چگونه اطلاعات بازار را به ثروت تبدیل می کنیم؟
| یکی از مدیران جوان ایران است که در حوزه تجارت الکترونیک فعال است و توانسته در کمتر از سه سال بامیلو و مجموعه ای از شرکت های موفق در حوزه تجارت الکترونیک مثل اسنپ و زودفود را به موفقترین مدل های موجود در بازار آنلاین ایران تبدیل کند.
۵۵آنلاین :
یکی از مدیران جوان ایران است که در حوزه تجارت الکترونیک فعال است و توانسته در کمتر از سه سال بامیلو و مجموعهای از شرکتهای موفق در حوزه تجارت الکترونیک مثل اسنپ و زودفود را به موفقترین مدلهای موجود در بازار آنلاین ایران تبدیل کند. رامتین منزهیان با پشتوانه علمی و تجربه بینالمللی خود ایدههای جالبی در تجارت الکترونیک به عنوان منبعی از اطلاعات ارزشمند در حیطه بازار دارد و معتقد است، آنچه تجارت الکترونیک در اختیار علم اقتصاد میگذارد اطلاعاتی دقیق از بازار و شیوه رفتار فروشندگان و خریداران است. این دانش منبعی برای تغییر و طراحی بازار و ایجاد فضایی پویا و مثبت در حوزه اقتصاد خرد خواهد بود. اطلاعات دقیق درباره رفتار بازیگران اصلی بازار خرد همواره از دید تحلیلگران غایب بوده، چرا که دستیابی به آن همیشه گران و زمان بر بوده ولی تجارت الکترونیک اطلاعات کاملی را در اختیار تحلیلگران قرار میدهد تا بتوانند پیش بینی و طراحی بهتری برای رشد اقتصادی در بازار فراهم کنند. رامتین منزهیان، دکترای امور مالی را از دانشگاه کلن آلمان اخذ کرده و در حوزه طراحی بازار سرمایه نیز تجربه همکاری با موسسات سرمایه گذاری و بانکهایی چون رویال بانک اسکاتلند Boston Consulting Group (BCG)، (RSB)، بانک سرمایه گذاری بینالمللی لازارد (Lazard) و شرکت KPMG را دارد. با این که موسس و رئیس هیات مدیره بامیلو است درباره طراحی بازار و خرده فروشی آنلاین ایران و تحولی که میتواند در اقتصاد ایران رقم بزند به گفت و گو نشستهایم.
- در حال حاضر شاهدیم تغییر و تحولات در عرصه فناوری و شبکههای اجتماعی زمین بازی متخصصان اقتصاد خرد را در جهان بسیار بزرگ تر از قبل کرده است. این متخصصان با اقبال بیشتری رو به رو شدهاند. استادان برجسته اقتصاد خرد مانند هال واریان و سوزان آتی برای تحلیل کلان دادهها به غولهای فناوری مانند گوگل و مایکروسافت مشاوره فنی میدهند و شاید بخشی از رشد سریع این استارت آپها مرهون تلاشهای متخصصان خرد در طراحی بازارها در فضای آنلاین باشد. با توجه به این امر، دانش اقتصاد خرد چقدر مورد توجه در فضای تجارت الکترونیک به ویژه برای استارت آپهای ایرانی در جهت طراحی بازار قرار دارد؟
همه واحدهای اقتصادی که مبتنی بر دانش پایه گذاری شدهاند از نظریات و تحلیلهای اقتصاد خرد که بیشتر به رفتار متقاضیان و عرضهکنندگان و به طور کلی بازیگران اصلی بازار میپردازند تاثیر گرفتهاند و براساس دادهها و تحلیلهای موجود یا پژوهش شده در این بخش مدل کسب و کار خود را طراحی میکنند. تجارت الکترونیک به عنوان یک صنعت تازه فرصتهای جدیدی را برای مردم و هم برای اقتصاددانان حوزه خرد فراهم کرده است. چرا که برعکس بازار سنتی یا آفلاین، در تجارت الکترونیک کوچک ترین کنش و واکنش در بازار ثبت میشود و به راحتی قابل تحلیل است. جالب است بدانید تمام درآمدزایی گوگل از فرآیند حراج حاصل میشود. حتی عرضه اولیه سهام (IPO) همه به شکل حراج اجرا میشود. در شرکتهای حوزه فناوری اطلاعات رفتار مشتریان ذخیره میشود، اما جمع آوری و ذخیره اطلاعات بدون داشتن تلقی و تفسیری درست و صحیح هیچ ارزشی ندارد و هیچ ارزشی هم برای هیچ شرکتی اینجا نمیکند. به عنوان مثال دو گوگل نزدیک به هزار تحلیلگر در حال فعالیت برای پیش بینی فروش و رفتار مشتریان هستند. سوال اصلی در شرکتهای فناوری این است: چطور میتوانم از منابعم استفاده کنم؟
به 20 سال قبل نگاه کنید؛ هر مقالهای در پایان خود هشدار درباره کپی رایت داشت. حالا هر مقاله و محتوایی دارای لینک «ارسال به دوستانتان» است. حال سوال این است که چطور میتوانید از سرمایهها و داراییهایتان استفاده کنید تا بیشترین ارزش را به دست آورید. شرکتهای فناوری در تلاش هستند تا این توانایی را داشته باشند که توجه افراد مناسب را در زمان مناسب به دست بیاورند. این یک سرمایه خیلی ارزشمند است و گوگل به خوبی در این زمینه موفق بوده و استاد شده است. آنها در واقع کل تجارت خود را حول همین محور شکل دادهاند. چون آنها زمانی توجه ما را به چیزی جلب میکنند که در حال جست و جوی همان چیز هستیم.
