اثربخشنامه حمایت از استارتآپها در برابر فیلترینگ دولتی چیست؟
| به بهانه ابلاغ بخشنامه حمایت از استارتآپها در برابر فیلترینگ دولتیها این سوال را از خودمان پرسیده ایم که رفع موانع و سنگاندازیهای بخش دولتی چقدر بر توسعه فعالیت استارتآپها یا کسب وکارهای نوپا اثر میگذارد؟
۵۵آنلاین :
به بهانه ابلاغ بخشنامه حمایت از استارتآپها در برابر فیلترینگ دولتیها این سوال را از خودمان پرسیده ایم که رفع موانع و سنگاندازیهای بخش دولتی چقدر بر توسعه فعالیت استارتآپها یا کسب وکارهای نوپا اثر میگذارد؟ آیا این بخشنامه میتواند مسیر توسعه استارتآپها را هموار کند؟ برخی از این ابلاغ این گونه تعبیر کردند که گام اصلی برای جلوگیری از فیلترینگ کسب وکارهای نوپا و استارتآپها با شکایت وزارتخانهها، سازمانها و شرکتهای دولتی بالاخره پس از یکسال برداشته شد. آیا این اقدامی کافی برای توسعه کسب وکارهای نوپا در ایران است؟
هیاهوی بسیار برای هیچ
پیش از پاسخ به سوالی که در ابتدای این نوشته طرح شد باید درباره چند پیش فرض صحبت کنیم. مصوبه درباره «کسب وکارهای قانونی که در بستر فضای مجازی شکل میگیرند» است. در متن مصوبه به کلمه « استارت آپ» اشاره نشده است اما از محتوای آن به نظر میرسد این متن درباره استارتآپهاست. اما هنوز درباره مصداقهای استارتآپ یا کسب و کار نوپا توافق نداریم. حتی اینکه آیا ترکیب «کسب و کار نوپا» را میتوانیم معادل استارتآپ بگیریم یا نه هم جای سوال است. وقتی از استارتآپها صحبت میکنیم داریم درباره تعداد زیادی از کسب وکارهایی حرف میزنیم که هیچ خط مستقیمی آنها را به هم وصل نمیکند. این واژه در طول سالهای گذشته آنقدر بد استفاده شده که هر فردی معنایی برای خودش در ذهن دارد و آن را درست میداند.
در حال حاضر کسب و کاری که بیش از ۱۰ سال عمر دارد استارتآپ است؛ کسب و کاری که بیش از سه هزار کارمند دارد هم استارتآپ است و کسب و کاری که روزی بیش از ۱۰ میلیارد تومان درآمد دارد هم استارتآپ است. کسب و کار سه نفره ای که حتی یک دفتر کار ندارند هم استارتآپ است. استارت آپ همان فیل مولانا است که هر کسی برداشت شخصی خودش از آن را دارد.
همین موضوع باعث شده که توافقی درباره رفتار با استارت آپها وجود نداشته باشد. به عنوان مثال کسب و کاری که در زمینه فروش کالا در بستر اینترنت فعالیت میکند مصداق کسب و کار دانشبنیان تلقی میشود و از پرداخت مالیات معاف است، منتها کسب و کاری که در خیابان جمهوری تقریبا همان کار را انجام میدهد باید مالیات پرداخت کند. این ابهام تا زمانی که دولت و حمایتهای دولتی پایش وسط کشیده نشود مشکل خاصی ایجاد نمیکند. چالش از زمانی آغاز میشود که دولت میخواهد از استارت آپها حمایت کند و آن وقت برای بهره مندی از مزایای قانونی مهم میشود که تعریف ما از استارت آپ، کسب و کار نوپا و کسب و کار دانش بنیان چیست. متر و معیارهای ما برای تشخیص اینکه یک کسب و کار استارت آپ هست یا نه، در این بخشنامه مهم میشود. کسب و کارهای قانونی در بستر فضای مجازی دقیقا به کدام دسته از کسب و کارها اشاره دارد؟
از آن طرف بخش زیادی از بدنه حاکمیت و حتی کسب وکارها برخلاف حرفهایی که میزنند هنوز حس خوبی به استارتآپهای رقابت و بازار آزاد ندارند. همانطور که میلتون فریدمن یکبار در یک سخنرانی گفته بود کسب و کارها بازار آزاد را برای دیگران میخواهند اما امتیازات خاص و حمایتهای دولتی را برای خودشان، همه معتقد هستند که انحصار چیز بدی است منتها برای دیگران. وقتی پای هر بخشی به میان بیاید همه به دنبال انحصار هستند. تا زمانی که موضوعی به جایی ارتباطی نداشته باشد همیشه با کلمههای مثبت و انگیزشی درباره آن صحبت میکنند؛ اما کافی است که پایههای مجوزهایی که دست یک نهاد دولتی است به لرزه بیفتد تا همان نهاد به بدترین دشمن نوآوری و کسب و کارها تبدیل شود.
