره ايران گفت. شايد به چند دقيقه نميکشد که يک مقام ايراني به ترامپ جواب ميدهد. گاهي هم در يک روز چندين بار تبادل پيام صورت ميگيرد که مخاطب هم معلوم است. بياغراق ميتوانم بگويم مثلا در همين شش ماه اخير مقامات ايران بيشترين پيامها را در ميان مقامات ساير کشورها از ترامپ گرفتهاند و به همه پيامها هم جواب دادهاند. اسم اين قضيه تبادلي چيست؟ اين اگر رابطه نيست، پس چيست؟ اين اگر گفتوگو نيست، پس چيست؟ با اين مقدمه خواستم نظرگاه خودم را به شکل کاملا موجز بيان کنم که واژه ارتباط در بحث من با تعريف رايج متفاوت است. پس بر اساس گفته شما به گفتوگو با طالبان فينفسه نبايد از جنبه منفي نگريست؟ بله. ميخواهم خيلي خلاصه به تاريخچه شروع اين قضيه اشاره کنم که من همان زمان در منطقه بودم. در اوايل دهه 70 خورشيدي طالبان به وجود آمد. در رقابتهاي بين ايران و پاکستان، طالبان از سوی ISI (اطلاعات ارتش پاکستان) به وجود آمد. آنها توانستند در زمان محدودي بخش مهمي از افغانستان را تحت کنترل بگيرند. هنوز به کابل نرسيده بودند. در ايالتهاي جنوبي و قندهار و جلالآباد متمرکز بودند. در آن زمان آقاي رباني در کابل رئيسجمهور بود اما در کل افغانستان ترکيبي از جريانهاي مختلف وجود داشت. مثلا همان زمان حکمتيار در منطقه و در مرز پاکستان و افغانستان منبع تسليحات اسپينبولداگ را داشت. يا در منطقه شمال آقاي دوستم در منطقه ازبکنشينها متمرکز بود، آقاي رباني و احمدشاه مسعود هم در دولت مرکزي مستقر بودند. به عبارت ديگر، در افغانستان چندين گروه وجود داشتند که ما هم با آنها در تماس بوديم. در اين چارچوب -اگرچه پديده طالبان به دستگاه ISI مربوط بود- اما براي ما، ارتباط با طالبان نظير ارتباط با ساير گروهها بود. سازوکار برقراري اين ارتباط، در اوايل دهه 70، در شوراي عالي امنيت ملي مطرح و تصويب شد و طبق نظر دبيرخانه شوراي امنيت، در يک مصاحبه مطلب را به شکل علني اطلاعرساني کردم. يعني هنوز دولت آقاي هاشميرفسنجاني بر سر کار بود؟ بله. بر همين اساس با طالبان تماس گرفتيم طالبان آن زمان چه مختصاتي داشت؟ هنوز رفتارهايش را نشان نداده بود. گروهي بود مثل حزب اسلامي حکمتيار. با حکمتيار هم در آن زمان تماس دائم داشتيم. طالبان بخش زيادي از افغانستان را در دست داشت؟ هنوز به کابل نرسيده بود. آنها گروهي در کنار ساير گروهها بودند و نفرات غريبهاي نداشتند. نفرات گروههاي ديگر بودند که جذب طالبان شده بودند. چون کمکهاي مالي که پيش از سقوط نجيب در دوره جهاد به آقاي حکمتيار داده ميشد، آن زمان به گروه طالبان داده ميشد. آقاي حکمتيار بالاي کوههاي سرودي در شبي که من ميهمانش بودم، گله ميکرد پول ندارم و فرماندهانم جذب گروههاي ديگر ميشوند. منابع مالي بيشتر از سوي پاکستان ميآمد؟ پاکستان، عربستان و امارات، محافلي که انگيزههاي ضدکمونيستي داشتند و کمکم عادت کرده بودند در اين صحنه بازيگر داشته باشند. اين قضيه به تدريج به شکلي درآمد که طالبان در يک سمت بهعنوان نماينده پاکستان در مقابل آقاي رباني بهعنوان تاجيک فارسزبان مورد حمايت ايران قرار گرفت، يعني نوعي تقابل جدي در افغانستان ايجاد شد بين گروههايي که با ايران ارتباط داشتند و گروههايي که با پاکستان ارتباط داشتند. متأسفانه در اين تقابل قضيه مزارشريف و کشتهشدن ديپلماتهاي ايران اتفاق افتاد. طالبان حامياني داشتند؛ پاکستان، عربستان، امارات و آمريكا. البته از حمايتهاي مالي آمريكا خبر ندارم، اما در مورد حمايتهاي سياسي جلسهاي در محل سازمان ملل تشکيل شد از 19 کشور که من به عنوان نماينده ايران حضور داشتم. در نيويورک طرف مذاکرهکننده بودم، خانم رافائل از آمريكا بود و پيشنهاد آمريكا به حاضران اين بود که طالبان را به رسميت بشناسيد درحاليکه هنوز رباني بهطور رسمي رئيسجمهور بود. چرا آمريكا ميخواست طالبان را به رسميت بشناسد؟ طالبان دهه 70 يک گروه سياسي بود که مورد حمايت ايران نبود، مورد حمايت پاکستان بود و دولت وقت پاکستان بهترين رابطه را با آمريكا داشت و در طول دوره جهادي 60 شمسي و 80 ميلادي يعني در دوره جنگ سرد، پاکستان بهترين راه بود که آمريكاييها ميخواستند در افغانستان نفوذ کنند. اما اتفاقات بزرگ ديگري افتاد که شرايط را عوض کرد. احمدشاه مسعود دو روز قبل از جريان 11 سپتامبر کشته شد و ميشود گفت با مرگ احمدشاه مسعود، آخرين سنگر رباني و حرکت شمال تمام شد. آنها خودشان را مجاهد ميدانستند، حکمتيار هم جزء مجاهدين بود اما پشتو بود. البته زمانيکه حادثه مزارشريف و کشتهشدن ديپلماتهاي ايراني در کنسولگري رخ داد (مرداد 77) من در هند سفير بودم اما مسائل افغانستان را دنبال ميکردم. طالبان به عنوان يک گروه سياسي در افغانستان، در چه فرايند و چه پارامترهاي تأثيرگذاري به گروه اسلامي افراطي تبديل ميشود که دست به کارهاي خشونتآميز ميزند؟ در مجموعهاي که براي ساختار طالبان فراهم کردند اگر به سابقه قومي و دينيشان توجه کنيم، اين قضيه روشن ميشود. طالبان عموما از قوم پشتو هستند. بر اساس يک منبع آماري قديمي گمان ميشود 38 درصد در افغانستان پشتو باشند که در جنوب افغانستان اکثريت دارند. بعد تاجيکها، ازبکها و هزارهها هستند که در بخش مرکزي و شمالي افغانستان زندگي ميکنند. مردم بخش شمال غربي پاکستان که ايالت سرحد شمالي سابق و خيبر پختونگاه فعلي باشد، از قوم پشتو هستند. سابقه گذشته اينها، زندگي قبيلهاي است و در جريانات سياسي صد سال گذشته در مقاطعي رفتارهايي از آنها ميبينيم. در جنگ جهاني اول مجموعهاي که در اين منطقه هست به شدت ضد انگليس و طرفدار خلفاي عثماني هستند البته با نگرش اعتقادي و ديني که آنها خليفههاي مسلمان هستند. از آن زمان تاکنون بافت قومي و قبيلهاي وجود دارد. در منطقه خودشان همچنان بافتهاي قبيلهاي را حفظ کردهاند. سال قبل دولت پاکستان توانست آنها را از وضعيت حقوقي مناطق تحت کنترل دولت مرکزي (فاتا) خارج کند تا به تدريج در ايالت خيبر پختونگاه قرار بگيرد. يکي از موارد مؤثر در اين جريان، اين است که بعد از انقلاب اسلامي در ايران و حرکتهاي شوروي در جهت اشغال افغانستان، توجه عربستان و محافل اسلامي به اين نقطه جلب شد. پولهايي به اين منطقه آمد، چند هزار مدرسه ديني جديد تأسيس شد. در مدارس بود که اين طلبهها تربيت شدند و موضوع سياسي تقابل با کمونيسم، مارکسيسم و در مواردي هم ضد شيعه کمکم رشد کرد. با تحولات منطقهاي اين طلبهها توسط اطلاعات ارتش پاکستان در کنار هم قرار گرفتند و ساختاري به نام طالبان تعريف شد. از گروههاي جهادي هم نيروهاي زيادي جذب اين سازمان جديد شدند. چند روز پيش نخستوزير پاکستان به نقش ارتش آن کشور در سازماندهي القاعده اشاره کرد که در همين راستاست.
