دنبال انگیزه‌ای خیلی قوی می‌گردم که دیگر تئاتر کار نکنم

۵۵آنلاین :

اینجا موجی درست شده؛ یک نفر رئیس‌جمهور شده. امیدها از جنس این سال‌های اخیر نیست؛ شبیه تحقق همه وعده‌هاست با رگه‌هایی از واقعیت در خیال همه دانشجوها. به سایر وعده‌ها کاری نداریم، اما این احساس به وجود آمد که دولت حداقل در مسئله فرهنگ تأثیرگذار است. شاید بشود آن را موجی شکوفا در تاریخ تئاتر ایران، عنوان کرد؛ آدم‌هایی از ۲۵ تا حول‌وحوش ۴۰ ساله؛ انگار که یکهو از دل خاکستر مبهم سالیان بلند شدند و اجرا پشت اجرا در تئاتر شهر و شور و امید؛ و تماشاگری که دنبال سلبریتی سینما و تلویزیون در تئاتر نمی‌گردد تا با او سلفی بگیرد، محتوامندانه آمده تا رازورمز اندیشه تئاتر را کشف کند؛ تماشاچی طبقه متوسطی که هنوز در تأمین معاشش تا این‌سان، درنمانده. امیدها دارند خوب پیش می‌روند که ورق برمی‌گردد. آرمان‌ها، مأیوسانه، ناکام می‌مانند و دستاوردها به باد می‌روند؛ که چه شده؛ دولت خادم مردم آمده. گهگداری بنا به دلایل سیاسی و سیاست‌های جذب رأی مردمی، فضا برای فعالیت‌های هنرمندان گشوده می‌شود و بعد هم دولت عدالت‌محورِ مهرورز با مشکل اقتصادی مواجه شده و کلا همه بساط‌ها جمع می‌شود. مردم، مأیوس اما همچنان منتظر امید هستند که از راه برسد و می‌رسد منتها این‌بار با تدبیر می‌آید. آن‌قدر رأی می‌دهند که خیالشان بابت نیامدن طیفی که فکر می‌کنند محدودیت فعالیتشان را بیشتر می‌کند، راحت شود. حالا طیفی که از زیر خاکستر بلند شده بودند، خیلی‌هایشان پیدا نیستند؛ بعضی مهاجرت کرده و برای همیشه از ایران رفته‌اند؛ بعضی تئاتر را گذاشته‌اند شغل دوم به‌بعدشان تا خرج زندگی دربیاید؛ بعضی‌ها هم که اصلا کار تئاتر نمی‌کنند و همه منتظر تا چه می‌کند دولتی که فکر بازگشت مهاجران و گشایش گره‌ها را در ذهن‌های امیدوار انداخته. زمان زیادی لازم نیست؛ همان یکی، دو نفری که هنوز تئاتر کار می‌کردند از اجرا محروم شدند و مهاجران برای همیشه در آن‌سوی آب‌های نیلگون وطن، ماندگار. می‌ماند مردمی که بارها امیدوار و مأیوس شده‌اند، به نظر دیگر انگیزه‌ای برای رفتن زیر چتر یکی و زیر بیرق دیگری را ندارند. از حرف‌هایشان در کوچه و خیابان و مترو و اتوبوس و بازار می‌گویند. همه‌چیز با سیاست شروع می‌شود و اصولا جایی را پیدا نمی‌کنید که نباشد؛‌ هنرمندِ محکوم به کارکردن در شرایط دشوار، اما می‌گوید که «هنر باید فارغ از شرایط عمل کند»؛ برای او دولت‌ها و مرام‌های سیاسی، دولتمردان و تصمیم‌گیرندگان بخشی از این پیکره اجتماعی بوده‌اند که آمده و رفته‌اند. حسین کیانی؛ نویسنده و کارگردان تئاتر، هنوز نتوانسته خودش را قانع کند تا دیگر تئاتر کار نکند؛ اجرای این روزهای نمایش «چشم‌به‌راه میرغضب» در تماشاخانه سنگلج تهران، گواه این مطلب است. فردی که صاحب‌نظران حوزه تئاتر به اتفاق، او را سمبل تئاتر ملی و تنها بازمانده نسل سازنده نمایش ایرانی می‌دانند، می‌گوید در جست‌وجوی انگیزه‌ای قوی است تا دیگر تئاتر کار نکند و تعجب‌آور نیست زمانی که هنرمند در برآورده‌کردن معمولی‌ترین خواسته‌های اقتصادی خودش درمی‌ماند و بعد از سالیانی نه حقوق ثابت دارد، نه حق و حقوق اجتماعی و فرهنگی و نه حتی دورنمایی برای آینده. به بهانه این اجرا، با او راجع به همه آنچه او و تئاتر را آزرده‌خاطر کرده، به صحبت نشستیم.

‌در یکی از شب‌های گرم تابستان به تماشاخانه سنگلج می‌آیی و نمایشی برآمده از دل تاریخ می‌بینی و اصلا متوجه نمی‌شوی درست چه وقت از گذشته به شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه‌ای آمده‌ای که خیلی از آدم‌هایش به موجوداتی علی‌السویه تبدیل شده‌اند و دیگر هیچ‌چیز برایشان مهم نیست؛ آیا نمایش می‌خواهد این بی‌تفاوتی را به رخ آنها بکشد تا از این حالت انفعال دربیاید یا این کار نقد جریان‌های فکری و لیدرهای سیاسی است؟ نمایش خوب نمایشی است که برای همه حرفی برای گفتن داشته باشد؛ بتواند برای هر طیف و سلیقه‌ای مسائلی را مطرح کند و به نوعی گریبان‌گیر همه تماشاگرانش باشد. معتقدم وقتی یک تماشاگر برای اولین‌بار با تئاتر مواجه می‌شود، باید جوری آن تئاتر در او اثر بگذارد که برای بار دوم هم رغبت کند تئاتر ببیند. نمایش‌هایی هستند که متأسفانه در همان برخورد اول جوری مخاطب را دلزده می‌کنند که از تئاتر بیزار می‌شود. مسئله دوم اینکه در نمایش به دنبال ارائه راه‌حل یا الگو نیستم؛ مسائل پیرامون خودم را با زبان یا قصه تاریخ در صحنه تاریخی مطرح می‌کنم. اساسا دادن راه‌حل کار هنرمند نبوده و نیست. هنرمند تئاتر در بهترین حالت خود طرح مسئله می‌کند که اگر بتواند این کار را با ذوق و ابزار خلاقه انجام دهد، طبیعتا می‌تواند اثر پرسشگرانه‌ای در ذهن مخاطب بگذارد و این مخاطب است که علاقه‌مند می‌شود تا به دنبال پاسخ پرسش‌هایی برود و این اوج هنر تئاتر است که بتواند مخاطب خود را علاقه‌مند و انگیزه‌مند به پیداکردن ریشه مشکلات و رنج‌ها و دردهایش کند که یا درد تاریخی‌اند یا معاصر. ‌مسئولان بیشتر از یک سال است که از رسانه‌ها و مدیران می‌خواهند به مردم امید بدهند. آیا این بذل امید از دست هنرمند نمایش‌ساز، ساخته است؟ تئاتر به عنوان هنری ریشه‌دار در جامعه تا حدی می‌تواند در تغییر حال جامعه مؤثر عمل کند اما شرطش این است که دیده شده و از امکانات لازم بهره‌مند شود. بر اساس یک تقسیم‌بندی ساده در همین تهران 10میلیونی، شاید به هر 500 هزار نفر، یک صندلی تئاتر هم نرسد و این امکانات اندکی برای تئاتر است. براساس نتیجه یک نظرسنجی ملی، کمتر از دو درصد جامعه تئاتر دیده‌اند یا می‌بینند؛ یعنی تاکنون تقریبا بیش از ۸۸ درصد مردم ایران هرگز به تئاتر نرفته‌اند! تئاتربین‌های تهرانی هم گمان نمی‌کنم به 50 هزار نفر برسند و تئاتربین حرفه‌ای به مراتب کمتر از این است و شاید به 10 هزار نفر هم نرسد؛ این یعنی تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان امر فرهنگ به شدت بد و ناکارآمد عمل کرده‌اند. در سایر حوزه‌های فرهنگی هم وضع همین است و اصلا اخبار خوشی از آنها به گوش نمی‌رسد. ‌آیا تداوم روال ناکارآمد متصدیان فرهنگ، ناخودآگاه بوده یا خودآگاه و به دلیل عدم پذیرش تأثیرگذاری زبان نقاد هنر؟ من فکر می‌کنم بیشتر از سر عدم شناخت ضرورت هنر و فرهنگ به عنوان یک عامل تغییردهنده اجتماعی است. کاش این سوءمدیریت‌ها و ناکارآمدی‌ها آگاهانه بود؛ ما همیشه بیشترین ضربه را از ناآگاهی می‌خوریم. متأسفانه هنوز در جامعه ایرانی، تئاتر به عنوان یک هنر فرهنگ‌ساز به رسمیت شناخته نشده که اگر بشود، می‌توان امیدوار بود در طول سالیان، تغییرات مثبتی در این روند غلط جامعه ایجاد کند. ‌ وضعیت تماشاچی تئاتر چطور است؟ آیا او پیش‌ترها به نمایش و اثر خوب بها می‌داد و حالا نه؟ مثل مطبوعات دوم‌خردادی که دوره اصلاحات بیشترین خواننده را داشتند و حالا تقریبا هیچ‌کس روزنامه نمی‌خواند. در دوره اصلاحات تماشاگران تئاتر و سینما و خوانندگان کتاب، نسبت به دوره‌های قبل و بعد خیلی بیشتر شدند؛ مقطعی که در آن توجه ویژه‌ای به امور فرهنگی شد و این توجه مسبب اتفاق شبه‌رنسانس یا نیمچه رنسانسی در فرهنگ و هنر شد. درست است که آن دستاوردها به باد رفت و بسیاری از آن آرمان‌ها و امیدها ناکام ماند و بسیاری از آن دستاوردها هم آگاهانه یا ناآگاهانه از بین رفت اما واقعیت را نمی‌توان انکار کرد. آن زمان، تماشاگر به تئاتری می‌آمد که هیچ چهره‌ای در آن بازی نمی‌کرد و نویسنده و کارگردانش هم اسم و رسمی نداشت؛ او آمده بود کار خوب ببیند و برای خود تئاتر بود که می‌آمد. به‌واقع تماشاگر هم مثل دولت وقت، ضرورت امر فرهنگی را شناخته بود و به آن نگاه ویژه داشت و متعاقبا تأثیرش هم در جامعه قابل رؤیت بود؛ نسلی وارد تئاتر، سینما و ادبیات داستانی شدند که شاخص‌اند و کارهایشان قابل توجه است. ‌تماشاگر مشتاق چه شد؟ او هم طبیعتا با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی از فرهنگ، منفک شد؛ او تماشاگر طبقه متوسط بود که ضمن اهمیت‌دادن به امر فرهنگی، دستش هم تا حد قابل توجهی به دهانش می‌رسید؛ می‌توانست نیازهای اقتصادی خودش را برآورده کند و آن‌قدر هم درگیر ثروت‌اندوزی و فقر نباشد. رفته رفته که دولت پس از اصلاحات سر کار آمد (دولت عدالت‌محور و مهرورز) آن طبقه متوسط فرهنگ‌خواه و فرهنگ‌دوست، منهدم شد و طبیعی است که هنر و فرهنگ، مخاطب خود را رفته رفته از دست داد. الان هنر تئاتر و سینما مخاطبی پیدا کرده که نه فقیر است و نه متوسط بلکه غنی هستند و این طبقه دیگر به دنبال کشف راز و رمز اندیشه در تئاتر یا فهم محتواها و مسائل پیچیده نیست. او صرفا پول می‌دهد تا زنده چهره‌های مورد علاقه خودش را روی صحنه ببیند و با آنها سلفی بگیرد. البته رشد شبکه‌های اجتماعی در دهه اخیر هم در شکل‌گیری این نوع تماشاگر بی‌تأثیر نبوده است. من به همه اقشار تماشاگر احترام می‌گذارم؛ منتها ما دو نوع تماشاگر داریم؛ یک تماشاگر منفعل و ديگري فعال. در حال حاضر بیشتر تماشاگران، منفعل‌اند و صرفا برای سرگرمی و خوش‌گذراندن شبی از شب‌های خود می‌آیند تا با دیدن سلبریتی‌ها و چهره‌های موردعلاقه‌شان روی صحنه، بُعد هیجان‌خواه ذهن و روحشان را ارضا کنند. این جایگاه فعلی تماشاگر است؛ و‌گرنه آن تماشاگر، در شمار بسیار پایین، هرازگاهی در برخی کارها خودی نشان می‌دهد. از طرفی کارها عموما به بیماری بی‌مسئلگی و بی‌معناگرایی دچارند؛ به این خاطر که مخاطب، حوصله مواجه‌شدن با مسئله را ندارد، هنرمند تئاتر هم به نوعی این خواست را فهمیده و کارهایی را برای او روی صحنه می‌آورد که فهمشان سهل و آسان باشد و او را سرگرم می‌کند و به خنده وامی‌دارد، بدون اینکه مسائل بنیادین پیرامونش را به صحنه بیاورد. این بیماری مسئله‌زدایی با بی‌معناگرایی خیلی مهم‌‌تر از هر مسئله‌ای است که ما بخواهیم در تئاتر به آن بپردازیم. در شرایط فعلی، کسی که بخواهد مخاطب انبوه داشته باشد باید تن به خواست همان تماشاگران جدیدی بدهد که شرح‌حالشان رفت. درکل، ما جامعه‌ای هستیم که دائم باید حسرت گذشته را بخوریم. کسی باور می‌کند در جامعه شرایطی به وجود بیاید که همه امیدوار شوند و شروع به کار کنند، بعد یکهو همه‌چیز به شکلی غیرقابل‌باور برگردد؟ به نظر من این جزء ویژگی‌های عجیب‌وغریب جامعه ماست که در قاموس هیچ جامعه‌شناسی نمی‌گنجد؛ یک ویژگی کشسانی است یا هر چیز دیگر، نمی‌توان نامی بر آن نهاد. برای همین است که احساس می‌کنید گردی از ناامیدی بر چهره‌های اقشار متفاوت جامعه نشسته و همه نسبت به حال و آینده احساس ناامیدی می‌کنند و حسرت‌خور گذشته شده‌اند. این واقعیت تلخ جامعه ماست که در چشم‌به‌راه میرغضب هم تا حدی قابل مشاهده است. ‌به آسیب‌های دولت پس از اصلاحات در حوزه تئاتر اشاره کردید. آیا با رفتن دولت احمدی‌نژاد و آمدن دولت دیگر، گشایشی دوباره ایجاد شد؟ البته دوره بعد از اصلاحات، چهار سال اول، آن سخت‌گیری‌ها به لحاظ فرهنگی (نسبت به الان) کمتر بود. دلیلش را نمی‌دانم. در آن دوره کارهایی را اجرا کرده‌ام که الان اگر بخواهم اجرا کنم با مشکلات فراوانی مواجه خواهم شد. باید دید که در زیرساخت‌های آن دولت چه بوده که فشار را کم کرده بودند. البته در چهار سال دوم که با بحران مالی و... مواجه شدند، قراردادها کلا جمع و حمایت‌های مالی از تئاتر بسیار کم شد، اما به لحاظ ممیزی‌ها و سخت‌گیری‌های فرهنگی و این قضایا به نظر می‌خواستند برخورد سلبی نداشته باشند. ‌سال‌ها می‌گذرد، دولت‌ها می‌روند و می‌آیند و از آن موجی که در دوره اصلاحات برخاسته بود، یکی مهاجرت می‌کند و دیگری کار تئاتر نمی‌کند و... . حسین کیانی از معدود افراد آن طیف است که همان‌طور با دغدغه‌های همان زمان ادامه داده. در این سال‌ها مشکلات زیادی بر سر راه کار شما پیش آمد؛ برای نمونه، با دلیل نامشخص و اعلام‌نشده، کار شما را از جشنواره بیرون می‌کشند و اتفاقاتی از این دست. چه چیزی باعث شده تئاتر به‌جای اینکه به شما به‌عنوان یک حرفه موردعلاقه و شغل، کمک کند، به امری آزاردهنده برایتان بدل شود؟ به‌واقع، تأثیر تئاتر یا تأثیر هنر بر زندگی هنرمند چیست؟ هنرمند چه توقعاتی از حرفه خود به‌عنوان یک هنرمند حرفه‌ای دارد و چه خواسته‌ها و آرزوهایی دارد؟ در ایران؛ چه گذشته و چه حال، هنر واقعی برآورنده خواست‌های اجتماعی و اقتصادی شخص هنرمند نبوده و نیست، چون هنر به مفهوم واقعی خودش همیشه مورد بی‌توجهی و بی‌مهری تصمیم‌سازان بوده. اما با گذر زمان وضعیت هنرمندان به مراتب بدتر شده؛ یعنی کسی که صرفا به هنر می‌اندیشد و دوست دارد هنرش به لحاظ تفکر، اندیشه، محتوا و ماندگاری، هنر باکیفیتی باشد، طبعا باید دچار سختی‌ها و فلاکت‌های بیشتری باشد. گویا قانونی نانوشته هست که اگر شما بخواهید هنر را به‌عنوان مفهومی انسانی و اخلاق‌گرا که می‌تواند بخش مهمی از مسائل را مطرح کند، به تصویر بکشید، محکوم به تحمل انواع رنج و سختی خواهید بود. مثال‌های بی‌شماری در این عرصه وجود دارد؛ چه در تئاتر، چه سینما و چه ادبیات داستانی. اما کافیست که شما کمی خط‌مشی‌تان را تغییر بدهید یا تغییر نگاه بدهید و هنر را به‌عنوان ابزار کسب درآمد بینگارید؛ طبیعی است که موقعیتتان فرق می‌کند. بنده بسیاری از این چهره‌هایی را که اسم خودشان را هنرمند گذاشته‌اند و عموما هم جزء دارودسته سلبریتی‌ها هستند به مفهوم واقعی هنرمند نمی‌دانم؛ اینها هنرمند نیستند؛ اینها ویترین‌های هنری هستند؛ ویترین‌هایی که مورد توجه‌اند، والا هنرمند واقعی کسی است که بتواند بنیادی‌ترین مسائل روز جامعه خود را به خلاقانه‌ترین شکل ممکن مطرح کند؛ از دوردست تاریخ هم این‌گونه بوده. از دوردست تئاتر یونان هم این‌گونه بوده. در مورد خودم باید بگویم اصلا تئاتر نتوانسته در مدت این بیست‌وچند سال، معمولی‌ترین خواست‌ها و نیازهای اقتصادی و اجتماعی‌ام را برآورده کند و با اینکه نمایش‌نامه‌نویسی و کارگردانی شغل و تحصیلات من بوده و جزء پرسابقه‌ترین کسانی هستم که از دوره اصلاحات شروع به کار کردم، نخیر، تئاتر اصلا نتوانسته نیازهای اولیه من را در زندگی برآورده کند. دفعات زیادی به سرم زده و هنوز هم به سرم می‌زند کاری کنم که نتوانم حتی به تئاتر فکر کنم. گاهی اوقات خصوصا بعد از اجرای «روز عقیم» به یکی از دوستان گفتم که دنبال انگیزه‌ای خیلی قوی می‌گردم که دیگر تئاتر کار نکنم. فکر می‌کردم توقیف روز عقیم در آن جشنواره تئاتر فجر این انگیزه را به من بدهد که متأسفانه نداد و من بعد از دو سال دوباره دارم کار می‌کنم. سال ۹۴ برای «مرگ در حمام بنفش» مشکلاتی پيش آمد که در مرحله بازبینی به طور کامل رد شد و من مجبور شدم اجرای دیگری را جایگزین کنم؛ سال بعدش شکل کوتاه‌تری از مرگ در حمام بنفش را نوشته و تمرین کردیم که باز هم کار نشد و دو سال پیش روز عقیم دچار مشکل شد و سال گذشته هم که متن «خرنامه نصرالدین ملا» تصویب نشد. ‌ دلیل این سنگ‌اندازی‌ها چیست؟ فکر می‌کنم حساسیت‌های بی‌جهت و بیخود و اعمال سلیقه‌هاست. ‌چرا این سلیقه‌ها باید گریبان کسی را بگیرد که کارش موجه است؟ قطار ایستاده که سنگ نمی‌خورد. کسی که حرکت می‌کند مورد توجه است. ضمن اینکه هیچ‌گاه تئاتر را وسیله و ابزار مقصد دیگری قرار نداده‌ام و در اين مورد کسانی که بیشتر کارهای من را دیده‌اند می‌توانند شهادت دهند. همیشه به نفس تئاتر متعهدم و تئاتر برای من وسیله و ابزاری برای کسب منافع و مطامع دیگر نبوده؛ تئاتر برای من ابزار مطالعه جامعه، انسان و تاریخ است. ابزار مطالعه ذهن ایرانی و انسان ایرانی. ‌ کمی هم به میرغضب بپردازیم؛ در کارهای شما، زن، همواره نقشی محوری داشته؛ در این کار یکباره زن حذف می‌شود و محیطی خشن و مردانه می‌آید. در خرنامه نصرالدین ملا هم که سال گذشته تصویب نشد، سه مرد بودند. البته قصه و سوژه به نوعی اجازه حضور زن را نمی‌داد؛ من به آن فکر کردم یعنی قصه این‌طور اقتضا می‌کرد و اصولا تاریخ ما تاریخ مردانه‌ای است. وقتی از دور نگاه می‌کنی انگار که تنها مردها در این تاریخ حضور داشته‌اند و مردها آن را برای مردها نوشته‌اند. ‌ میرغضب کیست؟ خود فرد است؟ می‌شود گفت چنین موجودی وجود ندارد و ما بیشتر می‌خواهیم به واسطه نام میرغضب خود آدم‌ها را تحلیل کنیم؛ آدم‌ها چطور می‌توانند از کسی که ندیده‌اند چیزی بسازند و بعد از همان شخص یک چیز دیگر بسازند؛ آدم‌های ما بیشتر اسیر ذهنیت‌های غلط‌اند و میرغضب به نوعی سمبل ذهنیت اشتباه و ناآگاه و جهل است؛ جهلی که رنگ عوض می‌کند و از شکلی خوف‌آور به سمتی دوست‌داشتنی می‌رود. میرغضب هست برای اینکه ما پوچی اندیشه‌ها و بیهودگی و بطالت ذهن این آدم‌ها را نشان داده و آنها را در معرض پرسش‌های تاریخی و اکنونی تماشاگر قرار دهيم. او جزء مهم‌ترین شخصیت‌های غایب پررنگی است که تا به حال در نمایش‌نامه‌هایم نوشته‌ام. ‌ در آخر راجع به سنگلج؛ در وهله اول شاید آدم‌های تئاتری تعجب کنند که چرا حسین کیانی در سنگلج، اجرا دارد و بعد نوعی حس امید به احیای نمایش (به‌طور خاص؛ نمایش ایرانی) در این تماشاخانه به ذهن می‌آید؛ دلیل اجرا در سنگلج چه بوده؟ از اجرا در سنگلج راضی هستید؟ زمانی که ما قصد اجرا داشتیم، بارها از من و بچه‌های گروهم می‌پرسیدند چرا آنجا رفتید برای اجرا؟ خب این به معنای این است که تالار سنگلج به طور واضحی اهمیت تاریخی خود را از دست داده اما من فکر می‌کنم با همه این حرف‌ها، سنگلج قابل احیاست و می‌شود با توجه به گذشته درخشان این تالار، این کار را انجام داد. بله، از اجرا در سنگلج راضی هستم از این نظر که در سال‌های گذشته، در این تالار بهترین تئاترهای ایرانی تمرین و اجرا شده و نقش مهمی در جریان‌سازی تئاتر ایرانی و شکل‌گیری تئاتری به نام تئاتر ملی دارد. به گذشته سنگلج که نگاه کنیم، افراد بزرگی از نویسنده‌ها؛ بیژن مفید، غلامحسین ساعدی و... و از کارگردان‌ها؛ عباس جوانمرد و بسیاری افراد دیگر را می‌بینیم که ازقضا عکس‌های اجراهایشان به شکل موزه در تالار انتظار سنگلج قابل مشاهده است. مردم از سراسر ایران خصوصا در دهه‌های 40 و 50 برای تماشای نمایش به اینجا می‌آمدند. اما بعد از انقلاب نقش مهم و تأثیرگذار تالار سنگلج، کم‌رنگ شد و این به دلیل تغییر بافت شهر، تغییر فرم شهرنشینی و رشد شهر به سمت شمال تهران (به لحاظ جغرافیایی) بود که با تأسیس تالارهای به‌ظاهر پرزرق‌وبرق، کم‌کم به حاشیه رانده شد و البته تاریخچه مدیریت سالن هم به نحوی عمل کرد که به این بی‌توجهی دامن زد و رفته رفته اینجا به محلی برای اجراهای شادی‌آور و کمدی نازل و سطح‌پایین بدل شد. ‌ حسین کیانی به کار بعدی فکر می‌کند یا نه؟ سؤالی که نگارنده نمی‌خواهد پاسخی برایش داشته باشد. اینجا شرایط اجتماعی متغیری دارد و تقریبا برای هیچ کاری نمی‌توان برنامه‌ریزی درست و حسابی داشت؛ تنها باید امیدوار بود تا زمانه چطور پیش رود.