در ماههای گذشته این موضوع در بخشهای مختلف رخ داده است؛ موج فیلترینگ کسب وکارهای کاریابی آنلاین، فیلترینگ فلهای استارتآپهای فینتک، فیلترینگ گسترده کسب و کارهای فروش بلیت آنلاین تنها یک مشت از این خروار هستند. نکته مهم این است که این اتفاقها در دولتی رخ داده که هم برآمده از پتانسیل ابزارهای فناوری است و هم بسیاری از مدیران ارشد این دولت به صورت صریح از استارتآپها حمایت میکنند.
با توجه به دو نکته ای که گفته شد، به این نتیجه میرسیم که ما در یک سوءتفاهم بزرگ فعالیت میکنیم. وقتی داریم درباره اکوسیستم کارآفرینی استارتآپی صحبت میکنیم داریم درباره بخش بسیار کوچکی از فضای کارآفرینی ایران صحبت میکنیم. اگر از یکی دو مورد کسب وکار شاخص فضای استارت آپی ایران بگذریم استارتآپهای ایرانی از منظر تمامی شاخصهای مالی بسیار کوچکتر از سروصدایی هستند که به راه انداخته اند.
به عنوان مثال در زمینه فینتک سروصدای بسیار زیادی در سالهای گذشته در ایران به راه افتاده است؛
اما در پیماشی که حدود یک سال پیش درباره کسب و کارهای استارتآپی فینتک ایران شد مشخص شد حدود ۴۰۰ نفر در حال حاضر در استارتآپهای فینتک ایران مشغول به فعالیت هستند و حدود ۷۰ درصد استارتآپهای فینتک ایران کوچک تر از پنج نفر هستند، گردش مالی این کسب و کارها قابل مقایسه با کوچکترین شرکت پرداخت الکترونیکی ایران هم نیست.
پنج شاخص کسب وکارهای نوپا
وقتی درباره کسب و کارهای استارتآپی حرف میزنیم داریم درباره کسب و کارهایی صحبت می کنیم که پنج مفهوم در آنها پررنگ است:
نوآوری، فناوری، ایده، طراحی و اصل کسب و کار. با توجه به ساختار دولتی اقتصاد ایران این کسب و کارها مانند صدایی تازه در اقتصاد ایران هستند. هر چند که تا این جای کار هنوز نتوانسته اند بخش قابل توجهی از اقتصاد را به خود اختصاص دهند. هرگاه از دل این استارتآپها حداقل ۵۰ شرکت متولد شد که جزو ۱۰۰ شرکت برتر ایران بودند یا حداقل ۵۰ شرکت متولد شد که جزو ۱۰۰ شرکت برتر بورس ایران بودند میشود گفت که این استارت آپها توانسته اند اثربخش باشند. هنوز یک مورد از کسب و کارهای نوپا هم نتوانسته وارد بورس تهران شود. در مقایسه با جایی مانند آمریکا و کسب وکارهایی مانند اپل، گوگل (آلفابت)، فیسبوک، آمازون و مایکروسافت ما هنوز در روزهای اول هستیم. اگر استارتآپها در این مسیر نباشند که به کسب و کارهای واقعی تبدیل شوند به ناچار به زینت المجالس تبدیل میشوند؛ موضوعی که همین الان هم اتفاق افتاده است.
مرزبندی استارتآپها و کسب و کارها
بنابراین مصوبه دولت به رغم اینکه اتفاق خجسته ای است و اقدامی شایسته تحسین، اما بدون رودربایستی باید بگوییم که در برابر حجم مسائلی که وجود دارد ناچیز است. اگر قبول کنیم که دولت در این جایگاه نشسته است که زیرساخت های توسعه کسب و کارها و به طور خاص کسب وکارهای استارت آپی را فراهم کند برای این موضوع به چیزهایی بسیار بیشتر از این بخشنامه نیاز داریم.
این بخشنامه به زبان ساده یعنی دولتی که مدعی استارتآپهاست بخشهای مختلف خود را مجبور کرده است که برای شکایت از استارتآپها از یک مسیر واحد عبور کنند. وگرنه مسائل هنوز سر جای خودش باقی مانده است. هنوز دولت مرز بین استارتآپها و دیگر کسب و کارها را مشخص نکرده است. تا زمانی که دولت دقیقا مشخص نکرده که چه کسب و کارهایی در این محدوده قرار میگیرند زمینه برای پخش رانت بیشتر بین برخی استارت آپ نماها فراهم میشود و این مصوبهها تنها به کمک کسب و کارهای باهوشی میآید که خوب یاد گرفتهاند در چه زمانی چه لباسی به تن کنند. واقعیت این است که کسب و کارهای استارتآپی واقعی چنان سرشان شلوغ است که فرصت ندارند شبیه استارت آپ باشند و در برابر انبوه مسائل هم احتمالا این مصوبه خیلی به کارشان نمی آید.
منبع : تجارت فردا
دیدگاه تان را بنویسید