ناگفتههای رازینی از محاکمههای عملیات مرصاد
| حجتالاسلام علی رازینی در گفتوگويي با سايت خبريتحليلي «جماران» به بازخواني روند محاكمه منافقاني پرداخته كه در عمليات مرصاد دستگير شدند.
۵۵آنلاین :
حجتالاسلام علی رازینی در گفتوگويي با سايت خبريتحليلي «جماران» به بازخواني روند محاكمه منافقاني پرداخته كه در عمليات مرصاد دستگير شدند. جماران بخشهايي از اين گفتوگو را در اختيار روزنامه «شرق» قرار داده است تا به صورت همزمان با اين سايت منتشر شود.رازيني در اين گفتوگو با بيان اينكه دادگاههاي دستگيرشدگان در عمليات مرصاد بسيار كوتاه بود، گفت به دليل وجود دادگاه جنگ رسيدگي به پروندهها بدون تشريفات انجام ميشد و محاكمه در همان شهر دستگیري، انجام ميشد. بخشهايي از اين گفتوگوي روزبه علمداري با رئيس سازمان قضائي نيروهاي مسلح وقت را در ادامه ميخوانيد كه متن كامل آن در سايت جماران آمده است.
حضرت امام در حکمی که برای شما صادر کردند، میفرمایند: «بسمالله الرحمن الرحیم، جناب حجتالاسلام آقای علی رازینی، رئیس سازمان قضائي نیروهای مسلح جنابعالی موظف میباشید: 1-دادگاه ویژه تخلفات جنگ را در کلیه مناطق جنگی تشکیل و طبق موازین شرع بدون رعایت هیچ یک از مقررات دستوپاگیر به جرائم متخلفان رسیدگی نمایید. 2-هر عملی که به تشخیص دادگاه موجب شکست جبهه اسلام و یا موجب خسارت جانی بوده و یا میباشد مجازات آن اعدام است. والسلام». چه اتفاقاتی در جبههها باعث صدور این حکم توسط حضرت امام شد؟ آیا حضرتعالی بعد از صدور این حکم با امام ملاقاتی داشتید؟ اگر ملاقاتی داشتید، چه گفته شد و بعد از آن چه تصمیماتی گرفتید؟
من از شما تشکر میکنم که به فکر احیای میراث گرانبهای امام هستید و مطالبی را که امام فرمودهاند پیگیری و بازخوانی میکنید. پاسخ این سؤال مستلزم یکی، دو مقدمه است که در فضای آن مسئله قرار بگیریم تا بتوانیم مفهوم فرمایش حضرت امام را بهتر بیندیشیم. اولا در همه سیستمهای حکومتی، در کنار دستگاه قضائي عمومی که به مسائل قضائي کشور رسیدگی میکند و دادگاه عمومی نامیده میشود، دادگاههای ویژه و تخصصی پیشبینی شده است. این امر دلایل مختلفی هم دارد که فعلا فرصت ورود به آنها نیست؛ به دلیل تخصصیبودن یک موضوع دادگاه خاصی برای آن تشکیل میشود یا بهدلیل طبقهبندی مطالبی که در آن هست؛ یعنی دلایل متعددی باعث میشود که این دادگاهها وجود داشته باشد... .
تشکیل این دادگاه درخواست خود فرماندهان جنگ بود؟
بله. براي آنكه قاطع عمل شود و اگر کسانی کوتاهی یا خیانت کردهاند، محکم برخورد شود و اعلام هم شود تا سایرین مقداری جدیتر باشند. این موضوع خدمت امام منتقل شده بود. من از طریق مرحوم حاج احمدآقا مطلع شدم که امام این رفع گره را به مرحوم آیتالله موسویاردبیلی (رئیس وقت شورای عالی قضائي) منعکس کردهاند. چون در آن زمان قانون اساسی بازنگری نشده بود و عنوانی به نام رئیس قوه قضائیه نداشتیم، صدر مسئولیتهای قضائي با رئیس دیوان عالی کشور بود که منصوب حضرت امام بود. اولین رئیس دیوان عالی کشور ما آیتالله شهید بهشتی بودند که در حادثه هفتم تیر به شهادت رسیدند. دومین رئیس دیوان عالی ما آیتالله موسویاردبیلی بودند که در دوران ایشان این مسائل اتفاق افتاد. امام به آیتالله موسویاردبیلی منعکس کرده بودند که این قضیه چارهجویی شود... .
این ملاقاتها در چه زمانی برگزار شد؟ یعنی ملاقات نظامیان با حضرت امام و ملاقات آقای موسویاردبیلی با شما چه زمانی بوده است؟
حداکثر دو ماه اوج این مباحث بوده است. دقیقا یادم نیست.
مثلا خرداد 67؟
بله؛ فاصله زیادی نبود. آنموقع که این مسئله مطرح شد، ما با فرماندهان نیروهای مسلح هم صحبت کردیم که خواستههای آنها چطور تأمین میشود. دو مشکل پیدا کردیم. یکی اینکه در قانون دادرسی ارتشی که قبل از انقلاب بود و بعد از انقلاب منسوخ شده و قانون دیگری جایگزین آن شده بود، چیزی به نام دادگاههای صحرایی وجود داشت. یعنی چون مأموریت ارتش کل کشور را فرا میگیرد و منحصر به مناطق خاصی نیست، لزومی ندارد دادگاه حتما در داخل اتاق اداره باشد. زمانهایی فوریت امر اقتضا میکند در همان مناطقی که ارتش مستقر است و انجام وظیفه میکند دادگاه برگزار شود. مثلا اگر مرکز قضائي ما در تهران، اصفهان، کرمانشاه یا اهواز است، لزومی ندارد رسیدگی را در اهواز انجام دهیم. مثلا یک واحد نیروهای مسلح در شلمچه مستقر شده است و مسائلی پیش میآید. اگر بنا باشد ما آن افراد را به اهواز یا کرمانشاه بیاوریم مشکل ایجاد میشود. فرض کنید مشکلی به وجود آمده که شاکی و متهم دارد. برای رسیدگی به این مشکل باید از متهم سؤال و جواب کنیم. باید از کسانی که شاهد قضیه هستند تحقیق کنیم. شما در نظر بگیرید که 10 یا 15 نفر را که مربوط به آن پرونده هستند ما از جبهه برداریم و به اهواز بیاوریم. کار جبهه لنگ میماند. بنابراين گفتند به جای اینکه این کار را انجام دهید، شما در همان محل دادگاه تشکیل دهید. همانطور که خود ارتش هم قرارگاه اصلی و قرارگاه تاکتیکی دارد. مثلا قرارگاه اصلی لشکر 92 در اهواز است؛ اما قرارگاه تاکتیکی آنها در شلمچه است. به همان صورت، شما هم نزدیک جبهه اتاق دادگاه داشته باشید که مثلا اگر مسئله فوری بود در همان جا سؤال و جواب و رسیدگی کنید.
ما گفتیم این قانون قبلا بوده و الان آن را نداریم. بنابراین بايد بتوانیم در موارد ضروری در محلی نزدیک به آن حادثه بررسی را انجام دهیم و تا این خواسته را بنویسیم و به مجلس بدهیم و مجلس تصویب کند، زمان میبرد. امام اجازه دهند ما این حق را داشته باشیم که در موارد لازم در مناطق جنگی دادگاه تشکیل دهیم. این مطلبی است که در فراز اول مطلب امام آمده است. فراز اول را بخوانید. دادگاه ويژه تخلفات جنگ را در همه مناطق جنگي تشکيل و طبق موازين شرع، بدون رعايت هيچيک از مقررات... همان دادگاه را که قبل از انقلاب اسم آن دادگاه صحرايي بود، با اسم «دادگاه تخلفات جنگ» آورديم؛ يعني اين دادگاه مخصوص شرايط جنگي است. در واقع يعني حضرت امام در جريان اين قانوني که گفتيد، بودند. بله؛ ما کارشناسي کرديم؛ با فرماندهان و قضات باسابقه بررسي کرديم و اين عبارت نوشته شد و امام ابلاغ کردند. يعني از قبل به امام منتقل کرده بوديد؟ بله. ميشود کمي توضيح دهيد؟ حضرت امام در جماران مستقر بودند و نيازي به جلسههای متعدد بر سر يک موضوع نبود. وقتي اصل قضيه با ايشان صحبت ميشد، ايشان راهکار کلي را ارائه ميکردند و بعد افراد دفتر امام، عمدتا هم مرحوم حاج احمدآقا، دنبال ميکردند. عمده مسئله بين من و حاج احمدآقا بوده است. من مسائل را با قضات باسابقه و فرماندهان عاليرتبه بررسي ميکردم و از طريق حاج احمدآقا آنها را به امام ارائه ميدادیم. به اين نتيجه رسيديم که با اجازه امام، آن دادگاههاي صحرايي بهعنوان دادگاه تخلفات جنگ تشکيل شود؛ يعني مخصوص زمان جنگ است و بعد از زمان جنگ نميشود آنها را تشکيل داد و منحل ميشود. بعد هم رسيدگي بدون رعايت تشريفات اداري باشد؛ يعني رسيدگي عادلانه انجام شود، اما تشريفات ريز اداري نياز نيست؛ مثلا ممکن است در موارد معمولي در قانون پيشبيني شده باشد بين ارائه کيفرخواست و جلسه دادگاه بايد يک هفته وقت باشد. در موارد معمولي خيلي خوب است، اما در موارد جنگي ممکن است اين فاصلهافتادن مشکلاتي ايجاد کند. بنابراین امام فرمودند بدون رعايت مقررات دستوپاگير اين کار را انجام دهيد. يک بار ديگر بند يک را بخوانيد. «دادگاه ويژه تخلفات جنگ را در همه مناطق جنگي تشکیل و طبق موازين شرع، بدون رعايت هيچيک از مقررات دستوپاگير به جرائم متهمين رسيدگي نماييد». ما سه مقر براي اين امر تأسيس کرديم؛ يکي در سازمان قضائي نيروهاي مسلح اهواز براي مناطق جنگي جنوبي، يکي در کرمانشاه براي جبهه مياني و ديگري در اروميه براي جبهه شمالي. اين سه دادگاه را آنجا ايجاد کرديم؛ ولي قاضي به جبهه ميرفت و رسيدگي را انجام ميداد. به خاطر داريد چه کساني رئيس هرکدام از آنها شدند؟ رئيس اداره هرکدام از آنها همان رئيس سازمان قضائي نيروهاي مسلح اهواز، کرمانشاه و اروميه بود؛ ولي قضاتي که اين ابلاغ را داشتند، متعدد بودند؛ بر حسب نيازي که هر زمان ممکن بود در هر جايي باشند. افراد مشهور آنها چه کساني بودند؟ از اين بگذريم تا بند دوم را توضيح دهم. مطلب دوم ماهوي بود. بعضي از مسئولان نظامي يا فرماندهان ميگفتند آنجايي که در امر جنگ کوتاهي ميشود، بايد قاطع برخورد شود؛ يعني ما فردي را که کوتاهي کرده است، اعدام کنيم. ما گفتيم در اسلام نداريم که براي کوتاهي اعدام کنيم. اين فتواست و بايد از مجتهد سؤال کنيم که اسلام تجويز کرده يا تجويز نکرده است. مثل هر استفتایي که از مرجع تقليد سؤال ميشود، بايد موضوع سؤال مشخص ميشد و ما بر اساس آن موضوع سؤال، حکم را ميگرفتيم؛ چون در حديث معروف هست که حوادث جديد يک موضوع حکم ميخواهد. چرا آنقدر اصرار به اعدام داشتند؟ چون صدام اعدام ميکرد و فکر ميکردند با اعدام ميشود نيروهاي مسلح را جديتر و قويتر کرد؛ درحاليکه با عدالت ميشود نيروهاي مسلح را جديتر و قويتر کرد. شما مخالف بوديد؟ با آنها احتجاج نميکرديد؟ نه؛ ما مخالف نبوديم. ما نه موافق و نه مخالف بوديم. ميگفتيم ما تابع قانون هستيم؛ اگر قانون باشد، ما اجرا ميکنيم. حرف ما اين بود که نميتوانيم فراتر از قانون عمل کنيم؛ چون اينجا خلأ قانوني وجود داشت و قانون نه گفته بود اعدام کنيد و نه گفته بود اعدام نکنيد. بايد قانون وضع ميشد. اين قانون هم بايد پشتوانه فقهي داشته باشد. ميدانيد که قوانين ما بعد از وضع به شوراي نگهبان ميروند و شوراي نگهبان تأييد ميکند. در سال 67 که التهابات جنگ بود، آيا امکان اين مسئله بود که ما لايحهاي به مجلس بدهيم و بعد معطلي و کميسيون و جلسه علني و تصويب شود و بعد به شوراي نگهبان برود؟! اين امر طول ميکشيد. از امام فتوايي گرفتيم؛ اين فتوا بسيار مهم بود و اساس بسياري از قوانين بعدي مجلس شده است؛ يعني اگر قوانين بعدي مجلس را شوراي نگهبان تأييد کرده، اساس آن اين فتواي امام است. ما خدمت امام رفتيم و توضيح داديم اگر کسي به قصد براندازي اعمالي انجام دهد، مثلا خدايناکرده چند نفر نظامي خودي با سلاح و مهمات به نظاميان حمله کنند و قصدشان اين باشد که جبهه ما را شکست دهند، حکم اين در شرع معلوم است؛ آنها محارب هستند و محارب هم اعدام ميشود. با وجود این جاهايي داريم که آن فرد قصد چنين کاري را ندارد، اما ضرر آن بسيار سهمگين است. اينجا ما چه کاري بايد انجام دهيم؟ براي ايشان مثال زديم که يک فرمانده لشکر 10 هزار نفر نيرو دارد، شبي که فرداي آن عمليات است و بايد باشد و عمليات را ساماندهي و هدايت کند، دلش براي بچهاش تنگ ميشود و به تهران برميگردد و ميداند که نبود ايشان باعث کشتهشدن 10 هزار نفر ميشود. اين مسئله مطرح نيست که ميخواسته با صدام همکاري کند. ايشان دلش تنگ شده يا اينکه ترسيده و نميخواسته آنجا باشد و بهدليل اينکه ترسيده آنجا را ترک کرده است. اينجا ما چه کنيم؟ آيا صرف اين خطر بزرگي که ايجاد کرده ما ميتوانيم با او برخورد قاطع کنيم يا بايد ببينيم که قصد ضربهزدن به ما داشته يا نداشته است؟ «قصد» يک امر قلبي است و ما نميتوانيم قصد را متوجه شويم. جوّ بيرون به من قاضي فشار ميآورد که او را اعدام کن. اين فرد باعث شکست ما شده و چند شهر ما بهخاطر کوتاهي او سقوط کرده است؛ اما چرا من او را اعدام کنم؟ مجازات ترس که اعدام نيست يا اينکه دلش تنگ شده و رفته است، بهخاطر ترک وظيفه من او را اعدام کنم؟ براي اعدام بايد دليل داشته باشيم. از امام سؤال کرديم آيا کساني که براي ما محرز نيست قصد براندازي داشتهاند يا نداشتهاند و اقداماتي انجام دادهاند که به جبهه ضرر ميزند، چه کنيم؟ سؤال ما اين بوده است. امام فتوايي دادند که مشابه اين فتوا درباره قتل وجود دارد. من مسئله قتل را با اينکه به اين مسئله مربوط نيست توضيح ميدهم تا براي شما و کساني که اين مطلب را مطالعه ميکنند روشن شود. ما قتل عمد و غيرعمد داريم، مجازات قتل عمد قصاص و مجازات قتل غيرعمد ديه است. در تعريف قتل غيرعمد گفتهاند قتلي است که قاتل از پيش تصميم بر کشتن داشته باشد؛ يعني برنامهريزي کرده و وسايل تهيه کرده و رفته که آن فرد را بکشد و کشته است. ما او را قصاص ميکنيم اما جايي نميدانيم رفته که بکشد يا نه؛ رفته دعوا کند و در دعوا چاقو زده است. من از کجا به دست بياورم که قصد اين فرد کشتن بوده يا نبوده است؟ شارع مقدس در اينجا ميگويد اگر کسي با ابزاري که معمولا کشنده است کاري کرد، ديگر لازم نيست قصدش را درآوريم؛ يعني اينکه چاقو به قلب طرف ميزنيد، قصد در آن خوابيده است و لازم نيست که من قاضي درآورم که اين فرد ميخواسته او را بکشد، چون معني چاقو به قلب زدن با کشتن يکي است. کسي با گلوله به سر کسي زده است، گلوله به مغز زدن يعني کشتن. پس بند الف ماده 290 قانون مجازات اسلامي گفته عمدبودن قتل محقق ميشود به اينکه بدانيم قبل از اينکه اين عمل را انجام دهد، قصد کشتن داشته است. اگر بدانيم قصد کشتن داشته و بعد اقدامي انجام داده و طرف کشته شده است، اعدام ميشود. حالت دوم اين است که ما نميدانيم قصد کشتن داشته يا نداشته؛ اما عملي انجام ميدهد که آن عمل نوعا کشنده است. امام از اين حکم دو جا درمورد قتل هم استفاده کردند. يکي از آنها درمورد مواد مخدر بود که از ايشان سؤال کردند. در يک فرايندي بحث اين بود که مثلا کساني را که يک تن ترياک يا يک کيلو هروئين وارد کشور ميکنند و بار اول هم دستگير ميشوند، ميتوانيم مجازات سنگين کنيم؟ او که هنوز کاري نکرده است. ميخواسته بياورد و ما جلوي او را گرفتهايم. ميتوانيم او را مجازات سنگين کنيم؟ گفتند که اگر کسي مواد مخدر را در حد ابتلاي کثير، مثلا هزار نفر را آلوده کند، با قصد يا با علم به اين اثر، يعني کسي که هزار نفر را معتاد کرده يا کسي که ميخواسته معتاد کند يا اينکه ميدانسته به اين نتيجه ميرسد، اين فرد مشمول مجازات شديد است. اعدام نه؛ مجازات شديد؟ اعدام يا غير اعدام. اين استفتا از حضرت امام چه سالي بوده است؟ فکر ميکنم حدود سال 65 بوده است. اين استفتا در دست هست که گفتهاند چه زماني مواد مخدر موجب افساد ميشود؟ امام فرمودهاند کسي که موجب ابتلای کثير شده باشد يا با قصد اين عمل يا با علم به اين اثر. اين سه شرط را امام فرمودهاند. ما سابقه اين مسئله را داشتيم. با توجه به سابقه اين فتواي امام اينطور بيان کرديم. به امام گفتيم فردي که ما نميدانيم قصد او براندازي بوده يا چه چيزي بوده است، ولي عملي انجام ميدهد که باعث شکست جبهه ميشود، ميداند که نبودن ايشان اين شکست را دارد؛ مثلا عراق ميخواهد موشک بزند. کسي که پشت پدافند است به میهماني ميرود. بعد صدام ميآيد و صد هواپيماي ما را نابود ميکند. کسي که آن شب دارد به میهماني ميرود ميداند که صد هواپيما بمباران ميشود، درست مثل کسي است که با چاقو به قلب يک نفر ميزند و بعد ميگويد که من شوخي کردم و قصد نداشتم. قصد داشتهاي يا نداشتهاي، چاقو به قلبش زدهاي يعني او را کشتهاي. به اين آقاي پدافندي هم ميگوييم چون تو آن روز آنجا نبودهاي، يعني انگار که خودت هواپيما را نابود کردهاي. اين را هم از امام سؤال کرديم که اگر کسي با عملش موجب ضربه غيرقابلتحمل براي نيروهاي مسلح شود، حکمش چيست؟ بند دو را بخوانيد.
«هر عملي که به تشخيص دادگاه موجب شکست جبهه اسلام و يا موجب خسارت جاني بوده و يا ميباشد، مجازات آن اعدام است». يعني لازم نيست شما حتما محرز کنيد که اين فرمانده با صدام تباني کرده است. لازم نيست محرز کنيد که پول گرفته و اين کار را کرده يا قصد چنين کاري داشته است. حتي اگر بهخاطر ترس اين کار را کرده باشد، اگر کسي در جايي بترسد که ترس او باعث کشتهشدن هزار نفر يا سقوط يک استان و يک جبهه مهم ما شود، مجازات آن فرد اعدام است. شما اين را قبلا بهصورت شفاهي با امام در ميان گذاشته بوديد؟ بله. امکان دارد خاطره آن را براي ما بگوييد؟ خاطره همين بوده که ما اين مباحث را به امام منتقل کرديم. قبل از اين حکم؟ بله. چون من هم سابقه حکم بند «الف» و «ب» ماده 290 را داشتم که شارع و قانونگذار اسلامي زدن چاقو يا گلوله به قلب را مثل قصد قتل دانسته است. منِ قاضي بايد حکم را اينطور درآورم. سابقه فتواي امام در مورد مواد مخدر را هم داشتيم. کسي موجب ابتلاي کثير شود، يا با علم به اين اثر و با قصد اين عمل، شامل مجازات مفسد ميشود. بر اين مبنا از امام سؤال کرديم که به عنوان مثال کسي که ميداند اگر امروز از جبهه به تهران بيايد 10 هزار نفر کشته ميشود، ولي هيچ قصد سوء ندارد و براي ما اثبات نشده که با صدام همراهي يا تباني کرده است، صرفا براي ترس رها کرده و آمده است. چون کسي که بخش مهمي از نيروهاي مسلح را به او سپردهاند بودن او در آنجا باعث حفظ جبههها ميشود. آمدن او مثل کسي است که ديوار سد را عمدا خراب ميکند. کسي که ديوار سد را عمدا خراب ميکند ما ميگوييم بايد قصاص شوي؛ چون چندين نفر کشته شدهاند. آنجا امام اين فتوا را دادند. اين حکم حضرت امام بازدارنده بوده است. اما در اجرا و عمل، بحمدالله جنگ خاتمه پيدا کرد و نياز چنداني به استفاده از اين قانون نشد. ما اين دادگاهها را تشکيل داديم و در جاهايي هم، خصوصا در جبهه مياني، آنجايي که بعد از فاو مهران سقوط کرد، بعضي از نظاميان را محاکمه کرديم. ولي به دليل پايان جنگ، عملا اين قانون ديگر از کارايي افتاد. چون قانون دادگاه تخلفات جنگ بود، وقتي جنگ تمام شد اين دادگاه هم تمام شد. البته از ثمرات بسيار مهم اين قانون اين بود که با مخالفاني که در عمليات مرصاد آمده بودند در اين دادگاهها برخورد شد؛ يعني هيچکدام از منافقیني را که در عمليات مرصاد دستگير شده بودند نياورديم در تهران يا اهواز محاکمه کنيم. در همان مناطق جنگي که دستگير شدند، محاکمه و مجازات شدند. به موجب همين قانون با آنها برخورد شد. اولين نفراتي که از منافقين محاکمه شدند در اسلامآباد بود. قضيه منافقين که با اينها فرق دارد. با منافقيني که در مرصاد دستگير شدند بر اساس همين قانون برخورد شد. چرا؟ علتش اين است که در همهجاي دنيا دادگاه نظامي هم به نظاميان کشور و هم نظاميان متخاصم رسيدگي ميکند؛ يعني در طول زمان جنگ، تمام نظامياني که اسير بودند در دادگاههاي نظامي رسيدگي شدند. يعني رسيدگي به جرائم نيروهاي اسير هم با همين دادگاه نيروهاي مسلح است. منافقين هم در قالب گردانهاي نظامي آمده بودند. صدام پشتيباني کرده بود و مسلح بودند. چند نفر از منافقين را دستگير کرديد؟ بايد اطلاعات اينها را از اطلاعاتيها بپرسيد. شما محاکمه کردهايد. ما نشمرديم. زياد بودند؟ مثلا چند ده نفر بودند؟ بله؛ چند ده نفر بودند. آدمهاي مشهور سران آنها هم در ميان کساني که محاکمه کرديد بودند؟ نه؛ از سران آنها خيلي کم بودند. تشريفات دادرسي آنها چطور بود و چقدر طول کشيد؟ آنها چون با دادگاههاي زمان جنگ بود، تشريفات نداشت. در همان شهرهايي که دستگير شدند محاکمه شدند. يعني قاعدتا محاکمهها کوتاهمدت با سؤال و جوابهاي کوتاه بوده است؟ گاهي وقتها ممکن بود يک ساعت يا کمتر طول بکشد. شما بر روند محاکمه نظارت داشتيد؟ بله. خيلي از آنها را خودمان محاکمه کرديم. براي تکميل بحث تاريخي ميگويم. اول يکسري از فرماندهان جنگ درخواست کردند براي اينکه قوه قضائيه قدرت نشان دهد شما بايد متخلفان را اعدام کنيد. بله. ما گفتيم اين اعدام مبناي شرعي ميخواهد و مبناي شرعي آن هم در گرو فتوا است. معلوم باشد که ما شرعا مجاز هستيم اعدام کنيم. تا اينجا که اگر فردي قصد براندازي يا کمک به دشمن را داشته باشد، خودمان ميدانيم اما اگر قصد کسي براي ما روشن و قابل اثبات نيست، اما با عمل خودش به نيروهاي مسلح ضربه زده است، حکم آن در قوانين آن زمان وجود نداشت. اينها را مکتوب از امام پرسيديد يا شفاهي؟ شفاهي پرسيديم و امام مکتوب جواب دادند. مستقيم به خود امام گفتيد يا به حاجاحمدآقا؟ امام پيگير قضيه بودند. مسائلي را که نظاميان منتقل کرده بودند امام پيگير بودند. ملاقات من با امام در اين مورد کوتاه بوده است. اما چند جلسه طولاني با حاجاحمدآقا بحث کرديم. چون آن زمان، زمان سرعت عمل بود، عبارت امام موجز است. مثل فرمانده کل قوا برخورد کردند. يعني سخنراني نيست که مقدمه داشته باشد، بلکه در دو خط است. يک خط آن مشکل شکلي ما يعني تشکيل دادگاه در غير محل دادگاه را حل کردند؛ چون از لحاظ قانون فرض کنيد اگر زن و شوهر با هم مشکل دارند نميتوانيد در فلان منزل بنشينيد و آن را رسيدگي کنيد؛ حتي اگر قاضي حضور داشته باشد. بايد حتما به مقرّ دادگاه بروند. رأي تشريفاتي دارد. بايد شاکي و متهم بيايند و هر کدام سؤال و جواب شوند. آيين دادرسي دارد. در عين حال که اين آيين دادرسي در اغلب موارد مفيد است، در زمانهاي عجله مقداري دستوپاگير است. امام اجازه فرمودند که با عدم رعايت جزئيات آيين دادرسي محاکم تشکيل و به اين جرائم در مناطق جنگي رسيدگي شود. پس عمق بند اول فرمان يا فتواي امام اين بوده است که راه را براي تشکيل دادگاههايي با تشريفات کم و حداقلي باز کردند. در گذشته اين دادگاهها به عنوان «دادگاههاي صحرايي» معروف بودند و امام تحت عنوان «دادگاه تخلفات جنگ» آن را احيا کردند. تا زماني که جنگ تمام نشده بود اين دادگاهها برقرار بودند. بعد از اينکه امام اين حکم را دادند چه اتفاقي افتاد؟ اين جو خوابيد. يعني بعدازآن هيچکس را محاکمه نکرديد؟ محاکمه کرديم. به جز منافقين. ما دادگاهها را تشکيل داديم؛ اما آن مقطع، زمان سياست دفاع متحرک صدام بود و نحوه مسائل هم عوض شده بود. در نيروهاي مسلح هم تحرکي انجام شده بود و ما بعد از اين حادثه عقبنشيني مهمي نداشتيم... . ميشود بفرماييد چه اسناد و مدارک و نقشههايي از آنها به دست آورديد؟ چه چيزي ميگفتند؟ چون فهم منطق منافقين براي ايستادن مقابل نظام و مردم خيلي مهم است. شايد شما در خلال اين محاکمهها به چيزهايي رسيده باشيد که براي تاريخ گفتني باشد. ...تصور آنها از مسئله بسيط، همراه با ناداني، بچگانه و احمقانه بود. اصلا روي ايران و شرايط ايران شناخت نداشتند. الان هم همينطور است. در دهه قبل بيشتر بود و حالا کمتر شده است. به دليل وسايل ارتباط جمعي و فضاي مجازي از اين نظر بهتر شده است. گاهي تصور بعضي ايرانيهاي ما که مقيم خارج از کشور هستند، اين است که در ايران وضع خيلي خراب است؛ مثلا فکر ميکنند در ايران ارزاق گير نميآيد. ميترسند به ايران بيايند و فکر ميکنند نيروهاي ما آنها را دستگير ميکنند؛ مثلا اگر پدرش فوت کرده و ميخواهد در مراسم ترحيم شرکت کند، ميترسد که مبادا در فرودگاه او را بگيرند. اگر کسي هم ميآيد، در ساک خود مقداري مواد غذايي ميآورد که مبادا با مشکل روبهرو شود. وقتي ارزاق فراوان در اينجا ميبينند، تعجب ميکنند؛ يعني شناخت درستي از ملت ندارند. با تحليل نادرست تصور کردند که عصر راه ميافتند و تا پايان شب به تهران رسيدهاند. در کاخهاي تهران مستقر ميشوند و حکومت را به دست ميگيرند؛ اما نتوانستند تا کرمانشاه هم برسند؛ يعني فقط توانستند شهر اسلامآباد را در حد اشغال فرمانداري بگيرند. بعضي از نظامياني را که مقاومت کرده بودند، هم به پناهگاهي در فرمانداري اسلامآباد برده بودند. ما رفتيم به آنجا سر بزنيم و ديديم يک پيکر آنجا است. شناسايي کرديم و ديديم سرگردي است که فرمانده يکي از گردانهاي ما بوده است. همکاري نکرده بود. او را گرفته، تير خلاص زده و شهيد کرده بودند. من با يکي از دوستان او را داخل يک پتوی سربازي گذاشتيم و از پناهگاه بيرون آورديم و واحدهاي ارتش او را شناسايي کرده و بردند. بههرحال يک عمليات پرخسارت براي منافقين بود. منافقين عملياتهاي آفتاب و چلچراغ را هم داشتند؛ ولي عمليات سوم آنها به نام فروغ جاودان کاري کرد که به طور کلي فکر عملياتکردن از سر آنها بيرون برود و از خواب بيدار شدند؛ چون عملياتهاي آفتاب و چلچراغ عملياتهاي سطحي کنار مرزي بودند. با نيروهاي مرزي درگير شدند و مقداري اسير دادند؛ اما اينجا داخل آمدند و با خلق روبهرو شدند. مردم هم پاسخ خوبي به آنها دادند و عبرت خوبي براي آنها شد... . در محاکمهها از انگيزههاي آنها ميپرسيديد؟ بله. چه انگيزههايي داشتند؟ آنچه آنها ميگفتند، تحليل درستي نيست. ممکن بود عذرخواهي کنند يا بگويند ناآگاهانه اين کارها را کردهايم. مسائلي مثل اين ميگفتند که ما را گول زدهاند؛ ولي افرادي که محاکمه شدند، کساني بودند که وابستگي به منافقين داشتند. البته تعدادي از نظاميان اسير ما هم با آنها همکاري کرده بودند. تعدادي از آنها هم به حبس محکوم و بعد آزاد شدند؛ ولي منافقين نوعا اعدام شدند. اعدام منافقين در زندانها بعد از همين عمليات مرصاد، در سه دهه اخير خيلي مورد جنجال و بحث بوده است. آن زمان ما آنجا بوديم و اين موضوع جزء مأموريت من نبود. بايد از آيتالله رئيسي، رئيس فعلي قوه قضائيه و آيتالله نيري پرسيد؛ چون اين مسئله در حوزه دادگاه انقلاب است. در واقع افرادي از منافقين در زندان جرائم جديدي مرتکب شده بودند. مجددا محاکمه شدند و با آنها برخورد شد. يکي از دلايل اصلي اعدامها بحث اين بود که ميگفتند کساني که در زندانها هستند، با کساني که در عمليات مرصاد شرکت کردند، هماهنگ هستند. شما در جبههها در جريان اين هماهنگيها قرار داشتيد؟ اين موضوع را براي اهلش ميگذاريم که در جريان بودند. آنها جرائم جديدي داشتند و به خاطر آن جرائم جديد محاکمه و محکوم شدند. از اسناد و نقشههايي که شما در محاکمات به دست آورديد، چيزي دراينباره بود؟ ما هرچه به دست آورديم، به اطلاعات و رزمندگان داديم. چون ما دنبال کار اطلاعاتي نبوديم و دنبال کار قضائي بوديم، مجرمان را دستگير و به مجازاتهاي قانوني محکوم کرديم. مدارک و اسنادي هم که از آنها به دست ميآمد، دست نيروهاي مسلح بود. مقدار کمي دست ما بود. هرچه بوده، تحويل نيروهاي مسلح شد. بعد هم بهعنوان جمعبندي و برداشت تحليل يک جا جمع شد که مثلا عده آنها چقدر بوده و از چه کشورهايي آمدند و اهداف ريزي داشتند. اينها را نيروهاي مسلح و واحدهاي اطلاعاتي تحليل کردند. روند دادگاه منافقيني که در عمليات مرصاد دستگير شدند، کامل بوده است؟ بله، با استفاده از بند يک حکم امام، طبق موازين شرع و بدون رعايت مقررات دستوپاگير بوده است. ممکن است مثلا وکيل نداشته باشند. اين مقررات دستوپاگير چيست؟ فرض کنيد بايد کيفرخواست صادر و به صورت کتبي ابلاغ و دو هفته بعد محاکمه انجام شود. در بيابان از اين چيزها خبري نيست. جاهاي ديگر بدون محاکمه ميکشند. ما سؤال و جواب ميکنيم که اشتباهي اقدام نشود. احراز شد که اين فرد از منافقين بوده و عالما و عامدا با آنها آمده است. يعني اين روند کامل طي شد؟ بله. منافقين در ميدان جنگ دستگير شدند؟ در ميدان جنگ دستگير شدند، ولي در همان ميدان جنگ دادگاه تشکيل داديم؛ دادگاهي که قاضي واجدالشرايط؛ يعني قاضي عادل داراي ابلاغ قضائي نشسته و سؤالوجواب کرده و سؤالوجواب مکتوب شده است. در همين حد تشريفات رعايت شده است، اما جزئيات ديگري مثل اينکه در دادگاه خبرنگار باشد، رعايت نشده است. ولي روند قضائي طي شده است. بله. اگر ماجراهاي بيشتري از آن دادگاهها براي ما بگوييد خيلي خوب است؛ مثلا چه کساني را محاکمه کرديد؟ چطور محاکمه ميکرديد؟ چند دقيقه طول ميکشيد؟ چه چيزهايي ميگفتند؟ اينها متفاوت هستند. در دادگاهي که تشريفاتش کم باشد، ممکن است محاکمه کسي در حد نيمساعت تمام شود و کسي دو ساعت طول بکشد. بستگي به پيچيدگي مطلب و رسيدن قاضي به مطلب دارد، چون بههرحال بايد احراز شود. فرض کنيم شما قاضي باشيد. کسي را بياورند و سؤالوجواب کنيد و اقرار کند که تيراندازي کرده و چند نفر را کشته است. همين که به کشتن چند نفر اقرار کرده براي شما کافي است که او را قصاص کنيد. اگر حکمشان قصاص بود، چندوقت بعد اعدام ميشدند؟ مثلا فرداي آن روز اعدام شدند؟ بعضيها فرداي آن روز و بعضي يک هفته بعد اعدام شدند. زندانشان همان زندانهاي محلي بود؟ بله. در حديث هست، حدي که در زمين اقامه ميشود از باران 40 روز پشتسرهم افضل است. اگر 40 شبانهروز پشتسرهم باران ببارد، چقدر براي زمين مفيد است؟ فايده جاريشدن يک حد از آن بيشتر است. ما به چشم خودمان اين را در عمليات مرصاد ديديم. ما تعدادي از آنها را محاکمه کرديم و بعضي از آنها به حبس و بعضي ديگر به اعدام محکوم شدند. فکر ميکنم روز اولي که دادگاه تشکيل داديم سه نفر محکوم به اعدام شدند. يک عده از رزمندگان گفتند روحيه بچهها خراب است، شهيد دادهايم، اينها را به کرمانشاه منتقل نکنيد. همينجا حکم را اجرا کنيد. در شهر جنگزده که تا ديروز در اشغال منافقين بوده و همه شهر از ترس منافقين تخليه شده، کجا اعدام کنيم؟ يک ساختمان نيمهکاره بر سر يک سهراهي بود. طبقه اول آن ساخته شده بود و اسکلت طبقه دوم را زده بودند، ولي طاق نزده بودند. گفتم آنجا اجرا ميکنيم. زماني حوالي ساعت چهار يا پنج بعدازظهر بود که ما موافقت کرديم حکم اين سه نفر را در شهر اسلامآباد اجرا کنند و حکم آنها به صورت حلقآويز اجرا شد... . بيشتر آنها جوان بودند يا افراد پير هم در ميان آنها بودند؟ بيشتر جوان بودند؛ سنين مختلف بودند و پير هم در ميان آنها بود. زن هم در ميان آنها بود؟ من يک نفر را ديدم. ممکن است باز هم بوده باشد. تعداد اعدامي هم زياد بود؟ اعداميهاي خدا زياد بود، ولي اعداميهاي ما زياد نبود؛ يعني آنهايي که راکت خورده و سوخته بودند زياد بودند. ولي آنهايي که شما و قضاتتان محاکمه کرديد زياد نبود؟ دقيقا يادم نيست، ولي به صد نفر نميرسد. محکوم به حبس هم داشتيد؟ بله. اسيران در دست صدام بودند و صدام شکنجههاي وحشيانه انجام ميداد. بعضي از منافقين هم فارسي بلد بودند و با اينها صحبت ميکردند و سعي ميکردند آنها را جذب کنند. بهخاطر فشار زيادي که صدام ميآورده، عدهاي با فکر اينکه از اين ستون به آن ستون فرج است، ميگفتند اينها ايراني هستند و هرچه باشد به ما بد نميکنند؛ قبول ميکردند که همکاري کنند. بعد به سمت آنها ميآمدند، ولي ته دل آنها با منافقين نبود و منافق نبودند، ولي وقتي صدام آنها را تحويل منافقين ميداد، يکسري عمليات با آنها انجام داده بودند. در عملياتهاي آفتاب و چلچراغ ما از اين موارد داشتهايم. در عمليات فروغ جاودان هم تعدادي از آنها حضور داشتند. خيلي از اينها را اعدام نکرديم و حبسهاي يک تا سه سال داده شد؛ مثلا يک نفر سرباز وظيفهاي است که سال 66 به سربازي رفته و سال 67 اسير شده، چند ماه پيش صدام بوده، بعد هم پيش منافقين رفته و با اين جمع آمده و در اين جمع هم رده بالايي نداشته است؛ مثلا راننده يکي از اين خودروها بوده است. ما اينها را اعدام نکرديم و حبس داديم.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید