آیا پایان دوران مغازه داری فرا رسیده است؟
| صنف سوپرمارکت داری طی دهههای گذشته با فراز و فرودهای بسیاری موجه بوده است. از این رو، پیش از بررسی وضعیت کنونی این صنف، لازم ست، روند شکل گیری این واحدهای صنفی مورد بررسی قرار گیرد.
۵۵آنلاین :
صنف سوپرمارکت داری طی دهههای گذشته با فراز و فرودهای بسیاری موجه بوده است. از این رو، پیش از بررسی وضعیت کنونی این صنف، لازم ست، روند شکل گیری این واحدهای صنفی مورد بررسی قرار گیرد. سابقه تأسیس نخستین سوپرمارکت به دهه 1340 باز میگردد. به طوری که شهرداری مجوز ایجاد اولین سوپرمارکت را برای آنچه عرضه کالا با کیفیت مرغوب خوانده میشد، در سال 1344 صادر کرد. سوپرمارکتها پیش از انقلاب تحت نظارت شهرداریها فعالیت میکردند و تعدادشان اندک بود. پیش از انقلاب، این الزام ایجاد شد که سوپرمارکتها تأسیس شوند تا خدمات بهتری به مردم ارائه کنند. در آن مقطع، این رویه برقرار شد که چند مغازه یا واحد صنفی در یکدیگر ادغام شوند و مکان بزرگتری را به نام سوپرمارکت تأسیس کنند که مردم مایحتاج روزانه خود را تأمین کنند.
مجوزهای اولیه برای فضاهای با حدود ۳۰۰ متر صادر میشد و بعدها شروط دیگری برای متقاضیان راه اندازی سوپرمارکت تعیین شد. در دهه ۱۳۵۰ اما فرایند تأسیس این واحدهای صنفی، گویی سرعت بیشتری گرفت و البته آسانتر شد. چنانکه، برای تقاضاهای مبتنی بر فضایی 100 متری نیز مجوز صادر میشد و در نهایت تعداد سوپرمارکتها که در سالهای اولیه به تعداد انگشتان یک دست نمیرسید به حدود ۳۰ واحد افزایش پیدا کرد. پس از آن بود که پیشنهاد تأسیس اتحادیه سوپرمارکتها مطرح شد. اما به دلیل برخی اختلاف نظرها بر سر کم و کیف تأسیس این تشکل و سهم سوپرمارکت داران در هیات مدیره این اتحادیه، این هدف در سالهای پیش از انقلاب محقق نشد. در دهههای نخستین پس از انقلاب، اما موجودیت صنف سوپرمارکت داری با مخاطراتی مواجه شد و به بیان سادهتر مخالفتهای بسیاری با این صنف صورت میگرفت؛ با این استدلال که سوپرمارکتها به جامانده از دوران طاغوت هستند. در نتیجه موضوع تأسیس اتحادیه برای این واحدهای صنفی نیز از اولویت خارج شد.
در واقع صاحبان این صنف، چند سالی برای حفظ موجودیت خود در تلاشی بودند. سوپرمارکتها به مثابه کودکی بودند که به دنیا آمده بودند و لازم بود که شناسنامهای برای آنها صادر شود. در نهایت اتحادیه سوپرمارکتها پس از کش و قوسهای فراوان در سال ۱۳۶۹ به ثبت سید. یعنی سوپرمارکت داران از سال ۱۳۶۹ تاکنون صاحب یک تشکل هستند. تعداد سوپرمارکتها به عنوان اعضای این اتحادیه، اکنون و پس از حدود پنج دهه فعالیت به ۵۰۰ واحد در تهران میرسد. واحدهایی که فضای آنها بیش از ۷۰ متر است. با این احتساب، حدود ۲۰ نفر به طور مستقیم و غیرمستقیم از هر واحد سوپرمارکت امرار معاش میکنند. البته آماری از تعداد سوپرمارکتها در کلی کشور در دسترس نیست.
در واقع به دلیل تعداد اندک این واحدها در سایر استانها اتحادیهای برای آنها تشکیل نشده است. شرط تأسیس اتحادیه سوپرمارکتها در هر استان این است که تعداد آنها دست کم به ۲۰۰ یا ۳۰۰ واحد برسد. اتحادیه کشوری نیز تاکنون در این زمینه تشکیل نشده و تنها برای فروشگاههای زنجیرهای تشکیل شده است.
- تهدیدی به نام فروشگاههای زنجیرهای
صاحبان سوپرمارکتها که طی دهههای گذشته مایحتاج مردم را تأمین کردهاند، اکنون با خطر جدی تعطیلی مواجه هستند، مانند دهها مغازه خواربار فروشی، لبنیاتی و عرضه گوشت که به ورطه تعطیلی کشیده شدهاند. چنانکه از ابتدای سال جاری حدود ۱۰ سوپرمارکت در تهران تعطیل شده یا تغییر شغلی دادهاند که این روند در صورت تداوم نگران کننده خواهد بود. این خطر از ناحیه فروشگاههای بزرگ که صاحبان آنها سرمایه دار هستند، به وجود آمده و به نظر میرسد در این شرایط حقی ضعیفترها در حالی پایمال شدن است. این قشر احساس خطر میکند و البته کاری از عهدهاش ساخته نیست. اگرچه، وضعیت سوپرمارکتها نسبت به وضعیت خواربارفروشیها و صنوفی از این دست بهتر است. اما به واقع، سوپرمارکتها در معرض نابودی هستند. حال آنکه اتحادیه در پی راه حلی است تا بتواند این صنف روی پای خود نگه دارد اما تاکنون این تلاشها راه به جایی نبرده است؛ چراکه در مقابل، فروشگاههای زنجیرهای قرار دارند که بازار را به عرصه تاخت و تاز خود تبدیل کردهاند. تاکنون مکاتبات بسیاری با نهادهای ذیربط صورت گرفته و عواقب توسعه بیحد و حصر فروشگاههای زنجیرهای هشدار داده شده است اما این مکاتبات راه به جایی نبرده است. حتی این نامه نگاری در دولت یازدهم با محمدرضا نعمت زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز صورت گرفت اما پاسخی دریافت نشد. اغلب در پاسخ به این بیم و هشدارها، گفته میشود که یک کشور پیشرفته به توسعه فروشگاههای زنجیرهای نیاز دارد.
اتحادیه و صنف سوپرمارکتها، مخالف توسعه فروشگاههای زنجیرهای این فروشگاهها در هر کوی و برزنی ایجاد نشود. پیش از پیروزی انقلاب، فروشگاههای بزرگ صرفاً در میادین بزرگ نظیر میدان خراسان، میدان فردوسی، میدان امام حسین و گلوگاههای شهر مستقر بودند. از سال 1388 که تأسیس فروشگاههای زنجیرهای فزونی یافت، مکاتبات اتحادیه با نهادهای ذی ربط آغاز شد و متاسفانه تاکنون توافقی با دولت در این مورد حاصل نشده است. پیشنهاد اتحادیه این بود که توسعه فروشگاههای زنجیرهای منوط به نظر اتحادیهای همگن باشد و این اتحادیه مشخص کند که در کدام محل یا خیابان تأسیس یک فروشگاه بزرگ ضروری است. نه آنکه در معبری که دهها مغازه ریز و درشت استقرار دارد، فروشگاهی ایجاد شود و فعالیت دیگر واحدهای صنفی را مختلف کند. همانگونه که اکنون، با تأسیس یک فروشگاه چندین مغازه ناگزیر میشوند، کرکرههایشان را پایین بکشند. دولت باید تدابیری برای کسانی که از طریق واحدهای صنفی امرار معاش میکردهاند بیندیشد. راهکاری برای آنها که بیکار و مستأصل میشوند. ماجرای این روزهای سوپرمارکت داران و واحدهای صنفی کوچکتر به آن داستانی میماند که دزدی قفل مغازهای را میبرید و وقتی از او پرسیدند که چه میکند، پاسخ داد، ویولن مینوازم و صدای آن فردا به گوش خواهد رسید، تبعات رشد قارچ گونه فروشگاههای زنجیرهای و آثار آن بر خرده فروشان نیز در سالهای آینده هویدا خواهد شد. همانگونه که اکنون، واحدهای صنفی یکی پس از دیگری از پا در میآیند. البته آسیب این روند، تنها متوجه واحدهای صنفی کوچک نمیشود. فروشگاههای زنجیرهای برای فروش کالاهایشان، به انواع روشها اعم از اعمال تخفیفهای ویژه روی قیمت برخی از کالاهایشان متوسل میشوند. مشتریان نیز معمولاً زمانی که کالایی را با تخفیف قیمتی مییابند، این کالا را بیش از میزان نیاز خریداری میکنند و زمانی که کیفیت مورد نظر را در کالای خریداری شده نمییابند آن را دور میریزند. از این منظر مردم نیز از برخی سیاستها در فروشگاههای زنجیرهای متضرر میشوند. در عین حال، از آنجا که کاسبان جزء نیز نمیتوانند چنین تخفیفاتی را در کالاهای فروشی خود اعمال کنند، به دلیل وجود این تخفیفات در فروشگاههای بزرگ دچار زیان میشوند.
اکنون این پیشنهاد مطرح میشود که سوپرمارکت داران برای رقابت با رشد فروشگاههای زنجیرهای، در یکدیگر ادغام شوند و فروشگاههای بزرگتری را تأسیس کنند. اما تأسیس فروشگاههای بزرگ و ادغام سوپرمارکتها در شرایط کنونی، مستلزم آن بود که درگذشته در مورد چشم انداز فروشگاههای زنجیرهای پیش بینیهایی صورت میگرفت و به اتحادیه سوپرمارکتها یا بنکداران اعلام میشد تا از اعضای صنف دعوت میشد و برای آینده برنامه ریزی و چاره اندیشی صورت میگرفت. اما اکنون دیگر این امکان وجود ندارد و فرصتها از دست رفته است. یعنی اگر قرار باشد، سوپرمارکتها در محلهای ادغام شوند و فروشگاهی بزرگ تأسیس کنند، پیش از آن، یک فروشگاه بزرگ در این محلی تأسیس شده است. از طرفی، برای مثال، ادغام پنج سوپرمارکت و مدیریت این واحد صنفی جدید، دشوار بوده و شاید نشدنی است. البته شاید اگر دولت پیشبینی چنین روزهایی را میکرد و مشوقها و امتیازاتی برای این ادغامها قائل میشد، صاحبان این صنف نیز با رغبت به این سمت و سو حرکت میکردند.
منبع : مجله ی تجارت فردا
اتحادیه خرسواران هم نباید اجازه دهند تاکسی و اتوبپس در شهر تردد کند چون شغل آنها از بین می رود. همین قدر مسخره