تاکید آبزی پروری بر سه مؤلفه حفاظت از محیط زیست، رفاه اقتصادی و عدالت اجتماعی است
| بر اساس آمارهای سازمان فائو پیشبینی میشود که جمعیت جهان تا سال 2030 به 8 میلیارد نفر برسد. بنابراین مساله تأمین غذا برای این جمعیت بسیار مهم و ضروری است.
۵۵آنلاین :
بر اساس آمارهای سازمان فائو پیشبینی میشود که جمعیت جهان تا سال 2030 به 8 میلیارد نفر برسد. بنابراین مساله تأمین غذا برای این جمعیت بسیار مهم و ضروری است. از آنجایی که صید بی رویه باعث کاهش 75 درصدی ذخایر اقیانوسها و آبهای آزاد شده است، توسعه آبزی پروری برای تأمین پروتئین دریایی مورد نیاز است و تقاضای بازار را اجتناب ناپذیر میکند. در این راستا استفاده از روشهای نوین و پایدار آبزی پروری دارای اهمیت بسزایی میباشد، چرا که ذخایر طبیعی به شدت در حال کاهش است.
نیمی از تولیدات ماهی جهان از منابع آبزی پروری تأمین میشود و این صنعت برای پاسخگویی به نیاز غذایی جهان یکی از مهمترین صنایع تولید غذا میباشد. اما همزمان با رشد این صنعت همچون صنایع دیگر نگرانیهایی در مورد صدمه به محیط زیست، سلامت مصرف کننده، و کاهش آلودگی منابع آبی وجود دارد. مجموع این عوامل حرکت به سمت تولید پایدار آبزیان را ضروری کرده است.
- آبزی پروری پایدار
مفهوم کلی آبزی پروری پایدار بر سه مؤلفه حفاظت از محیط زیست، رفاه اقتصادی و عدالت اجتماعی تاکید دارد. یعنی در مورد صنعت آبزی پروری تنها حفاظت از محیط زیست نیست بلکه ایجاد فرصتهای اقتصادی مناسب برای پرورش دهنده نیز مدنظر است. در نگاه کلی حفاظت از محیط زیست در کنار منافع پرورش دهنده، به طوری که هیچ یک محکوم به نابودی نباشند.
آب، مواد غذایی، محیط پرورش و انرژی از مولفههای مهم پایداری اکولوژیکی در آبزی پروری هستند. همانطور که میدانید، منابع آب شیرین در حال کاهش است و استفاده بیرویه از این منابع وضعیت آن را وخیمتر خواهد کرد. بنابراین مدیریت آب در تولید پایدار بسیار مهم و ضروری است. مدیریت آب خروجی استخرهای پرورش برای تصفیه و برگشت مجدد به سیستم پرورش یا تصفیه پساب حاصل از این صنعت قبل از رهاسازی در طبیعت، مهمترین فاکتور در تولید پایدار میباشد. استفاده از یک سیستم تصفیه آب ساده اما کارآمد با مصرف انرژی پایین میتواند به این مهم کمک شایانی کند. چراکه خود تصفیه آب نباید هزینه اضافی را به پرورش دهنده تحمیل کند و در مجموع تولید را ضررده کند. استفاده مجدد از آب برگشتی میزان نیاز به مصرف آب بیشتر در آبزی پروری را کاهش میدهد که همین مسئله خود تولید پایدار را موجب میشود. همچنین روشهای جدید برای جلوگیری از تبخیر بیش از حد آب از سطح استخرهای پرورش ماهی مانند استفاده از گلخانه یا مسقف کردن استخرها برای جلو گیری از هدررفت آب بسیار کارآمد است.
مسئله دیگر وجود مقادیر زیاد مواد مغذی در پساب مزارع پرورش آبزیان است که به محیط زیست صدمه وارد میکند. استفاده از غذایی مناسب آبزیان، با قابلیت هضم بالا و در دسترس آبزی میتواند به میزان زیادی این هدررفت را کاهش دهد. برای این منظور استفاده از غذاهای با فرمولاسیون مناسب و روشهای نوین تولید خوراک بسیار حائز اهمیت است. در این میان استفاده از روش صحیح غذادهی برای به حداقل رساندن هدررفت و همچنین محاسبه میزان کافی و مناسبی غذا برای هر وعده استخر بنابر تراکم آن در جلوگیری از پسماند غذا در استخر بسیار مؤثر و کمک کننده میباشد. تصفیه پساب خروجی میتواند یکی از ارکان مهم تولید پایدار باشد. همچنین استفاده از گونههای مختلف آبزیان در یک استخر میتواند باعتش تفاوت تغذیهای استخر شده و هدررفت غذا را کاهش دهد. برای تصفیه آب برگشتی حتماً نیاز به سیستم تصفیه آب نیست؛ روشهای جدیدی مثل اکواپونیک نه تنها آب برگشتی را تصفیه میکند؛ بلکه منجر به تولید گیاهان خوراکی در گلخانه خواهد شد و سودآور خواهد بود و انرژی مصرفی برای تصفیه خود منجر به تولیدی دیگر خواهد شد.
- هماهنگی محیط با محصول
یکی از موارد مهم در تولید پایدار آبزیان هماهنگی بین تولید یک گونه آبزی با منطقهای است که در آن رشد و نمو میکند. به عنوان مثال در منطقهای که میزان آب شیرین بسیار کم است، میتوان روی گونههای آب شور کار کرد یا در منطقهای که میانگین سالانه دمای هوا پایین است، پرورش ماهیان گرمابی اصلاً مقرون به صرفه نخواهد لود. همچنین برای سودآور کردن تولید میتوان از گونههای سریعالرشدتر که روی پرورش آنها کار شده است و بازده بیشتری دارند، استفاده کرد.
مصرف انرژی در این میان بسیار حائز اهمیت است. در یک مزرعه پرورش ماهی نباید انرژی بیش از حد استفاده شود. چرا که از یک سو هم هزینههای تولید را بالا میبرد و از سوی دیگر مصرف بیرویه انرژی صدمات جبران ناپذیری را به پیکره محیط زیست خواهد زد. مثلاً در یک استخر پمپهای مختلفی کار میکنند، از جمله پمپهای هواده و پمپهای مکش آب؛ در این میان اگر این دستگاهها به طور مرتب بازدید و سرویس نشوند، به دلیل عدم کارایی درست انرژی زیادی را تلف میکنند و کارایی را کاهش میدهند که این مطلب نه به نفع تولیدکننده است، نه به نفع محیط زیست و نه به نفع مصرف کنند.
زمین مورد استفاده برای آبزی پروری بسیار مهم است چرا که بخش مهمی از محیط زیست را تشکیل میدهد. در روشهای آبزی پروری سنتی از سطح بیشتر زمین برای تولید بالاتر استفاده میشد که این خود تخریبهای گسترده زمین را در پی دارد. اما در روشهای نوین و صنعتی که بر پایه آبزی پروری پایدار است، استفاده از روشهای متراکم و فوق متراکم آن هم در مخازن با جنسهای مختلف میتواند به طور چشمگیری از تخریب و اشغال زمین جلوگیری کند، به طوری که حجم تولید را در واحد سطح بالا میبرد.
سیستم آبزی پروری میتواند پایدار باشد که علاوه بر حفاظت از محیط زیست سودآور و اقتصادی هم است چرا که یکی از جنبههای مهم آبزی پروری پایدار جنبه اقتصادی آن است. یعنی تمهیداتی که برای حفظ محیط زیست از طرف تولیدکننده اجرا میشود نباید باعث ایجاد بار مالی زیاد برای تولید کننده باشد و روند سودآوری تولید را دچار مشکل کند. در این صورت تولید از پا خواهد افتاد. در این میان تولیدکننده با برنامهریزی دقیق و حساب شده در مصرف نهادهها و انرژی باید تولید پایدار را سودآور کند. استفاده از روشهای فوقالذکر میتواند راهگشا باشد. همچنین هر روش اتخاذ شده برای تولید باید متناسب محل و منطقه تولید باشد. مثلاً هر کدام از روشهای یادشده بنابر خصوصیات منطقه باید بومی سازی شود تا هزینههای اضافه را به مجموعه تحمیل نکند.
- زوایای اجتماعی
جنبه دیگر تولید پایدار جنبه اجتماعی آن است که در جای خود بسیار مهم و ضروری است. اشتغالزایی از مهمترین موارد آن است. تولید پایدار در یک منطقه باید باعث ایجاد شغلهای متعددی در آن منطقه شود. همچنین سلامت تولید در حدی باشد که خیال مصرف کننده را بابت استفاده از یک آبزی سالم و با کیفیت راحت کند.
امروزه ایمنی غذایی از اهمیت زیادی نزد مصرف کننده برخوردار است. امروزه مصرف کنندگان بیشتر به سمت غذاهای سالم و ارگانیک با استفاده از کمترین میزان مواد شیمیایی و سمی تمایل دارند. از این رو یک تولید پایدار نه تنها ضرری برای محیط زیست نخواهد داشت؛ بلکه در کنار سودآوری مطمئن و مناسب ایمنی غذایی مصرف کننده را نیز مدنظر قرار میدهد.
ایجاد مکان توریستی کنار مجتمعهای آبزی پروری و همچنین تشویق مصرف کننده به خرید بیشتر در محیطی مطمئن با استفاده از روشهای خلاقانه مانند صید تفریحی و ایجاد مکانهای اقامتی، مناسب و بسیار تاثیرگذار خواهد بود.
برای ایجاد یک تولید پایدار و مستمر مواردی باید مدنظر قرار گیرد که میتواند در تحقق این هدف بزرگ کمک کننده باشد. اما خاطرنشان میشود که تمام موارد گفته شده در مورد اجرای آبزی پروری پایدار در مناطق مختلفی یکسان نبوده و بنا به شرایط محیطی، بومی و امکانات یک منطقه قابل تغییر است. لذا یک پرورش دهنده خوب باید با تطبیق امکانات موجود و نیازهای آبزی پروری پایدار دست به تولیدی باصرفه، دوستدار محیط زیست، ایمن و کارآمد بزند.
جایگزینی پرورش گونههای مقاوم به آب و هوای منطقه و سریعالرشد.
استفاده از روشهای نوین آبزی پروری متراکم و فوق متراکم و به روز کردن صنعت آبزی پروری و پرهیز از روشهای پرمصرف و کم بازده سنتی.
توجه به فاکتورهای آب خروجی یا برگشتی به داخل سیستم پرورش و پایش منظم و روزانه آنها با استفاده از تجهیزات به روز و کارآمد.
توجه زیاد به سلامت و کیفیت آبزی تولیدشده در هنگام پرورش و اجتناب حداکثری از استفاده از مواد شیمیایی و مضر در پروسه تولید.
تطبیق گونه مورد پرورش با منطقه مورد نظر و ارزیابی انطباق آنها با هم برای جلوگیری از شکست و ضرردهی.
استفاده از انرژی به بهترین شکل و استفاده از تجهیزات و ماشین آلات کارآمد با مصرف انرژی پایین و بازرسی و کنترل منظم و دورهای آنها.
استفاده از پروبیوتیکهای منطبق شده با منطقه پرورش برای بهبود شرایط آب و کاهش تلفات و سودآوری بیشتر.
استفاده از روشهای پرورش توأم که ایجاد یک اکوسیستم نسبتاً بسته کرده و تا حدود زیادی هزینههای تولید را کاهش میدهد.
روشهای نوین و کارآمد صید، حمل و نقل و نگهداری آبزی پس از پرورش و هنگام انتقال به بازار مصرف.
- نقش سازمانهای دولتی
در زمینه ترویج تولید پایدار آبزیان اداره شیلات دارای نقش بسیار مهم و محوری است. ترویج، آموزش مناسب و عادلانه در همه مناطق مستعد پرورش آبزیان، در اختیار قراردادن مواد اولیه و غذای مناسب یا معرفی مراکز تولید غذای باکیفیت با ضریب تبدیل بالا و قیمت مناسب برای تولیدکننده، همراهی و همکاری شیلات با پرورش دهنده، در اختیار قرار دادن تجهیزات و امکانات مناسب به روز و کارآمد به تولید کننده، تسهیل امور اداری و گرفتن مجوز برای افرادی که شرایط مناسب برای فعالیت در این زمینه را دارند و در نهایت حمایت و همراهی اداره شیلات با تولیدکننده از نقشهای اداره شیلات در افزایش روند تولید پایدار در کشور خواهد بود.
در این میان نیز اداره دامپزشکی با ترویج روشهای مبارزه بیولوژیک و مناسب با بیماریها و آسیبها در طی دوره پرورش و استفاده از افراد ماهر در زمینه بیماریهای آبزیان و مبارزه با آنها میتواند کمک شایانی به تولیدکننده کند. آموزش حمل و نقل مناسب و نگهداری آبزیان پس از صید و کاهش ضایعات از دیگر کارهای اداره دامپزشکی میتواند باشد.
در پایان میتوان گفت هدف از آبزی پروری پایدار، رسیدن به یک تولید پایدار بنابر نیاز غذایی جامعه، بدون لطمه و صدمه زدن به محیط زیست و تولید یک غذای سالم و جلب رضایت مصرف کننده است، که امید است استفاده از اصول فوق بتواند در ایجاد پایداری در تولید آبزیان ایران راهگشا باشد.
منبع : مجله ی صدا
دیدگاه تان را بنویسید