در مدل بازار محور که ما با دنبال کسب درآمد به وسیله فروختن کالایی فیزیکی هستیم هم با سوالهای مشابهی مواجه میشویم. یک اقتصاددانان خبره این توانایی را دارد که درباره سوالهایی امروز تحقیق کند که مدیران فروش و بازاریابها فردا با آنها مواجه خواهند شد. خرید کالاها تبدیل به یک چرخه 24 ساعت در هفت روز هفته شده است و این چالش به وجود آمده که به هر مشتری سرویس درست در زمان مناسب ارائه شود. در بازار امروز فهمیدن دینامیک قیمت درباره هر توزیع کننده حیاتی است. تنها تطبیق قیمت درست بین توزیع کننده و مشتری است که به یک تراکنش موفق منجر خواهد شد. در بامیلو تنها یک گروه پنج نفره به صورت روزانه درباره قیمت مناسب که شامل حق کمیسیون بهینه هم هست، تحقیق میکنند. این تیم در حال همکاری نزدیک با مهندسان کامپیوتری و فناوری اطلاعات، محققان و اقتصاددانها برای طراحی و اجرای تحقیقات، ساخت مدلهای اقتصاد سنجی، تحقیق درباره الگوریتمهای جدید و پیدا کردن راههای جدید برای فهم دینامیک قیمت و بهبود تجربه مشتریان هستند.
- در طراحی بازار در فضای آنلاین برای راه اندازی کسب و کار چه عناصری باید در نظر گرفته شود؟ جایگاه عناصری مثل جامعه شناسی، رفتار شناسی و اقتصاد در این حوزه چیست؟
طراحی بازار در فضای آنلاین یک فرآیند چند وجهی است. در این فرآیند بازیگران مختلفی چون تامین کنندگان کالا یا خدمات، توزیع کنندگان، و مصرف کنندگان حضور دارند و تجارت الکترونیک در اصل وظیفهاش طراحی هوشمندانه برای ارتباط موثر بین این عناصر است. قطعاً شناخت رفتار هر یک از این بازیگران کمک میکند تا بتوان اکوسیستم هوشمندان و کارآمدتری طراحی کرد. یکی از اقداماتی که سعی کردهایم در بامیلو اجرا کنیم، ایجاد اکوسیستمی است تا همه عناصر موثر در بازار یعنی توزیع کننده و مصرف کننده بتوانند از طریق یک بستر هوشمند با هم ارتباط برقرار کنند. در این اکوسیستم، توزیع کننده کالا، از واکنش مصرف کننده در مورد کالاهای خود مطلع میشود و بامیلو به عنوان یک پلت فورم (زیرساخت) هوشمند سلایق مصرف کننده را رصد میکند و نتیجه ایجاد یک پل ارتباطی است که اطلاعاتی جامع را در اختیار هر کدام از بازیگران قرار میدهد.
تجارت الکترونیک به عنوان بازاری نوظهور و توسعه یافته دارای طیفی گسترده و متنوع از مشتریان است. هر مشتریانی که به کالاهای با کیفیت علاقهمند هستند و هم مشتریانی که به دنبال قیمت مناسب میگردند. اگر کسب و کارهای ایرانی با واقع بینی به این پتانسیل نهفته در بازار آنلاین توجه کنند و براساس این پتانسیل با واقع بینی به این پتانسیل نهفته در بازار آنلاین توجه کنند و براساس این پتانسیل به طراحی بازار بپردازند فرصت بزرگی برای ارائه خدمات به هر دو طیف از این مشتریان خواهند داشت. از طرف دیگر این زمینه برای همه شرکتهای بزرگ و کوچک فراهم میشود تا بتوانند از مزایای تجارت الکترونیک برخوردار شوند و به میلیونها مشتری آماده در فضای آنلاین دسترسی پیدا کنند، بدون اینکه لازم باشد سرمایه گذاری بزرگی انجام دهند. به همین جهت ما باور داریم بهترین روش تجارت الکترونیک ایجاد بستری مناسب برای همه شرکتهاست تا بتوانند در فضای آنلاین خرید و فروش کنند. البته به این نکته باید توجه داشته باشید که اجرای شیوههای سنتی تنها به شکل آنلاین، تجارت الکترونیک نیست. باید یک اکوسیستم شکل بگیرد که تامینکنندگان و تولیدکنندگان کالا و خدمات را برای پیوستن به دنیای مجازی تشویق کند و از طرف دیگر جذابیت کافی برای مشتریان با هر ویژگی و سلیقه را ایجاد کند. به این نکته هم توجه کنید؛ برای فعالیت در فضای آنلاین مهم نیست شرکتها در چه اندازهای فعال میکنند. فرقی ندارد کسب و کار نوپا یا اینکه شرکتهای بزرگ و مطرحی باشند، همه میتوانند به سهم خود از طریق یک اکوسیستم هوشمند تجارت کنند و سود ببرند، بنابراین شرکت استارت آپی که در این زمینه میخواهد موفق شود باید بتواند اکوسیستم هوشمندی را طراحی کن که باعث کسب منفعت تمامی عوامل بازار یعنی تامین کنندگان کالا و خدمات و مشتریان شود. در اینجا که منفعت شخصی به منفعت جمعی تبدیل میشود، بخشی از این فرآیند که میتواند به تجارت الکترونیک به عنوان یک صنعت نوپا کمک کند، موضوعاتی چون رفتارشناسی مصرفکنندگان و شناخت بازار است تا بتوانند این دو طیف را به هم متصل کنند و در نهایت با تامین منافع آنها رشد کنند.
- با این اوصاف چقدر استارت آپهای ایرانی مطابق با الگوهای رایج در جهان در فضای آنلاین به طراحی بازار میپردازند؟
قبل از اینکه به این پرسش پاسخ دهم اجازه بدهید به این نکته اشاره کنم. در سال 1990 سه شرکت بزرگ خودروسازی فیات، فورد و جنرال موتورز به بیش از یک میلیون کارمند بیش از 250 میلیون دلار درآمد داشتند و بازار سرمایهای با حجم 36 میلیارد دلار را در اختیار داشتند. اما در سال 2014 سه شرکت اصلی سیلیکون ولی تنها با 137 هزار نیروی انسانی بیش از 247 میلیارد دلار درآمد دارند و بازار سرمایهای با حجم یک تریلیون دلار را در اختیار گرفتهاند. این مقایسه نشان میدهد زمین بازی در دنیای امروز تغییر کرده است و از شرکت عظیم الجثه و با داراییهای فراوان به سمت شرکتهای کوچک با داراییهای کمتر حرکت کرده است. ویژگیهایی چون چابک بودن، محدودیت ناپذیری و رشد سریع بدون آنکه به حجم بزرگی از سرمایه نیاز باشد تا به شرکت بزرگی در جهان تبدیل شوی باعث شده همه شرکتها در آینده ناگزیر باشند به فضای آنلاین ورود پیدا کنند. خوشبختانه این موضوع در ایران با توجه به رشد شرکتهای استارت آپی مورد توجه قرار گرفته است. مسیر بازار و رفتار مشتریان تغییر کرده است و شاهد تحولات در این عرصه و حرکت عمومی به سمت فضای آنلاین هستیم. ما در چنین فضایی قرار گرفتهایم و نیاز نیست حرکت خارق العاده ای در این عرصه انجام دهیم بلکه تنها باید بازارهایی طراحی شوند که دائما در حال پاسخگویی به نیاز مشتریان در این عرصه باشند. جالب است بدانید در ایران بیشترین فروش آنلاین از طریق اینستاگرام انجام میگیرد. اینکه چقدر استارت آپهای ایرانی از مدلهای رایج در جهان برای طراحی بازار استفاده میکنند باید بگویم بسیاری از مدلها از الگوهای موفق در جهان برای طراحی بازار استفاده میکنند باید بگویم بسیاری از مدلها از الگوهای موفق جهانی کپی برداری میشود. فروشگاههای آنلاین، ارائه خدمات در زمینه غذا یا هتل یا درخواست خودرو هریک به نوعی از مدلهای موفق جهانی کپی برداری شدهاند اما مهم این است که این الگوها با توجه به نیاز بازار ایران اجرایی شوند. اینکه این مدلهای کپی برداری هستند مساله عجیب و غریبی نیست. در تمام دنیا هزاران کسب و کار آنلاین وجود دارند که هر یک از نمونههایی موافق جهان کپی برداری میشوند اما در صورتی موفق خواهند بود که مطابق با نیاز مصرف کننده و تامین کننده کالا طراحی شوند.
- پس شما معتقدید موفقیت در راه اندازی کسب و کارهای هوشمند به ایده نو داشتن بستگی ندارند بلکه در گرو شناخت از بازاری که آن استارت آپ میخواهد واردش شود و چگونگی اجرای آن است؟
هیچ یک از استارت آپهای ایرانی در مرحلهای قرار نگرفتهاند که ایدههای نو و خلاقانه را به مرحله تولید برسانند بلکه همان طور که گفتم عمدتاً از نمونههای موفق جهانی این ایدهها الگوبرداری میشوند. حتی در کشوری مانند آلمان نیز استارت آپها دنبال تولید ایده و اجرای آن نیستند بلکه هدف اجرای موفق الگوهای رایج جهانی است. البته به خاطر این مثال کشور آلمان را میزنم که سالها در فضای اقتصاد و دانشگاهی این کشور فعالیت کردهام. عمدتاً سرمایه گذاری در حوزه ایدههای خلاقانه و تبدیل آن به کسب و کار هوشمند در آمریکا صورت میگیرد. چرا که این نوع سرمایه گذاریها در این کشور نهادینه شده است و هر سال سرمایه کلانی در «سیلیکون ولی» صرف اجرایی شدن ایدههای خلاقانه میشود. اجرایی کردن ایدههای خلاقانه به سرمایه بسیار عظیمی نیاز دارد که از توان بسیاری از کشورها خارج است. مساله مهم اجرای الگوهای موفق جهانی در بازارهای دیگر دنیاست. کاری که اکنون استارت آپهای ایرانی انجام میدهند و کسب و کار هوشمند راه میاندازند، ولی تنها تعداد محدودی از آنها موفق هستند. چرا که شناخت لازم از بازار ایران را به دست آوردهاند و توانستهاند اکوسیستمی هوشمند راه اندازی کنند تا به نیازهای مصرف کنندگان در فضای آنلاین پاسخ دهند.
- با توجه به اینکه در جهان استارت آپها در دنیا حجم انبوهی کلان داده در شبکههای اجتماعی وجود دارد که با تجزیه و تحلیل آنها با روشهایی مانند یادگیری ماشین، اطلاعات مورد نیاز درباره بازارها و ترجیحات ذهنی مردم به دست میآید. اسارت آپهای ایرانی چقدر از این موضوع بهره میگیرند و در مدل نویسی از دانش متخصصان اقتصاد خرد استفاده میکنند؟
با توجه به تغییراتی که در سبک زندگی جامعه ایران در حال رخ دادن است و هر روز بر تعداد افرادی که از فضای آنلاین استفاده میکنند برای تامین نیازهایشان افزوده میشود. قطعاً ما در زمینهای که فعالیت میکنیم باید از دانش اقتصاد خرد استفاده کنیم تا بتوانیم با توجه به نیازها و سلایقی که مشتریان دارند، پاسخگو باشیم. اما در مورد اینکه آیا در طراحی بامیلو برای ورود به بازار ایران اطلاعات خاصی جمع آوری کرده بودیم باید بگویم، ما دائما بر اساس اطلاعاتی که در فضای آنلاین وجود دارد در حال برنامه ریزی هستیم. جالب است بدانید در ایران عمده خریدهای اینترنتی از ساعت 9 شب به بعد انجام میشود. عموماً افراد پس از انجام کارهای روزانه وقتی به سراغ اینترنت میآیند تا اوقات فراغت خود را بگذارنند در همان زمان نیز تصمیم میگیرند کالاهای مورد نیازشان را خریداری کنند چون طی روز این فرصت را نداشتند یا در همان ساعات با مشاهده کالایی از طریق تبلیغ تلویزیون یا شبکههای اجتماعی چون اینستاگرام آن کالا را سفارش میدهند. چنین امکانی در بازار آفلاین وجود ندارد اما استارت آپها با توجه به اینکه به طور آنلاین با حجم انبوهی از دادهها مواجه هستند میتوانند از این اطلاعات در جهت برنامه ریزی و توسعه فعالیتهایشان استفده کنند. به طور مثال در حال حاضر حدود 100 هزار نفر در ایران اپلیکیشن موبایل بامیلو را نصب کردهاند. ما از طریق این اپلیکیشن میتوانیم رصد کنیم بیشترین نیاز مصرف کنندگان در چه زمینههایی قرار دارد و تمایل دارند چه کالاهایی را از طریق اینترنت خریداری کنند. بر مبنای این اطلاعات ما توسعه و طراحی بازارمان را انجام میدهیم. به عبارت دیگر ما با دسته بندی اطلاعات در فضای آنلاین برنامه ریزی برای توسعه و ورود به بازارهای جدید را انجام میدهیم.
- شرکتهای استارت آپ بزرگ دنیا عموماً در طراحی بازار براساس نظریه بازی، مکانیسمهای حراج با یک سیستم برنامه ریزی شده هدفمند در جهت جذب طیف وسیع مخاطب هستند. به نظر میرسد استارت آپهای ایرانی به این مساله توجه چندانی ندارند. البته در بازار آنلاین ایران حراجهای اینترنتی نیز عموماً با اقبال مشتریان مواجه نمیشوند چون در بازار سنتی یا آفلاین ما این گونه نهادینه شده که حراج برای جنسهای بنجل و مشکل دار گذاشته میشود. علت چیست؟ چگونه میتوان الگوهی موفق حراج بازارهای آنلاین جهانی را در بازار آنلاین ایران اجرایی کرد؟
خرید آنلاین این فرصت را در اختیار مصرفکنندگان قرار میدهد تا درباره محصولات اطلاعات کاملی را به دست بیاورند و از طریق این اطلاعات قبل از مراجعه به فروشگاه درباره کالای مورد نظرشان تصمیم بگیرند. اطلاعات موجود در فضای دیجیتال حتی بر رفتار مصرفکنندگان در فضای آفلاین هم تاثیر میگذارد. به ویژه در مورد مصرفکنندگان لوازم الکترونیکی در ایران بسیاری از خریداران لوازم الکترونیکی پیش از خرید از فروشگاههای آفلاین، اطلاعات مربوط به کالا را در فضای اینترنت جست و چو کردهاند. یکی از دستاوردهای مثبت کمپینها و فروشهای بزرگ مثل «حراجمعه» گردآوری اطلاعات جامعی درباره خریداران است. اطلاعاتی که باعث میشود بازدید کنندگان را به خریدار واقعی تبدیل کند. فروشگاههای آنلاین با ارائه قیمتهای مناسب تر از بازار سنتی میتوانند خریداران بیشتری را به سمت خود جلب کنند و سهم بازار آنلاین را افزایش دهند.
شاید یکی از دلایلی که ما سال گذشته در بامیلو برای اولین بار حراج بزرگ اینترنتی را در بلک فرایدی برگزار کردیم همین افزایش سهم بازار بود. هدف ما این بود از روشهای شناخته شده دنیا در جهت فراگیر کردن خریدهای اینترنتی استفاده کنیم و نشان دهیم در بازار آنلاین ایران نیز میتوان با طراحی حراج، فروش فوق العاده داشت. بلک فرایدی یا همان «حراجمعه» ایرانی، روزی جذاب برای فروشندگان و مشتریان اینترنتی است. مشتریان میتوانند در این روز کالاهای مورد نیاز خود را با قیمت ارزان و استثنایی بفروشند. فروشندگان نیز میتوانند با افزایش حجم فروش خود سود کنند. مثلاً اگر یک فروشنده روزانه یک میلیون تومان فروش داشت در حراجمعه میتواند 30 میلیون توان در یک روز فروش داشته باشد. از طرف دیگر این سیستم برای فروشگاههای آنلاین از جمله بامیلو سودمند است. چرا که خریداران جدیدی را به فضای آنلاین معرفی میکند. چنین حراج بزرگی در سال کمک میکند بازار آنلاین رشد چند برابری پیداکند. بامیلو برای اولین بار سال گذشته این حراج را همزمان با بلک فرایدی انجام داد امیدواریم مسیری ایجاد شود تا دیگران نیز با برگزاری چنین حراجهایی سهم بازار خرده فروشی آنلاین ایران را به شکل چشمگیری افزایش دهند.
- در حال حاضر سهم خرده فروشی آنلاین در بازار ایران چقدر است؟
سهم فروش آنلاین در ایران همچنان کمتر از یک درصد است. جالب اینجاست که حجم قابل توجه خرده فروشی آنلاین از طریق اینستاگرام انجام میشود.
- با توجه به اینکه فضای آنلاین ایران سهم کمی در بازار خرده فروشی دارد چگونه میتوان یک فروشگاه اینترنتی موفق را ایجاد کرد؟
بازار آنلاین ایران پتانسیل رشد بسیاری دارد. آمارها نشان میدهد در ایران روزانه حدود 35 میلیون نفر از طریق تلفن همراه هوشمند با اینترنت کار میکنند. این در حالی است که در خیلی از کشورهای دنیا تعداد افرادی که از اسمارت فون استفاده میکنند، بسیار کمتر از ایران است. به همین جهت ما با توجه به نیازهای بازار ایران به این نتیجه رسیدیم باید یک اکوسیستم هوشمند طراحی کنیم تا به نیازهایی که طیفههای مختلف در این عرصه به آن نیاز دارند پاسخ هند. با همین هدف بود که در ایران شرکت MTN آفریقای جنوبی با راه اندازی هلدینگ اینترنتی ایران، سرمایه گذاری بر کسب و کارهای اینترنتی از طریق پلت فورم آغاز کرد. این گروه شامل پنج شرکت اینترنتی «بامیلو»، درخواست خودرو «اسنپ»، سایت سفارش غذا «زودفود»، سایت خرید و فروش و اجراه مسکن «اسکانو» و سایت رزور هتل «پین تا پین» هستند. کسب و کارهایی که متقاضیان کالا و خدمات را به ارائه کننده آن کالاها و خدمات متل میکند. این نوع استارت آپها که با مدل کسب و کار Market Place فعالیت میکنند، الگوبرداری شده از مدلهای موفق جهانی هستند. این شرکتها فضا و زیرساخت را برای تامین کنندگان کالا و خدمات فراهم میکنند و آنها را به مشتریانشان متصل میکند تا از این طریق سود کسب کنند. در ایران تا قبل از بامیلو روی مدل Market Place سرمایه گذاری نشده بود اما توجه به رشد سریعی که تاکنون شرکتهایی چون بامیلو اسنپ به دست آوردهاند توجه عمومی در فضای آنلاین به سمت این مدل کسب و کار جلب شده است.
- بازار آنلاین ایران چقدر پتانسیل رشد دارد؟
پیش بینی ما این است که با توجه به رشد خیره کننده که در زمینه فروش آنلاین در ایران رخ داده است به ویژه در یک سال گذشته عموم جامعه ایران به سمت خرید از فضای آنلاین حرکت کنند، به نظر میرسد تا دو سال آینده سهم خرده فروشی آنلاین نزدیک به سه درصد در بازار برسد. در مقایسه با ترکیه که پس از 10 سال سرمایه گذاری در این عرصه حدود 5/2 درصد فروش آنلاین را در بازارش در اختیار دارد ما چندان عقب نیستیم و قطعاً با توجه به سرمایه گذاریهای اخیر تا دو سال آینده سهم درصدی به سه درصد خواهد رسید.
- جایگاه دولت در زمینه توسعه تجارت الکترونیک و استارت آپها در ایران چیست؟ در این حوزه از دولت چه انتظاراتی وجود دارد؟
نقش اصلی دولت در عرصه تجارت الکترونیک تامین زیرساخت و برداشتن محدودیتهاست. خوشبختانه در حال حاضر دسترسی عمومی به اینترنت پرسرعت 3G و 4G به رشد تجارت الکترونیک در ایران کمک بسیاری کرده است. رشدی که در حال حاضر در این عرصه به دست آمده در دو سال اخیر بوده است که اینترنت پرسرعت فراگیر شده است. دولت در زمینه توسعه اینترنت سریع نقش مهمی دارد. از طرف دیگر دولت با برداشتن محدودیت میتواند کمک کند تا استارت آپها با هزینه کمتری در این عرصه فعالیت کنند. ما از دولت انتظار نداریم که حمایت مالی از استارت آپها انجام دهد اما میتواند محدودیتی چون پرداخت مالیات را برای استارت آپها و سرمایه گذاران این حوزه بردارد. البته برداشتن مالیات فقط برای زمانی باشد که استارت آپها نوپا هستند. هر زمان که استارت آپی به سود قابل توجه رسید آن وقت دولت میتواند به تناسب آن مالیات دریافت کند. در حال حاضر با توجهبه اینکه شرکتهای استارت آپ در مرحله نخست هستند و به مرحله سوددهی نرسیدهاند عدم پرداخت مالیات باعث میشود حداقل سرمایه گذران بیشتری جذب این حوزه شوند و انگیزه برای سرمایه گذاری داشته باشند. از طرف دیگر یکی از مشکلات استارت آپها کمبود فضا برای فعالیت آنهاست. درست است که پارکهای علم و فناوری در ایران راه اندازی شدهاند اما هر استارت آپی نمیتواند وارد این فضا شود چرا که سرمایه لازم را ندارد. به طور مثال هر استارت آپی این تون را ندارد به پارک علم و فناوری پردیس برود. دولت باید در این زمینه این مکان را فراهم کند تا همه استارت آپها بتوانند از چنین امکاناتی برخوردار شوند به ویژه استارت آپهای نوپا که سرمایه گذار ندارند. چرا که جذب سرمایه گذار برای استارت آپهای نوپا به راحتی اتفاق نمیافتد. باید در تمام شهرهای ایران چنین امکاناتی به استارت آپ داده شود و این نوع امکانات نباید تنها محدود به تهران یا چند کلانشهر معدود ایران باشد. نقش اثر گذار دیگری که دولت در این عرصه دارد پیوند دانشگاه به شرکتهای استارت آپی است. درست است که دانشگاههای بزرگ ایران مثل صنعتی شریف در زمینه تجارت الکترونیک دانشجویان خوبی پرورش داده است اما این دانشجویان پس از پایان دوران تحصیلشان عمدتاً از ایران مهاجرت میکنند. اما اگر دولت بستر لازم در این زمینه را فراهم کند و از دانشگاهها حمایت کند تا با دانشگاههای خارجی پروژههای مشترک انجام دهند و دانشجویان توانمند در این عرصه به سمت شرکتهای داخلی سوق پیدا کنند، شاهد رشد چشمگیری در این عرصه خواهیم بود. یکی دیگر از حمایتهای دولتی در این عرصه بستر سازی برای ورود افراد متخصص از شرکتهای موفق بینالمللی در این حوزه به بازار ایران است. اگر ما بتوانیم از تجربه شرکتهای خارجی و به کارگیری متخصصان مطرح در دنیا بهره بگیریم قطعاً تحولات اساسی در این عرصه رخ میدهد. بنابراین استارت آپها به حمایت مستقیم مالی دولت نیاز ندارند. هر چقدر دولت زمینه ورود سرمایه گذاران داخلی و خارجی را در این عرصه تسهیل کند و ارتباط بیشتری بین دانشگاه و شرکتها ایجاد کند، میتوانیم امیدوار باشیم با رشد تجارت الکترونیک در آینده از کپی برداری در این عرصه دست برداریم و ایدههای جدید را در ایران تولید کنیم.
- شاهدیم در مواردی دولت و برخی از نهادهای عمومی بزرگ در کشور محدودیت در مقابل توسعه استارت آپها ایجاد میکنند. به طور مثال با توجه به رشد اخیر استارت آپ اسنپ که سرویس آنلاین درخواست خودرو را در تهران ارائه میکند اما نهادهایی چون شهرداری، اتحادیه تاکسیرانی و اتحادیه آژانسهای تاکسی تلفنی در این زمینه مقاومت میکنند. آیا در چنین فضایی باز هم استارت آپها میتوانند رشد کنند؟
خوشبختانه دولت در این زمینه به کمک استارت آپها آمده است. در دو سال اخیر قوانین و مقررات در این زمینه در حال اصلاح شدن است و تعامل در این عرصه ایجاد شده است. با توجه به رشد اخیر استارت آپها، دولت هم به این نتیجه رسیده است که مسیر را برای ورود کسب و کارهای آنلاین هموار کند. در همین دوس سال اخیر با ورود 3G و 4G رشد قابل توجهی در کسب و کارهای آنلاین داشتهایم. تصور کنید اگر دولت اجازه نمیداد اپراتورهای تلفن همراه و شرکتهای اینترنتی نسلهای جدید تلفن همراه را ارائه دهند آیا این نوع کسب و کارها میتوانستند رشد کنند. به هر حال طبیعی است در هر مسیری مقاومت و محدودیت وجود داشته باشد. اما وقتی مطالبه و نیاز عمومی باشد این نوع مقاومتها به تدریج اثر خود را از دست میدهند و کسب و کارهای آنلاین راه خود را باز میکنند. البته معتقدم باید نهادهای صنفی و اتحادیههای قدرتمندی در عرصه آنلاین شکل بگیرد تا بتوانند از حقوق استارت آپها دفاع کنند. متاسفانه تا کنون این نوع نهادها در بازار آنلاین ایران شکل نگرفتهاند و چون این نوع کسب و کارها متولی مشخصی ندارند، ممکن است در مرض تهدید بیشتری قرار گیرند. اما اگر نهادهای صنفی قدرتمند از کسب و کارهای آنلاین حمایت کنند قطعاً زمینه رشد بیشتری در این عرصه فراهم خواهد شد. مشکل دیگری که ما در این زمینه داریم باید برای هر نوع کالایی که میخواهیم در فضای آنلاین عرضه کنیم از دهها نهاد مجوز بگیریم تا در نهایت موفق شویم آن کالا را عرضه کنیم. در برخی موارد هم ممکن است یکی از نهادها مخالفت کند و ما موفق نشویم کالا را عرضه کنیم. اما اگر این نهادها یکپارچه شوند و استارت آپهایی که در زمینه فروشگاه اینترنتی فعالیت میکنند تنها به یک نهاد پاسخگو باشند میتوانند توسعه بیشتری به فعالیتهایشان بدهند. باید دولت در این زمینه کمک کند و یک چارچوب مشخص ساخته شود تا استارت آپها تنها به یک نهاد پاسخ دهند.
- با توجه به تغییر و تحولات و پوست اندازی جدید بازار کالا و خدمات در ایران با فراگیر شدن بازار آنلاین در بین عموم جامعه، برندگان و بازندگان این عرصه چه کسانی هستند؟
برندگان این عرصه کسانی هستند که سریعاً تغییرات و تحولات را تشخیص دهند و به هر طریقی کسب و کارشان را با این تغییرات تطبیق دهند و این زمینه را فراهم کنند تا از بستر آنلاین خدمات ارائه کنند اما کسانی که نسبت به امتیازات و ویژگیهای فضای آنلاین تردیدی دارند و در برابرش مقاومت میکنند بازندگان این عرصه هستند. رشد اخیر تجارت الکترونیک و استارت آپهای ایرانی به خوبی نشان میدهد، بیش از 80 درصد از جمعیت ایران در حال حاضر از اینترنت استفاده میکنند و به مزایای خرید آنلاین نیز واقف هستند ولی حتی یک بار هم به شیوه آنلاین خرید نکردهاند. این یعنی حجم انبوهی از مشتریان که آماده خرید هستند. تنها کافی است شرایط قابل اطمینان برای آنها فراهم کرد تا به جرگه مشتریان بالفعل فضای مجازی بپیوندند. این پتانسیل عظیم در بازار ایران فرصتی مناسب برای کارآفرینان ایرانی و فضایی برای جذب سرمایه گذاران خارجی است. ایران در آینده نزدیک شاهد تحولات بزرگی در عرصه تجارت الکترونیک خواهد بود. همان طور که در چند سال اخیر با ورود استارت آپهای ایرانی و ارائه خدماتی چون درخواست خودرو، سفارش غذا، فروش کالا از طریق فروشگاه اینترنتی و ... تغییراتی در این بازار ایجاد شد. همه شرکتها در آینده ناگزیرند به فضای آنلاین ورود پیدا کنند. اگر شرکت بزرگ بوده، قابلیتهای تجارت الکترونیک به آن کمک میکند تا ابزار فروش قدرتمند تری در آینده پیدا کند و اگر شرکت بزرگ بوده، قابلیتهای تجارت الکترونیک به آن کمک میکند تا ابزار فروش قدرتمندتری در آینده پیدا کند و اگر شرکت کوچک بوده ممکن است با پتانسیلهای این بازار بتواند رشد سریعی را تجربه کند مهم نیست که شرکتها در حال حاضر در چه اندازه ای فعالیت میکنند؛ چه کسب و کار نوپایی باشند و چه یکی از شرکتهای مطرح و بنام باشند. رشد سریع تجارت الکترونیک در ایران نشان میدهد مسیر بازار و رفتار مشتریان تغییر خواهد کرد و اکنون کسب و کارهای آنلاین زودتر از بقیه به استقبال این تغییرات رفتهاند.
- با این اوصاف، مدل کسب و کار فروشگاه اینترنتی بامیلو بر چه اساسی تعریف شده است؟ آیا قبل از ورود به بازار اطلاعات خاصی را جمع آوری کرده بودید و موقعیت سنجی انجام داده بودید؟
دو ماه قبل از اینکه رسماً وارد بازار آنلاین ایران شویم، مطالعات دقیقی در زمینه این بازار و شبکههای اجتماعی انجام دادیم. شرایط منحصر به فرد بازار ایران در همان ابتدا به ما ثابت کرد اگر بازاری را طراحی کنیم که به نیازهای هر دو طرف تامین کننده کالا و مشتریان کالاها پاسخ دهد میتوانیم به سرعت در این فضا رشد کنیم. به همین جهت پلت فورم بامیلو به گونهای تعریف شده است که ارائهکنندگان یا تامینکنندگان یک سرویس را به نیازمندان آن سرویس متصل میکند. در واقع پلی بین تولیدکنندگان، توزیعکنندگان و مصرفکنندگان هستیم. در حال حاضر حتی فروشندگانی با بامیلو کار میکنند که تا پیش از این فعالیتی در این زمینه انجام نمیدادند چون سرمایه مورد نیاز برای راه اندازی یک کسب و کار را نداشتند. بامیلو این فرصت را برای این گونه فروشندگان نیز فراهم کرده است تا بدون آنکه فروشگاهی در محیط واقعی مثل ونگ یا جردن داشته باشند از طریق اپلیکیشن بامیلو، کالاهای خود را عرضه کنند، فروش انجام دهند؛ درست شبیه یک فروشگاه واقعی. تولید کنندگان یا فروشندگان برای ما بسیار اهمیت دارند. به همین دلیل اپلیکیشنی برای آنها ساختهایم تا آنها هر روز بتوانند در هر لحظه فروشگاه آنلاین خود را رصد کنند. تعداد فروش، تعداد کالای موجود، قسمت سازی کالا و... همه این عوام از طریق بستری که بامیلو ایجاد کرده، امکان پذیر است. به همین دلیل با دیگر استارت آپهایی که در این زمینه فعالیت میکنند متفاوت عمل میکند. در مدلهای دیگر فروشگاههای اینترنتی کالاها را از فروشندگان خریداری میکنند و به شکل مستقل همچون یک فروشنده عرضه میکنند. اما ما بستر و زیر ساختی فراهم کردهایم که فروشندگان خودشان کالاهایشان را در بامیلو عرضه میکنند بدون آنکه ما از آنها کالایی را خریداری کنیم. یعنی ما در بامیلو براساس مدل Marketplace کار میکنیم. پلت فورمی که زیر ساخت برای فروشنده فراهم میکند. خریدار و فروشنده را به هم متصل میکند. تفاوت ما با دیگران شاید این باشد که فروشندهها نقش پررنگتر و برجستهای در بامیلو دارند. نمیخواهیم فقط از آنها کالا بگیریم، اهداف بیشتری داریم که از خرید شروع میشود تا انبار کردن و بازگرداندن و تعویض کالایی که مشتری آن را نپسندیده، همه این جزییات در مدل کسب و کار بامیلو در نظر گرفته شده است. در اصل بامیلو سرمایه گذاری میکند و زمان میگذارد تا دیگر نیازی نباشد فروشنده به سمت سرمایه گذاری برای ساخت پلت فورم توزیع برود. از طرف دیگر نیز برای مشتریان این امکان را فراهم کردیم که کالاهای مورد نیازشان را با تخفیف خریداری کنند. بامیلو رقم تخفیفی را که به مشتری میدهد به فروشنده پرداخت میکند. اگر مشتری به بامیلو مشتری جدید معرفی کند باز هم تخفیف خواهد گرفت. با اجرای این شیوه مشتریان تشویق خواهند شد تا بیشتر از بامیلو خرید کنند ب همین دلیل هم تنها به فکر رشد بامیلو نیستیم و میخواهیم کسانی که در این اکوسیستم با ما همراه هستند هم رشد کنند.
- چرا مدل Marketplace را برای ورود به بازار آنلاین ایران انتخاب کردید؟
اگر میخواستیم مانند رقیبمان در بازار آنلاین عمل کنیم شاید زمان بسیاری لازم داشتیم که رشد کنیم اما در مدل Marketplace این رشد به سرعت اتفاق میافتد. ما به جای آنکه خودمان خریدار کالا باشیم، کاری که دیجی کالا رقیب اصلیمان انجام میدهد پلت فورمی را طراحی کردیم که فروشندگان وارد آن شوند تا کالاهایشان را عرضه کنند و به طور مستقیم با مشتریان ارتباط داشته باشند. به جایی رسیدیم که اکنون میتوانیم رشد بسیاری را به دست آوریم. تجربه نشان میدهد این مدل رشد بالایی دارد و بسیار موفق عمل کرده است. استارت آپیهایی چون آمازون و اوبر از نمونههای موفق جهان هستند که با مدل Marketplace فعالیت میکنند. به کارگیری مدل Marketplace باعث میشود یک استارت آپ ویژگیهایی چون چابکی و کم هزینه بودن را داشته باشد. به این نکته هم توجه داشته باشید بامیلو با راه اندازی چنین اکوسیستمی موفق شده است تعداد بسیاری از فروشندگانی را جذب کند که تا پیش از راه اندازی اپلیکیشن بامیلو هیچ گونه کسب و کاری نداشتند ولی امکاناتی که بامیلو در اختیار آنها قرار داد باعث شد تا بتوانند در بازار فعال شوند. تقریباً 20 درصد فروشندگان با فروشگاه اینترنتی بامیلو کار خود را آغاز کردهاند. چرا که ما فضای لازم برای فعالیت اقتصادی را بدون آنکه سرمایه بزرگی داشته باشند در اختیارشان قرار میدهیم و میتوانیم از این بستر مشتری جذب کنند. اتفاقا این فروشندگان بیشترین فروش را از طریق اپلیکیشن بامیلو به خود اختصاص دادهاند. اگر آنها میخواستند در بازار آفلاین فعالیت کنند تقریباً باید ماهی 50 میلیون تومان اجارهی یک مغازه در بازار تهران را بدهند. اما اکنون بدون آنکه هزینه بالای اجاره مغازه بدهند از طریق بامیلو موفق شدهاند سود بالایی کسب کنند. در حالی که اگر در فضای آفلاین بودن سود کمتری نصیبشان میشد.
- سهم بامیلو در بازار خرده فروشی آنلاین در حال حاضر چقدر است؟
سهم بامیلو با توجه به اینکه دو سال از فعالیت آن میگذرد، بین 20 تا 30 درصد است.
- در حال حاضر میانگین رشد ماهانه بامیلو چند درصد است؟
به طور متوسط بین 10 تا 30 درصد در ماه رشد میکنیم.
- چه تعداد تولید کننده و فروشنده با بامیلو کار میکنند؟ چه مقدار از برندها ایرانی و چقدر خارجی هستند؟
در حدود هزار تولیدکننده و فروشنده در حال حاضر با بامیلو کار میکنند. در بخش پوشاک 70 درصد برندهایی که با بامیلو کار میکنند ایرانی و 30 درصد خارجی. در بخش لوازم خانگی 30 درصد ایرانی و مابقی خارجی هستند.
منبع : مجله ی تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید