نفت، دلیل نجنگیدن

۵۵آنلاین :

بازار نفت دهه‌هاست عادت کرده‌ همواره غرب آسیا را زیر نظر داشته باشد. تازه‌ترین دور تنش‌ها که اهالی نفت را به تکاپو انداخته است، به تقابل ایران و آمریکا و مسئله تحریم فروش نفت ایران از سوی ایالات متحده برمی‌گردد. در این میان، یک ‌دیده‌بان نفتی ناگهان به مرکز توجهات آمده ‌است؛ «تنکرترکرز» با استفاده از داده‌های رفت‌وآمد دریایی و تصاویر ماهواره‌ای، حرکت نفت‌کش‌ها و نقل‌وانتقالات نفتی را رصد می‌کند. به‌تازگی در چند ماجرای خبرساز در عرصه نفتی، اطلاعاتی که این وب‌سایت منتشر کرده است، در رسانه‌های مختلف ایرانی و خارجی به‌عنوان بخشی از حقایق ماجرا به کار گرفته می‌شوند. سمیر مدنی، از بنیان‌گذاران این وب‌سایت است. او البته در گفت‌وگو با «شرق» تأکید می‌کند خود را «کارشناس» این حوزه نمی‌داند؛ اما داده‌هایی که او و تیمش جمع‌آوری می‌کنند، اهمیت بسیار بیشتری در بررسی تحولات حوزه نفت پیدا می‌کنند. در مصاحبه‌ای که با مدنی داشته‌ایم، او از تحرکات نفتی اخیر ایران می‌گوید، تصمیمات چین در‌این‌باره را بررسی می‌کند، نحوه کار وب‌سایت خود را شرح می‌دهد و توضیح می‌دهد برخلاف تصور خیلی‌ها، نفت که متهم اصلی شروع خیلی جنگ‌ها بوده است، می‌تواند مانع از وقوع جنگ هم باشد.

شما به بی‌بی‌سی گفته‌اید نفت‌کشی که بریتانیا ضبط کرده، احتمالا به سمت کشوری اروپایی می‌رفته است، نه سوریه. مقامات ایرانی هم همین را گفته‌اند. بر اساس مشاهدات و اطلاعاتتان، ایده‌ای دارید که این نفت‌کش به سمت کدام کشور می‌رفته ‌است؟ ما همواره بر این باور بوده‌ایم که گریس۱ به سمت سوریه می‌رفته ‌است؛ اما نه برای صادرات به سوریه؛ بلکه ما باور داریم این کشتی در مسیر انتقال اس‌تی‌اس [کشتی‌به‌کشتی] بوده. گریس۱ سابقه انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت کوره را دارد، نه نفت خام. این نفت‌کش این کار را در عراق و امارات متحده عربی نیز انجام داده است. کشتی دیگری را رصد کرده‌اید که نفت یا باری از ایران به اروپا ببرد؟ ما چند کشتی را شناسایی کرده‌ایم که به‌تازگی درگیر انتقال کشتی‌به‌کشتی در آب‌های سوریه بوده‌اند. مشتریان به نظر اروپایی می‌رسند؛ اما منتظر تأیید هستیم. ایران و سوریه قرارداد تجارت نفتی دارند و هر دو تحریم هستند، البته نه تحریم‌های مشابه. برخی قصد دارند جلوی انجام این کار را بگیرند، انتظار می‌رود چه اتفاقی در‌این‌باره بیفتد؟ گزارش‌هایی منتشر شده که لوله‌های زیردریایی در آب‌های نسبتا کم‌عمق بانیاس، هدف تخریب قرار گرفته‌اند. تلویزیون سوریه ویدئویی نشان داد که در آن مشغول جوش‌کاری سوراخ‌هایی بزرگ در این لوله‌ها بودند و ما می‌توانستیم از طریق تصاویر ماهواره‌ای ببینیم که پس‌مانده نفت این لوله‌ها به دریا نشت می‌کرد و به سواحل شمال بانیاس به سمت لاذقیه می‌رفت. بعد از اینکه این مسئله در اوایل جولای [اواسط تیر] حل شد، یک نفت‌کش شناسایی کردیم، توانسته بود یک میلیون بشکه نفت خام را به این پالایشگاه [بانیاس] برساند. طبق گزارش‌هایی که بلومبرگ و خود شما داده‌اید، از یکی از کشتی‌هایی که در خلیج‌فارس صدمه دیده بود، یک کشتی نروژی، ظاهرا برای انتقال سوخت به ایران به کار رفته است. این بر چه دلالت می‌کند؟ ما هشتم جولای، ۱۷ تیر فهمیدیم آندریا ویکتوری همان باری را دارد که در ماه می [اردیبهشت] داشت؛ در زمان حادثه اصلی. این بار باید روغن گیاهی از آرژانتین باشد که در وهله اول با روش انتقال کشتی‌به‌کشتی از یک کشتی به نام آکوادیزیک دریافت کرده‌ است. در چند روز گذشته، آنها این انتقال را دوباره انجام داده‌اند و آندریا ویکتوری مسیر خودش را به سمت لنگرگاه بندر امام خمینی ادامه داده است. هیچ پیشنهاد یا حدسی دارید که چه کسی ممکن است پشت حملات به نفت‌کش‌ها در خلیج‌فارس باشد و چه کسی ممکن نیست؟ چیزی در گزارش‌های شما یا دیگران هست که در این زمینه به شفاف‌شدن مسائل کمک کند؟ به‌ویژه درباره دو نفت‌کشی که در زمان سفر شینزو آبه به ایران، هدف حمله قرار گرفتند؟ ما نمی‌توانیم با اطمینان بگوییم چه کسی پشت حملات بوده است و مناسب هم نیست که ما این کار را بکنیم چون درباره چنین مسائلی تحقیق نمی‌کنیم. ما صرفا انتقال‌های نفتی را رصد می‌کنیم تا مشترکانمان بفهمند چقدر نفت در بازار جابه‌جا می‌شود و کجا و به کدام سمت می‌رود. این تمام چیزی است که ما به دنبال فهمیدنش هستیم. تحقیق درباره اینکه چه کسی چه کار کرده ‌است، بر عهده بیمه و نهادهای دریایی و نیروهای دریایی است، نه ما. تخمینی دارید که چه کشورهای دیگری هنوز مشغول تجارت نفت با ایران هستند؟ چین تلاش چندانی هم برای مخفی‌کردن این نمی‌کند که هنوز دارد از ایران نفت وارد می‌کند. در کنار این، دولت چین هم گفته است که حفظ جریان بدون وقفه این واردات مسئله امنیت ملی انرژی آنها است. همچنین گفته‌اند که تحریم‌های یک‌جانبه ایالات متحده را نمی‌پذیرند و البته جنگ تجاری که در جریان است هم دلیل دیگری است که آنها مخالفت خود را مؤکدا ابراز کنند. به جز چند تحویل بار شفاف، ما تعداد قابل‌توجهی هم نقل‌وانتقال‌های غیرشفاف در دیگر نقاط آسیا رصد کرده‌ایم که هم ابرنفت‌کش‌های ایرانی و هم چینی در آن درگیر بوده‌اند. این چند سؤال آخر بیشتر درباره روال کار درونی خود «تنکر ترکرز» است و اولین سؤال هم این است: از میان اطلاعاتی که جمع می‌کنید، چیزی هست که در دسترس همه منتشر نکنید و اگر هست، آیا کسی می‌تواند آنها را بخرد؟ از این لحاظ، آیا برای یک نهاد دولتی ممکن است که از شما اطلاعات یا خدماتی بگیرد؟ ما برای خوانندگانمان کار می‌کنیم، به این صورت که ما یک سرویس اشتراک ماهانه داریم که مخاطبش، خریداران از میان مردم عادی هستند. به‌نوعی مثل الگوی نت‌فلیکس است [سرویس آمریکایی پخش فیلم و سریال که در ازای دریافت مبلغی برای اشتراک زمان‌دار، به کاربرها دسترسی می‌دهد] که براساس قیمت پایین ضرب‌در تعداد بیشتر مشترکان پیش می‌رود. ما با یا برای هیچ دولتی کار نمی‌کنیم، به این دلیل که بسیار نسبت به این حقیقت هوشیاریم که بازار نفت، حساسیت و بار ژئوپلیتیک بسیاری دارد. ما به مخاطبانمان هم داده‌های دریایی و هم تصاویر ماهواره‌ای می‌دهیم که خودشان می‌توانند [بعد از دریافت این داده‌ها] ردیابی‌شان کنند. این یک مأموریت حقیقت‌یابی است و ما تک‌تک درخواست‌های سازمان‌های رسانه‌ای مختلف و جانب‌دار، به‌ویژه از سمت خاورمیانه را رد کرده‌ایم، سازمان‌هایی که خواستار مدل‌هایی از همکاری با ما بوده‌اند. این برخلاف سیاست اخلاقی ماست چون نمی‌خواهیم برند مورد اعتمادمان به عنوان یک سلاح توسط هر کدام از طرف‌ها علیه طرف دیگر به کار گرفته شود. به طور معمول آدم‌ها صرفا می‌خواهند حقایق را بدانند. ما هم وقتی می‌فهمیم درباره چیزی اشتباه کرده‌ایم، اولین کسی خواهیم بود که علنا به آن اذعان کنیم و بلافاصله ورودی‌های داده‌هایمان را اصلاح کنیم. ما با داده سروکار داریم، در‌حالی‌که دیگران با سیاست سروکار دارند. ما فقط دنبال حقایق و آمارها هستیم. اخیرا چندین‌بار کار شما حول نفت‌کش‌ها و انتقال نفت در سراسر جهان، به ارائه اطلاعات کمک کرده ‌است. آیا دیگر سازمان‌های رسانه‌ای یا از آن مهم‌تر، دولت‌ها، صرفا ابزار یا تخصصش را ندارند که کاری را که شما می‌کنید، خودشان انجام دهند، یا انجام این کار در این ابعاد بیش از حد برایشان گران تمام می‌شود یا اینکه این کار را می‌کنند و فقط منتشرش نمی‌کنند؟ تقریبا در همه مواقع، رسانه‌ها به ما به عنوان «کارشناسان» اشاره می‌کنند. ما با این عبارت موافق نیستیم؛ چون وقتی پای نقل‌وانتقال نفتی در میان است، هر روز تجربه‌ای جدید و منحصربه‌فرد برای یادگیری است. ما خودمان را صرفا آدم‌هایی کنجکاو به حساب می‌آوریم که نسبت به بیشتر آدم‌های عاقل، زمان بیشتری صرف این موضوع می‌کنند. وقتی زمان صرفش می‌کنیم، لایه‌های موضوع مثل پیاز یکی‌یکی باز می‌شوند. بازار نفت، صدها لایه دارد. هدف غایی تنکر ترکرز چیست؟ آیا این است که به عموم مردم در درک مسائلی کمک کنید که قبل از کار شما هم در دسترس‌اند اما بیش از حد پیچیده‌اند، یا اینکه به دنبال شفافیتی به سبک ویکی‌لیکس هستید؟ خلاصه‌اش اینکه آیا خودتان را ویکی‌لیکس نفت‌کش‌ها می‌دانید؟ هدف ما این است که به دنیا نشان دهیم بازار نفتی چقدر با اینکه «سیاه ‌یا سفید» باشد، فاصله دارد، و اکنون خاکستری است. نظر بسیاری از مردم این است که نفت باعث جنگ در دنیا می‌شود، اما ما این را هم می‌بینیم که نفت یکی از دلایل بسیاری از کشورهاست که با هم وارد جنگ نشوند. ما می‌بینیم که این واردات مستمر نفت ایران توسط چین و سوریه است که باعث می‌شود تنگه هرمز باز بماند. ما می‌بینیم که واردات مستمر سوخت از اسرائیل توسط ترکیه، در حالی که اسرائیل از طریق جیحان [در ترکیه] از جمهوری آذربایجان و اقلیم کردستان نفت خام وارد می‌کند هم یکی از دلایلی است که گستره خصومت بین دو کشور فقط دیپلماتیک است و نه منازعه آشکار. بازار نفت شگفت‌آور است، از این نظر که اغلب برخلاف انتظار عمل می‌کند. این آدم‌ها را کنجکاو می‌کند که در‌این‌باره بیشتر بفهمند. همین به ما انگیزه می‌دهد. هر روز غافلگیری‌های خودش را دارد و همه شگفت‌آورند.