بخشي از آنها در گروههاي جهادي يونس خالص، سياف و حکمتيار بودند که عليه کمونيستها ميجنگيدند. بنابراين انگيزههاي ايدئولوژيک قوياي داشتند و هويت ديني انگيزه حرکتشان در مقابل کمونيستهاي ضد خدا بود. اين خميرمايه اين افراد را به شکل گروههاي ايدئولوژيک تنظيم کرد. وقتي به سراغ پديدههاي جديد و مدرن اجتماعي مثل تلويزيون ميرفتند، مخالفت ميکردند يا آنچه از غرب ميآمد برايشان کفر بود و هست. اينها وقتي در قالب حاکم و حاکميت روي کار آمدند، قانونهاي خودساخته و افراطي گذاشتند. برداشتهاي تنگ و تاريک خودشان را اعمال ميکردند مثل اينکه زنها نبايد به مدرسه بروند يا از خانه بيرون بروند و فعاليت اجتماعي داشته باشند که در هيچ جاي اسلام نيست و زاييده ذهن کور اين افراد است. طالبان را با چنين سابقهاي در منطقه داريم تا اينکه جريان 11 سپتامبر به وجود آمد. يکي از گرههاي ذهن من و برخي مخاطبان اين است که ايران و آمريكا در برههاي زماني بر سر شکستدادن طالبان، همکاري اطلاعاتي و نظامي ميکنند. ماجراي اين همکاري هيچوقت شفاف اعلام نشد. شما چقدر در رفع اين گره ذهني ميتوانيد به ما اطلاعات دهيد؟ من در آن دوره در ايران نبودم و بهطور دقيق نميتوانم صحبت کنم، هرچند قضايا را از دور دنبال ميکردم. جريان 11سپتامبر تحول تاريخي بود. پيش از آن، به طالبان بهعنوان تهديد نگاه نميکردند بلکه فرصتي بود که توسط طالبان ميتوانند در افغانستان نفوذ داشته باشند. اما سپتامبر و حمله القاعده، آمريكا را تکان داد. تا قبل از آن، ايران به اين جمعبندي قطعي رسيده بود که طالبان تهديد است. وقتي دو دولت ايران و آمريكا متوجه شدند تهديد واحدي عليه هردوشان است، طبيعتا زمينههاي واحدي را براي خود تعريف کرده و عمل کردند. دولت فعلي افغانستان، محصول همکاريهايي بود که طالبان در آن پس زده شد. منتها طالبان به روش خشونتباري پس زده شد. ريشههاي اصلي و سياسي قضيه در جاي خود ماند که اگر به ريشهها پرداخته نشود طالبان در جاي خودش محفوظ خواهد بود. باوجود اينکه آمريكاييها پرفشار حاضر شدند، طالبان بساط خود را جمع کرد و مدتي بعد دوباره باز شد و در حال حاضر موجوديت دارد. از طالبان حاکم بر افغانستان و دوره خشونتبار بگذريم و به اينجا برسيم که ايران با طالبان مذاکره را شروع کرد و حتي اخباري مبني بر اين است که برخي مقامات طالبان در ايران اقامت دارند؛ مثلا حضور ملااختر، محمد منصور و اخيرا طيب آغا. حتي آنچه درباره اقامت برخي رهبران طالبان در فرمانيه مطرح شده اما هيچوقت تأييد يا تکذيب نشد. درباره اين حضورها ميتوانيد با شفافيت صحبت کنيد؟ من منبع مناسبي براي صحبت در اين مورد نيستم که اين قضايا صحت دارد يا نه. مثل شما شنونده اخبار هستم و به جايي وصل نيستم که بتوانم صحت اين اخبار را بدانم. من هم شنيدهام که ارتباطاتي بوده و اطلاعاتی بيشتر از شما ندارم. من ناظر و تحليلگر مسائل هستم. سؤالم را از منظري ديگر ميپرسم؛ اساسا رابطه جمهوري اسلامي ايران با طالبان خشن خارجشده از قدرت را در سطحي ميبينيد که ارتباطهايي در اين سطح در مورد آن شدني باشد؟ آنقدر که با هم وارد گفتوگو شوند؟ چراکه نه. به دو دليل؛ نخست اينکه دوره گذشته، آنها در قدرت بودند و طالبان با ايران و جريانات وابسته به ايران رفتارهاي تقابلي داشتند، اما در حال حاضر طالبان مثل قبل يکي از گروههاي فعال در صحنه افغانستان است. ايران فکر ميکند بايد با طرفهاي مقابل در افغانستان ارتباط داشته باشد که منطقي است. دوم اينکه کساني که تصميم ميگيرند لابد از اين منطق استفاده ميکنند که دشمنِ دشمن من، دوست من است. طالبان ظاهرا دشمن آمريكا است. يک وجه از وجوه مختلف در افغانستان تقابلي است که بين طالبان و آمريكا شکل گرفته است. تهديد طالبان از نظر مسئولان ايراني در مقايسه با تهديد آمريكا کمخطرتر است و ارتباطداشتن با آنها توجيهپذير است. پس اين استدلال ميتواند با نشستهاي دوحه به هم بريزد. در دوحه آمريكا و طالبان با هم مذاکره ميکنند و حتي اخباري پخش ميشود که خليلزاد در حال موفقشدن است که آنها را به توافق برساند پس اينجا ايران ميتواند نگران شود. اينکه مسائل افغانستان در مذاکرات زلماي خليلزاد با طالبان حل شود، خيلي ذهني و خيالي است. کسانيکه از مسائل افغانستان مطلع باشند خوب ميدانند که از پيچيدهترين مسائل دنياست و هيچوقت به چنين جمعبندياي نميرسند. در طول چهار دهه گذشته دولتهاي آمريكايي که در مورد افغانستان کار کردهاند، عموما در مقاطعي اشتباهات سنگيني داشتند، چون از افغانستان شناخت نداشتند. اين گفته هم درباره اوباما و هم ترامپ صدق ميکند. تصور ميکنند با دو فرمان و فرستادن هواپيما مشکل افغانستان حل ميشود. در ابتداي حمله گسترده آمريكا به افغانستان هم پيشبيني کرده بودم که قضيه با اين کارها حل نميشود و افراط به پاکستان کشيده ميشود. مذاکرات دوحه هم نميتواند مسئله افغانستان را حل کند، چون مسئله افغانستان پيچيده است و ريشههايش در دست طالبان و آمريكا نيست که بتوانند آن را حل کنند. حداکثر در جهت مقاصد خاصي و به شکل محدودي ميتوانند قدمهاي کوچکي بردارند. اين فرمايش شما صحيح که نميشد انتظار داشت مسئله افغانستان در دوحه حل شود، اما وقتي در دوحه توافقي بين طالبان و آمريكا انجام شود، ميتواند بخشي از پازل سياسي افغانستان شود. اساسا مذاکرات دوحه ميتوانست به توافقي برسد که به سمت کمپ ديويد برود؟ اگرچه اکنون ميدانيم که آن مذاکره شکست خورد. اطلاع داريد که هفته قبل زلماي خليلزاد به کنگره فراخوانده شد. به اصرار او، جلسه محرمانه برگزار شد و اطلاع ما درباره کاري که ايشان در جلسات افغانستان انجام داده، بسيار محدود است؛ اما آنچه از مجموعه مذاکرات 10ماهه ميتوان برداشت کرد، انگيزه اصلي ترامپ در راستای بهرهجويي شخصي در حوزه سياست خارجي است؛ مثلا در فعاليتهاي انتخاباتي پيشرو تبليغ کند و بگويد درباره مسائل کوبا، کره شمالي، ايران، سوريه و افغانستان اين کارها را کردهام. از مجموعه مسائل مهمي که درباره افغانستان وجود دارد، زلماي خليلزاد فقط روي يک موضوع خاص جلو ميرفت. گويا نتيجه توافق اين بوده که از حدود 15 هزار نيروي آمريكايي حاضر در افغانستان حدود شش، هفت هزار نفر از افغانستان خارج شوند و هيچ نتيجه ديگري نبوده. موضوعات اوليهاي که بايد در دور اول مسئله مذاکره مطرح شود، مذاکرات دولت افغانستان و طالبان است. طالبان دولت افغانستان را قبول ندارد و ميگويد اينها مثل ما يک گروه هستند. درعينحال خروج نيروها نيز کامل و قطعي نيست. موضوع ديگر اين است که طالبان تعهد کردند در هيچ عمليات تروريستي در آمريكا شرکت نکنند که خب مسئلهاي نيست. چرا خليلزاد دنبال چنين طرحي است؟ مأموريتش اين است. در کمپ ديويد قرار بوده فيلي هوا شود. تا 24 ساعت قبل از اين قضيه در روزنامههاي افغانستان صحبت از سفر آقاي اشرف غني به آمريكا بود، هيچ خبري از رفتن طالبان به آمريكا نبود. کاملا مخفي نگه داشته شده بود. کمپ ديويد انتخاب شد، شايد چون در قضيه فلسطين توافق تاريخي در آن مکان صورت گرفته بود و ترامپ ميخواست بگويد ما در آنجا مسئله را حل کرديم. بهاينترتيب در برابر رقباي انتخابات پيشرو بهرهجويي کند؛ اما اين اتفاق هم نيفتاد. مطالبي شنيدهام؛ اما برايم هنوز مشخص نيست که چرا ساعتهاي آخر، اين معامله به هم خورد، از طرف اشرف غني بود یا ترامپ يا طالبان؟ هر سه از اين توافق به شکلي متفاوت بهرهمند ميشدند. روزهاي گذشته در افغانستان انتخابات برگزار شد و به نظر ميرسد طالبان باز هم به سمت خشونت ميرود و ازآنجاکه انتخابات را به رسميت نشناخته، روزهاي خوشي پيشرو نخواهيم داشت. منافع ملي ما درباره افغانستان پيشرو چيست؟ افغانستان به کدام سمت برود، براي ما نگراني کمتري خواهد داشت؟ انتخابات افغانستان از يک منظر مثبت است؛ اما من بهایندلیل نگرانم که در انتخابات قبلي دعواهاي جدي بر سر تقلب صورت گرفت و اگر تلاشهاي جان کري نبود، حتما جهنم ديگري در افغانستان درست ميشد و ترکيب فعلي از سوی جان کري تنظيم شد. من با افغانستانيها کار کردهام و ميدانم اينکه چنين مجموعهاي را به اين توافق برسانند، چقدر سخت است. اما در همه سالهاي اين دولت به نظر ميرسيد هيچگونه همکاري بين عبدالله عبدالله و اشرف غني وجود ندارد. شما بايد وضعيت سالهاي اخير را با زماني مقايسه کنيد که در کابل سنگربندي شده بود؛ مثلا در دهه 70 که من براي آتشبس رفته بودم؛ حتي يک گربه نميتوانست از منطقه جنگي آنجا رد شود. درباره اين انتخابات نگران هستم؛ چون وضعيت امنيتي بد است، مشارکت کم است. طالبان در روند دموکراسي موانع جدي ايجاد ميکند. نکته اصليتر اين است که بسياري از سياستمداران افغانستان هنوز با توجه به ضوابط دموکراسي عمل نميکنند. اين باعث ميشود مشکلاتي شکل بگيرد و با مسائل هويتي پيوند بخورد. چون قوميتها و زبانهاي مختلفي در آنجا هست که کار را براي هر دولتي سختتر ميکند. نکته ديگر اين است که فساد و ارتشا بيداد ميکند. هرجا پولهاي زحمتنکشيده بيايد، فساد وجود دارد؛ مثل پول نفت که در کشور ما اين همه مدت مشکل ايجاد کرده. در افغانستان هم پولهاي ميلياردي وجود دارد که هرکس ميخواهد تحت نام پروژهها سهمي از آن ببرد. البته افراد شريفي بين دولتمردان هستند که دلشان براي افغانستان ميسوزد؛ اما برخي هم به دنبال پرکردن جيب خودشان هستند که همين زمينهاي ميشود براي يکسري ارتباطات خارج از دولت و خارج از افغانستان يعني جريان اطلاعاتي کشورهاي ديگر (همسايه يا خارج از منطقه). قدرتهاي ديگر از اينها بهعنوان ابزار خودشان در راستای اعمال نفوذ و سياستهاي خودشان استفاده ميکنند. در يک جمله ميتوان گفت دموکراسي در افغانستان به شموليت مسئله انتخابات بهسختي قدم برميدارد؛ اما بايد اين کار صورت بگيرد و بايد در حد اصلاح امور کار شود. افغانستان به کدام سمت برود، به نفع ماست؟ افغانستاني که آرامش داشته باشد، منافع ما را تهديد نکند و محل حضور دشمنان ما نباشد. يک افغانستان مرفه به نفع ماست. آيا دولتي را ممکن است متصور شويم که ترکيبي از همه قوميتها باشد تا سهمخواهي قومي از قدرت به شکلي رفع شود؟ دموکراسي درحالحاضر بهترين شکل حکومت است که بشريت بعد از چند هزار سال تجربه به آن رسيده. شايد پاسخگوي همه مشکلات نباشد؛ اما انتخاب بهتري وجود ندارد. منظورتان صندوق رأي است. بالاتر از صندوق رأي؛ چون در صندوق رأي اکثريت تعيينکننده است؛ اما در دموکراسي ناچاريد بعد از صندوق رأي احترام به حقوق اقليت را هم لحاظ کنيد. در افغانستان تصور ميکنم شدني است؛ اما نه به اين زودي. آموختن آداب دموکراسي مهم است. در دموکراسي بايد به حقوق و رأي همديگر احترام بگذاريم؛ اما اينها تئوري است و براي رسيدن به عمل زمان نياز داريم. همهجا همينطور است.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید