وقت‌كشي چين در پارس جنوبي

۵۵آنلاین :

وزير نفت ايران در بخشي از گفت‌وگوي خود در برنامه ويژه خبري شبكه دو صداوسيما، خبر از درخواست تعليق دوساله چين در فاز 11 پارس جنوبي داد. به گفته بيژن نامدار‌زنگنه: «طرح توسعه فاز ۱۱ پارس‌ جنوبی، از روز نخست قرارداد با سه پیمانکار امضا شد؛ به‌طوری‌که شرکت فرانسوی توتال ۵۰ درصد، شاخه بین‌المللی شرکت ملی نفت چین (سی‌ان‌پی‌سی‌آی) ۳۰ درصد و پتروپارس ایران ۲۰ درصد سهم داشت. قرار در قرارداد این بود که اگر توتال بگوید اجرا غیرممکن است، قرارداد به علت تحریم‌ها به طرف چینی منتقل شود؛ یعنی سهم چین ۸۰ درصد شود. از شهریور سال گذشته تاکنون چین ۸۰ درصد سهم دارد و باید کار خود را آغاز کرده باشد؛ اما کار را به هر دلیلی اجرا نکرد». او گفته: «ما اکنون باید تکلیف‌مان را با چین مشخص کنیم، آنها یا باید از این قرارداد خارج شوند که در‌این‌صورت کل قرارداد به پتروپارس منتقل می‌شود و در نتیجه باید برای توسعه آن پول فراهم کنیم که اکنون تصمیم‌گیری در‌این‌باره در دستور کار سران سه قوه است؛ اما چینی‌ها به وضوح حرفی نزده‌اند؛ هرچند در عمل فعلا میل به حضور ندارند و از ما تقاضای تعلیق دو‌ساله کرده‌اند که به معنای معطل‌کردن است و ما نیز گفته‌ایم نمی‌توانیم این را بپذیریم و باید راه‌های دیگری را بر‌اساس قرارداد پیدا کنیم». با‌اين‌حال وزير نفت تأكيد مي‌كند: «چین دوست ماست و می‌خواهیم با هم کار کنیم و نمی‌خواهیم روابطمان تلخ باشد. باید روابطمان طوری باشد که دوستانه، با هم به تصمیمی واحد برسیم».اين سخنان در حالي از زبان وزير نفت ايران بيان مي‌شود كه اين موضوع را بايد فراتر از وزارت نفت ديد. چين و پس‌از‌آن هند، دو كشوري هستند كه خريداران مهم نفت ايران به حساب مي‌آيند و در كنار آن، چين به‌عنوان مهم‌ترين كشور در روابط تجاري ايران محسوب مي‌شود. روابط ايران با چين، همانند روابط ايران و هند، به‌نوعي روابط استراتژيك محسوب مي‌شود كه ايران مي‌توانست به‌خوبي از آن بهره‌مند شود؛ اما پس از برجام، به هواي همكاري با كشورهاي اروپايي، هيئت‌هاي بلندمرتبه 700نفره از چين و همچنين هیئت بزرگ هندوستان را كم‌اهميت شمرد و از اين فرصت براي انعقاد قراردادهاي بزرگ و ملي بهره نبرد. همين امر سبب شد تا امروز قدرت چانه‌زني ايران در روابط با اين كشورها (و حتي كشورهاي كوچك‌تر) دچار خدشه شود و به ناچار مجبور به پذيرش خواسته‌هاي آنها براي حفظ روابط باشيم. در چنين مواقعي است كه چين به‌راحتي مي‌تواند سخن از تعليق دو‌ساله به ميان بياورد و ما چاره‌اي جز پذيرش نداشته باشيم. دوست و دشمن را منافع اقتصادي تعيين مي‌كند وحيد شقاقي‌شهري، اقتصاددان، در گفت‌وگو با «شرق» با بيان اينكه منافع دوست و دشمن در روابط كشورها هيچ‌گاه يكسان نيست و منافع ملي است كه دوست و دشمن را مشخص مي‌كند، مي‌گويد: «تقريبا اين جمله در ادبيات اقتصاد سياسي ماندگار شده كه هر كسي مبتني بر شرايط و منافع و بده‌بستان‌هاي اقتصادي و سياسي خود، راهبردهاي خود را مشخص مي‌كند».او با نقد مفهوم روابط استراتژيك و بلندمدت مي‌افزايد:‌ «تعريف يك راهبرد بلندمدت هم در دنياي امروز يك سياست بي‌معناست. بايد توجه كنيم كه فرضا وقتي دولت به دولت در آمریکا تغيير مي‌كند، رويكرد دولت‌ها نيز تغيير مي‌يابد».اين جمله شقاقي‌شهري را البته بايد كمي با تأمل نگريست؛ زيرا روابط كشورها به‌ويژه در آمریکا، همواره بر خطي مشخص بوده و تغيير دولت‌ها، خط اصلي و استراتژيك آمریکا را در روابط با ديگر كشورها تغيير نمي‌دهد.اين اقتصاددان در ادامه مي‌گويد: «با شناختي كه از چين و روسيه دارم، راهبرد بلندمدت و استراتژيك با اين دو كشور كه اين روزها از زبان سياست‌مداران ايراني شنيده مي‌شود، به عقيده من يك راهبرد شكننده خواهد بود و مسير خطايي خواهد بود».به گفته او، ونزوئلا هم كه كشوري بوده كه عليه امپرياليسم و آمریکا و اروپا عمل مي‌كرده و پيمان اتحاد با چين و روسيه داشته، در مقوله بدهي‌هاي خارجي، ضربات سنگيني از چين و روسيه خورده است. آگاهانه با چين و روسيه همكاري كنيم او با بيان اينكه نمي‌‌توان از چين انتظار داشت كه چيني‌ها به دليل روابط استراتژيك با ايران، هزينه بپردازند، تصريح مي‌كند: «چيني‌ها همواره مبتني بر منافع كشور خود در روابط با ديگر كشورها تصميم خواهند گرفت. چيني‌ها سياست خود را در سال‌هاي اخير مبتني بر اقتصاد خود بنا گذاشته‌اند؛ بنابراين بايد آگاهانه با اين كشور مذاكره و تعامل داشته باشيم. اين رويكرد را نيز بايد درباره روسيه به كار گيريم».شقاقي‌شهري با نگاهي كلي‌تر مي‌افزايد: «اروپا در زمينه تحريم‌هاي آمریکا عليه ايران و بعدها اينستكس هرگز آمریکا را قرباني نخواهد كرد و اين روال را پس از دو سال شاهد هستيم كه چگونه اروپا در همكاري با ايران تعلل مي‌كند». در انتخاب شركاي تجاري خود اشتباه كرديم اين اقتصاددان با اشاره به تصميمات قبلي كشور در زمينه روابط تجاري و اقتصادي با ساير كشورها، مي‌افزايد: «در گذشته مسير اشتباهي را در اقتصاد اعم از انتخاب شركاي تجاري رفته‌ايم. دو سال پيش به كشور چين رفتم و با بخش عمده‌اي از رهبران حزب كمونيست چين ديدار داشتم. تقريبا در همه ديدارها، چيني‌ها از اينكه ايران پس از برجام، برگشت به سمت اروپا، ابراز نگراني مي‌كردند و اينكه ايران شريكی مطمئن براي چيني‌ها نيست. سؤال آنها اين بود چه شد كه پس از برجام، به‌سرعت ما را كنار گذاشتيد و به سمت اروپا ميل كرديد».او با نقد اين رويكرد ايران در مقابل چين در سال‌هاي گذشته، مي‌گويد‌: «ايران دو، سه شريك مهم تجاري دارد كه نخستين آنها، چين است. از پنج كشور چين، امارات، تركيه، عراق و كره‌جنوبي، دو كشور امارات و كره‌جنوبي، اولي در همكاري با آمریکا براي تحريم عليه ايران فعال و دومي، جزء كشورهاي اقماري آمریکا در آسياي جنوب شرقي است. آمریکا، بانك‌ها و انرژي عراق را در سيطره خود دارد و در تركيه نيز روابط اين دو كشور، مناسب است. بنابراين شريك مطمئني براي خود نداريم». گسترش روابط تجاري متقابل و دوجانبه او با بيان اينكه روابط سياسي مستحكم نيازمند روابط اقتصادي قوي است، مي‌گويد: «متأسفانه روابط اقتصادي و روابط تجاري مستحكمي را در سال‌هاي گذشته با كشورهاي دنيا تعريف نكرده‌ايم. در عالم سياست، هميشه در سال‌هاي اخير، اقتصاد و تجارت مهم بوده است. هميشه براي آنكه چانه‌زني بيشتري داشته باشند، مفهوم «روابط تجاري متقابل و دوجانبه» را مطرح مي‌كنند. آنچه باعث شد در سال‌هاي گذشته روسيه و تركيه با اينكه روابط سياسي‌شان تيره شد، به مرحله تنش بيش از حد نرسد، اين بود كه روسيه و تركيه بين پنج تا 20 ميليارد دلار با يكديگر مبادله تجاري داشتند. در عالم سياست، روابط دوجانبه اقتصادي و تجاري هرچقدر بيشتر شود، استحكام روابط سياسي نيز بيشتر مي‌شود. متأسفانه ايران تراز تجاري را در روابط با كشورهاي همسايه به‌درستي در نظر نگرفته است و اين امر سبب شده روابط اقتصادي و تجاري ايران شكننده باشد. اكنون اگر اقتصاد، نفت و گاز و تجارت ايران نباشد، هيچ كشوري به‌شدت متضرر نمي‌شود. ايران در اقتصاد و روابط تجاري، ضعيف عمل كرده است».او با بيان اينكه متأسفانه در ايران يك نقشه راه بادوام و پايدار و روابط تجاري مستحكمي را نداشته‌ايم، مي‌افزايد: «اين امر سبب شده است روابط سياسي ايران ضعيف باشد».شقاقي‌شهري با اشاره به اينكه يك‌شبه روابط اقتصادي و تجاري دو كشور، تحكيم يا تخريب نمي‌شود، تصريح مي‌كند: «روابط اقتصادي و تجاري، نيازمند يك دوره زماني است». چانه‌زني ايران متأثر از يك اشتباه او با بيان اينكه تأمين امنيت اقتصادي و تجاري بين كشورها، براي آنها امنيت سياسي به همراه مي‌آورد، مي‌گويد: «چون ايران در حوزه روابط سياسي و اقتصادي، در دهه‌هاي گذشته، ضعيف عمل كرده است، به همين دليل هم ضربه‌پذير هستيم و چين مي‌تواند به‌راحتي به ايران بگويد ما به ايران مي‌آييم، اما دو سال قرارداد را به حالت تعليق دربياوريد تا ببينند در دو سال آينده وضعيت آمریکا چه خواهد شد و روابط ايران و آمریکا به كجا خواهد رسيد. حال اگر ايران روابط تجاري مستحكمي را با چين، تركيه، عراق و... تعريف كرده بود، قطعا قدرت چانه‌زني ايران بيشتر بود و اكنون در نقطه‌اي نبود كه صرفا پذيراي خواسته كشورهاي ديگر باشد. با استمرار اين رويكرد، دور از ذهن نيست كه در چند صباحي ديگر، عراق، تركيه و ساير كشورها نيز پروژه‌هاي اقتصادي خود در ايران را به تعليق درآورند». وزارت نفت حق دارد منتظر تصميم سران 3 قوه باشد جواد يارجاني، مدير كل پيشين امور اوپك وزارت نفت، در گفت‌وگو با «شرق»، مي‌گويد: نبايد فراموش كنيم روابط چين با آمریکا، يكي از مهم‌ترين روابط اين كشور از نظر حجم روابط تجاري اين دو كشور باشد. طبيعي است اين كشور، بسيار محتاط است كه آن بخش از اقتصاد خود را دچار خدشه نكند. از ‌آن سو، چين نيازمند انرژي است، اما روابط خوبي با همه تأمين‌كنندگان انرژي در خليج‌فارس برقرار كرده و با كشورهاي ديگر نيز مانند ايران روابط خود را عميق كرده است. در چنين شرايطي طبيعي است كه وزارت نفت، فقط بر اساس اين قرارداد، روابط خود را با چين برقرار نكند و آن را منوط به نظر سران سه‌ قوه بداند.يارجاني مي‌افزايد: پروژه فاز 11 پارس جنوبي يكي از مهم‌ترين پروژه‌ها براي ايران است، اما از آن طرف بايد در نظر داشته باشيم چين نيز روابط خود را با ساير كشورها در نظر مي‌گيرد و ما بايد در سياست خارجي خود اين موضوع را هضم كنيم كه به هر حال، ممكن است ايران در اين ميان، متحمل ضرر و زياني شود.

منافع اقتصادي كشورها را به حركت وامي‌دارد اين كارشناس نفتي با بيان اينكه تنها چيزي كه در روابط اقتصادي بين‌الملل حرف اول را مي‌زند، «منافع اقتصادي» است، مي‌افزايد: انتظار اينكه كشوري به خاطر ما روابط خود را با ديگران، خدشه‌دار كند، بايد از ياد ببريم. فقط منافع اقتصادي است كه كشورها را به حركت وامي‌دارد. فرصت‌ها را از دست داديم او با بيان اينكه فرصت‌ها را به‌راحتي از دست داديم، مي‌افزايد: پس از امضاي توافق برجام، چين با هيئتی 700نفره كه در رأس خود رئيس‌جمهور اين كشور بود، به ايران نزديك شد، اما ايران چون فكر مي‌كرد منافعش در كشورهاي ديگري به‌ويژه در اروپاست، خيلي از وجود چنين هيئت بزرگي بهره نگرفت، درحالي‌كه مي‌توانست منافع اقتصادي و تجاري خود را در قالب حداقل 70 پروژه بزرگ با اين كشور پيوند بزند، هرچند ممكن بود كيفيت محصولات چين با اروپا و آمریکا، برابر نباشد، اما حفظ اين منافع اقتصادي در چنين روزهايي مي‌توانست به نفع ايران باشد.