پيادهروهاي متخلخل در راهاند
| بررسي کاهش سیلابهای شهری و خسارتهاي ناشي از آنها با كمك مواد ساختماني آشپزخانهها در گفتوگو با «حميدرضا رحيمي»
۵۵آنلاین :
گروه علم: تغييرات اقليمي موجب افزايش وقوع سيل در بسياري از شهرهاي جهان شده است. وقوع سيل، خسارتهاي مالي و جاني بسياري را به كشورها تحميل ميكند. اكنون گروهي از پژوهشگران ميگويند با ساخت پیادهروهاي متخلخل، ميتوان سيل و خسارتهاي ناشي از آن را كاهش داد. براساس تحقیق انجامشده از سوی محققان دانشگاه شیان جيائوتانگ-ليورپول، پیادهروهای ساختهشده از تراورتن میتوانند رواناب ناشی از سیلابهاي شهري را تا 50 درصد کاهش دهند. تراورتن يك سنگ معدني است كه معمولا در آشپزخانههاي خانگي استفاده ميشود. پژوهشگران معتقدند تراورتن نهتنها به نفوذ بهتر آب به داخل زمين كمك ميكند؛ بلكه تعدادی از آلایندههايي را که با آب باران از سطح زمين شسته شده و با خاک مخلوط میشوند، نيز حذف میکند و بهاينترتيب آب نفوذيافته به داخل زمين را برای مصارف مختلف ازجمله کشاورزی مناسب میكنند. يكي از پژوهشگراني كه در اين تحقيق شركت داشته، حميدرضا رحيمي، دانشجوي دكتراي مهندسي هيدروليك از دانشگاه ليورپول است. او بخشي از كارهاي پاياننامهاش را در دانشگاه ليورپول و بخشي از آزمایشهاي خود را درNanjing Hydraulic Research Institute يا NHRI انجام ميدهد. گفتني است NHRI از لحاظ عظمت و بزرگي دومين آزمايشگاه هيدروليك دنياست. در ادامه گفتوگوي «شرق» با اين پژوهشگر را ميخوانيم. سالهاست كه از بلوكهاي نفوذپذير در پيادهروها و آسفالتهاي متخلخل در خيابانهاي شهرها و جادهها استفاده ميشود. ماده استفادهشده در پژوهش شما چيست و درمقایسهبا نمونههاي موجود در بازار چه مزايايي دارد؟ قبل از پاسخ به پرسش شما بايد بگويم كه بهطور كلي بسترهاي نفوذپذير دو نوع هستند. يك نوع از آنها به طور ذاتي نفوذپذير نبوده و با توجه به نوع چيدمان آنها، توانايي عبور رواناب شهري از خود را پيدا ميكنند. از اين نوع بسترهاي نفوذپذير ميتوان به بلوکهای بتونی اشاره كرد كه نمونه آن در پيادهروهاي تهران و سایر کلانشهرهای ایران استفاده شده است. فضاي موجود بين اين بتونها شرايط نفوذ آب به لايههاي زيرين خاك را فراهم ميكند. گروه دوم شامل موادي است كه ذاتا ميتوانند آب را از خود عبور دهند كه آسفالت متخلخل يكي از اين موارد است. آسفالتهاي متخلخل در مقایسهبا آسفالتهاي معمولي استحكام كمتري دارند؛ اما در مقابل، اين قابليت را دارند كه آب را از خود عبور دهند. هر دو نوع بستر گفتهشده بسيار هزينهبر بوده و از لحاظ اقتصادي هزينه زيادي را به دولتها تحميل ميكنند. در محصولات مرتبط با محيط زيست، داستان اقتصادي و برگشت سرمايه، همواره يكي از دغدغههاي موجود بوده است؛ بنابراين ما در وهله نخست فقط به دنبال مادهاي بوديم كه بهراحتي آب را از خود عبور دهد و سپس بحث هزینههای این نوع بستر را در نظر گرفتیم. بههميندليل سراغ تراورتن با درصد تخلخل بالا رفتيم. تراورتن چيست؟ تراورتن سنگی معدني است كه در مناطق آتشفشاني بسيار ديده ميشود و حتي در ايران نيز بسيار مورد استفاده قرار ميگيرد. تراورتن بافتي شبهاسفنجی دارد و در برخي كشورها مثل ايتاليا يا ايران خانوادههاي ثروتمند از آن بهعنوان سنگ نماي ساختمان يا در آشپزخانه استفاده ميکنند و از لحاظ طراحي داخلي هم كاربرد دارد. جالب است بدانيد تراورتني كه حفرههای زیادی دارد، بهعنوان ماده دورريز استفاده ميشود. حسن تحقيق ما در اين است كه از اين ماده دورريز استفاده كرديم و به نتايجي رسيديم كه تحقیق را بسيار ارزشمند كرد. در بررسيهاي خود دقيقا به چه نتايجي دست پيدا كرديد؟ در مرحله اول آزمايش، متوجه شديم كه تراورتن، آب را از خود عبور ميدهد و به اين ترتيب ميتواند تا بیش از 50 درصد از ايجاد روانابها جلوگيري كند. نكتهاي كه در مرحله بعد بايد مد نظر قرار ميداديم، اين بود كه بعد از مدتي كه شدت بارندگي بيشتر از شدت نفوذ باشد، رواناب ايجاد ميشود و اگر بتوانيم بستر نفوذ را به وجود آوريم، بعد از مدتي بستر نفوذ هم دچار گرفتگي ميشود و هزينه نگهداري هم مطرح است. اما در مورد تراورتن ظاهرا مسئله زمان در كارايي این نوع بستر خيلي تأثير ندارد، چراكه بر اساس آزمایشاتی با دبی ورودی 10 تا 15 ليتر بر دقيقه، متوجه شديم افت راندمان اين بستر که ناشی از گرفتگيهاي حفرههاست، بسیار ناچیز بوده است. مزاياي استفاده از تراورتن به جاي مصالح ديگر چيست؟ در ایران به خاطر منابع نفتي زيادي كه داريم، عادت داريم از آسفالت به عنوان پوشش خیابانها استفاده کنیم، اما نفوذپذيري آسفالت حدود صفر است. در بهترين حالت، شيبي به خيابان ميدهيم كه روانابها به شكل جويهايي از شهر خارج شده و در نهايت و در بهترین حالت به استفادههای جانبی ميرسد. از سوی دیگر، بارندگي اوليه به روغن و كادميوم و مس (كه روي آسفالت به ميزان زيادي وجود دارد) آلوده ميشود و معمولا آب آلودهاي است. نكتهاي كه برايمان مهم بود؛ تأثیر اين ماده بر آلايندهها يا فلزات سنگيني است كه از لحاظ استانداردهای سازمان جهانی بهداشت مهم است. مثلا طبق استاندارد سازمان جهانی بهداشت آب مورد مصرف كشاورزي بايد مقادیر مشخصی از ميزان عناصر مختلف را داشته باشد يا در مورد آب آشاميدني هم همينطور. در مرحله بعد از نفوذ، آبي كه به داخل زمين نفوذ ميكند براي اينكه دوباره وارد چرخه شود، پس از صرف هزينههاي بسيار زياد (حتي در كشورهاي پيشرفته) براي استحمام و كشاورزي و ساير موارد قابل استفاده است. چهار عنصر مس، كادميوم، سرب و روي جزء فلزات سنگيني هستند كه در كيفيت آب خيلي تأثيرگذارند. فارغ از قضيه اقتصادي تراورتن كه بهصرفهتر از آسفالت متخلخل و بلوكهاي بتني نفوذپذير است، این بستر ميتواند به خوبي اين چهار عنصر را كاهش دهد. آب نفوذكرده در تراورتن را در بازههاي زماني مختلف آزمايش كرده و متوجه شديم ميزان مس، روي و سرب آن، 80 تا 90 درصد كمتر از میزان رواناب اولیه است. اين همان نكتهاي است كه تحقيق ما را متمايز و سروصداي زيادي به پا كرد. بعد از اينكه اين موضوع را در ژورنال International Journal of Applied Science چاپ كرديم، گروه ارتباط با صنعت دانشگاه لیورپول انگلستان به اين مسئله علاقهمند شد و خبر آن را پوشش دادند. پس از آن سايت UNISDR كه وابسته به سازمان ملل متحد است و در زمينه مقابله با بلاياي طبيعي فعاليت ميكند، از اين خبر و راهكار ارائهشده توسط تيم ما ابراز خرسندي كرد. در ادامه خبرگزاری رويترز و اکوبیزینس با ما مصاحبه كردند كه نشان ميدهد دنيا به موضوع سيلاب شهری و راهكارهاي مقابله با آن علاقهمند بوده و پيگير اخبار آن است. در چين نيز خيلي از شركتها مايل به سرمايهگذاري در اين زمينه بودند و حتي به ما پيشنهاد دادند تا طرح خود را در پيادهروي يكي از خيابانهاي شهر سوجو تست كنيم. با توجه به تغييرات اقليمي و افزايش سيل در برخي كشورها، دورنماي اين طرح و ميزان استقبال از آن را چگونه ارزيابي ميكنيد؟ بايد صادقانه بگويم كه كار من در مورد آب و هيدروليك است و مهندس سازه و بتن نيستم، اما آنچه مهم است اينكه اين سنگ از لحاظ زيستمحيطي و فيزيولوژيكي قادر است به لحاظ كمي و كيفي به ما كمك كند كه پديده سيلاب شهري را كنترل كنيم. اما اين همه داستان نيست. بايد بفهميم كه آيا اين سنگ ميتواند در ترافيك شهري با جمعيت بيش از شش ميليون نفر مؤثر باشد يا خير؟ واقعيت امر اين است كه در مرحله كنوني با اطمینان میتوان گفت که این نوع بستر میتواند در مناطق كمترافيك مانند پیادهروها، پارکینگ مجموعههای تجاری یا مكانهايي كه شما غذا را سفارش ميدهيد و بعد از دورزدن غذا را تحويل ميگيريد؛ مورد استفاده قرار گیرد. اما بعد از اولين فيدبكي كه گرفتيم، دنبال اين هستيم كه بُعد مقاومتي اين بستر را افزايش دهيم و در چند هفته آینده آزمایشهايي را بر اساس سنجش مقاومت این نوع بستر، طراحی كرده و انجام خواهیم داد. شهرک SIP (مخفف Singapore Industrial Park) شهر سوجو چين که توسط سنگاپور طراحی شده است، خيلي جدي دنبال احداث عملی اين كار است و اولين ارگانی بود که در اين زمينه با ما تماس گرفت. بعد از اين مرحله اگر بتوانيم در آزمایشگاه دانشگاه لیورپول به بررسی لایههای زیرین این بستر خواهيم پرداخت تا بهترین و بهصرفهترین ترکیب ممکن برای عملیات عمرانی انتخاب شود. طبق صحبتهای انجامشده بُعد عملی این آزمایشها در محیط دانشکده مهندسی به اجرا درخواهد آمد. جالب است بدانيد كه اين تحقيق، موضوع تز اينجانب نبوده و مقالهاي كار كردم كه بسیار مورد توجه رسانهها و حتی ارگانها واقع شد. در پایان اميدوارم بتوانیم در ايران نیز كه از همه نظر غني است و چون اين نوع سنگ در اطراف تفتان و سيستانوبلوچستان موجود است، اين كار را آزمايش كنيم که در نتیجه يكي از مشكلات مهم مديريت شهري تا حدي حل شود.
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید