در جستوجوي راهكاري براي خنککردن زمین
| پروژههاي زمين-مهندسي براي زمين مفيدند يا مضر؟
۵۵آنلاین : ترجمه: سارينا يزداني
چند سال قبل قرار بود محققان انگليسي كه از حمايت دولت برخوردار بودند، با بهكارگيري شيلنگ لاستيكي و يك بالن پرشده با هليوم، آب را به ارتفاع يككيلومتري پمپاژ كنند. اگر اين سيستم بالن و شيلنگ ميتوانست وزن و فشار آب را تحمل كند به آن معني بود كه در لولههاي مشابه به طول 20 كيلومتر ميتوان هزاران تن مواد ريز و آئروسل بازتابكننده را به درون استراتوسفر تزريق كرد. مشروح اين پروژه در مقاله «ابرهاي خودساخته بر فراز زمين» در روزنامه «شرق» مورخ 5/2/1391 به طور كامل بحث شده است. لازم به ذكر است كه در ديدگاه زمين-مهندسي ميخواهند با دستكاري در شرايط زمين، وضعيتي پديد آورند كه به نحوي مشكل گرمشدن زمين برطرف شود.
از آنجایی که درجه حرارت زمین بهطور پیوسته در حال افزایش است و اقدامات بینالمللی برای کمکردن گازهای گلخانهای در حال ضعیفشدن است، تغییرات آبوهوايي به تهدید وحشتناکی تبدیل شده که در حال حاضر به تحقیقات جدی دانشمندان روی پروژههاي «زمين-مهندسی» به عنوان آخرین راهكار برای خنککردن زمین منجر شده است. گروهي عقيده دارند كه دستکاری عمدی آبوهوای زمین میتواند بهطور مشخص عواقب ناخواستهای در پی داشته باشد. در اين راستا سولومون هسیانگ كه استاد سیاستگذاری اجتماعی در دانشگاه برکلی کالیفرنیاست، میگوید: «بنابراین بسیار مهم است که قبل از هرگونه تلاش جهت دستبردن در آبوهوا مطالعات و بررسیهای کاملي انجام شود و ما باید بدانیم که خود را درگیر چه چیزی میخواهیم بکنیم». هسیانگ و گروهی از محققان هدفشان را روی یک تحقیق جدید متمرکز کردهاند. این تحقیق نگاهی دارد به یکی از همين طرحهای زمين-مهندسی و اینکه این طرح چگونه بر سیستم مهم تولیدات کشاورزی تأثير خواهد گذاشت. در این طرح پیشنهاد میشود که مقادیر زیادی از ذرات معلق ريز به اتمسفر تزریق شود تا نور خورشید را منحرف کرده و باعث شود که سایه روی زمین بیفتد. شمار فزایندهای از تحقیقات حاکی از آن است که فشار ناشی از گرمایش جهانی میتواند باعث کاهش برداشت محصولات کشاورزی شود که این یک نگرانی اصلی و مهم برای امنیت غذایی در جهان است. برای مثال یک پژوهش که در ماه ژوئن منتشر شد، نشان میدهد که با افزایش درجه حرارت، به طور کلی تولید ذرت کاهش پیدا خواهد کرد و تولیدش سال به سال متغیر خواهد بود و اين همانجايي است كه به نظر میرسد ديدگاه زمين-مهندسی به عنوان یک راه بالقوه برای کاهش تأثيرات نامطلوب تغییرات آبوهوا بر محصولات کشاورزی مطرح باشد. نفع دیگر این کار همانا پراکندهکردن اشعههای تابشی خورشید است که باعث ایجاد نوع خاصی نور منتشره خواهد شد که بسیاری از گیاهان آن را به نور معمولی ترجیح میدهند. اما در اينجا یک مانع احتمالی وجود دارد و آن این است که گیاهان بهطورکلی نور کمتری را برای فتوسنتز دریافت خواهند کرد. موضوعی که نامشخص باقی میماند، این است که کدامیک از این تأثيرات غالب خواهد شد و اینکه آیا در نهایت زمين-مهندسی باعث آسیب به کشاورزی میشود یا کمک به آن؟ پژوهش جدید هسیانگ که اخيرا در نشریه نیچر منتشر شده است تلاش دارد که تأثيرات کلی تغییرات آبوهوا را مشخص کند. كشاورزي چه خواهد شد؟ هسیانگ و تیمش از اطلاعات و متغیرهای دو فوران عظیم آتشفشان برای مطالعه اين ديدگاه زمين-مهندسی استفاده کردند؛ یکی آتشفشان مونت پیناتوبو در فیلیپین است که در سال 1991 اتفاق افتاد و دیگری آتشفشان ال چیچون مکزیک در سال 1982 است. هر دو فوران میلیونها تن از ذرات دیاکسید گوگرد را به اتمسفر وارد کردند؛ جایی که گازها به ذرات معلق سولفاته تبدیل ميشوند و این ذرات جلوی تابیدن نور خورشید را ميگيرند و این تا حدودی شبیه به کاری است که زمين- مهندسی میخواهد انجام دهد. مقادیر زیاد ذرات معلق سولفاته ناشی از انفجار آتشفشان مونت پیناتوبو برای مدت دو سال تمام زمین را به اندازه نیم درجه سانتیگراد خنک کرد. همچنین تا چندین ماه بعد از فوران آتشفشان عظیم سال 1991 مونت پیناتوبو، زمین به وسیله لایه بزرگی از ذرات معلق سولفاته احاطه شده بود. این ذرات زمین را خنک کردند و روی زمینهای کشاورزی سایه انداختند. تیم پژوهشی دادههای جهانی بهدستآمده از ماهوارهها در مورد هر دو آتشفشان به همراه اطلاعات مربوط به محصولات کشاورزی مانند ذرت، سویا، برنج و گندم را در 150 کشور از سال 1979 تا 2009 بررسی کردند. محققان میخواستند بهطور مشخص محاسبه کنند که چگونه کاهش نور خورشید ناشی از انفجار آتشفشان روی تولیدات کشاورزی تأثير گذاشته است. به همین دلیل آنها اثرات متغیرهای دیگر مانند بارش باران را نیز محاسبه کردند. آنها متوجه شدند که تغییرات در نور خورشید حاصل از انفجار پیناتوبو باعث کاهش تولید محصولات کشاورزی شده و اين در حالی است که انفجار آتشفشانی الچیچون آسیب کمتری به تولیدات کشاورزی زده است. (اگرچه این انفجار به اندازه آتشفشان پیناتوبو اندازهگیری نشده و احتمالا این عاملی است که باعث ایجاد اشتباه در یافتهها میشود). اثر تاریککنندگی که انفجار پیناتوبو روی زمین گذاشت باعث کاهش تولید جهانی ذرت به میزان متوسط 9 درصد بود و میانگین تولید سویا، برنج و گندم را به میزان پنج درصد کاهش داد. هسیانگ میگوید که این نتیجه آنها را شگفتزده کرده، زیرا دانشمندان انتظار داشتند نتیجه کاهش نور خورشید بیشتر به نفع محصولات کشاورزی تمام شود. تیم پژوهشی تجزیهوتحلیل گذشته خود را با یک مدل آبوهوایی جهانی ترکیب کردند تا بازده محصولات کشاورزی در آینده را پیشبینی کنند. آنها ميخواستند بدانند چهموقع سیاره ما گرمتر است، با یا بدون پروژههاي زمين- مهندسی. آنها فهمیدند که با اجراي اين پروژهها، کاهش نور خورشید به اندازهای باعث کاهش تولید محصولات ميشود که هرگونه دستاورد احتمالی ناشی از خنكشدن زمین را خنثی میکند. هسیانگ بیان میدارد: «اصولا ما نمیگوییم که ديدگاه زمين- مهندسی به کشاورزی كره زمین صدمه میزند، بلکه میگوییم که به کشاورزی کمکی نمیکند. قبل از ما عده زیادی گفته بودند که این میتواند راهی برای نجات کشاورزی باشد؛ يعني شما میتوانید با استفاده از اين ديدگاه از گرمشدن آب و هوا جلوگیری کنید تا در نتیجه به محصولات کشاورزی آسیب نرسد. ما میگوییم اگر شما این کار را بکنید تنها علت ازبینرفتن تولیدات کشاورزی را، از گرمای زیاد به نور کم تغییر دادهاید». قياس معالفارق؟ البته بعضی از متخصصانی که در این پژوهش دخیل نبودهاند، معتقدند که این نتیجهگیری باید محتاطانه تفسیر شود. داگلاس مکمارتین یک پژوهشگر ارشد در مهندسی مکانیک و هوافضا در دانشگاه کرنل است. او بیان میکند که «این یک تلاش خوب است، اما ما مقدار خیلی محدود از اطلاعات را در یک بازه زمانی محدود برای اینگونه تخمینزدنها در اختیار داریم. پس ما نباید بر اساس این اطلاعات محدود در مورد کارایی علم زمين- مهندسی نتیجهگیری کنیم». دیوید کیث، استاد فیزیک کاربردی در دانشگاه هاروارد، نيز تردید عمیق خود را نسبت به استفاده از دادههای مربوط به فورانهای آتشفشانی بهعنوان مبنای اطلاعات بیان کرده است. او میگوید پروژههاي زمين- مهندسی، آب و هوا را به یک روش بسیار متفاوت از فورانهای آتشفشانی تغییر میدهند، برای اینکه در اين پروژهها به طور مکرر ذرات معلق (آئروسل) به هوا تزریق میشود، درحالیکه در فورانهای آتشفشانی شوک ناگهانی ناشی از فوران آتشفشان باعث حضور این ذرات معلق در هوا میشود. ازاينرو دینامیک خنکسازی زمین با روش تزریق آئروسل در هوا با خنکشدن زمین در اثر فوران آتشفشان متفاوت است و بنابراین بهطور متفاوتی روی سایر جنبههای آب و هوا مانند بارش تأثير خواهد گذاشت. همچنین آلن روبوك كه یک پروفسور علوم زمینشناسی در دانشگاه راتگرز است به این نکته اشاره میکند که «تکنولوژی و تکنیکهای کشاورزی در طول زمان تغییر میکنند و معلوم نیست که اگر روزی روشهای زمين- مهندسی را به کار ببریم، این نتیجهگیریها بتواند در آینده مورد استفاده قرار بگیرد». با وجود انتقادات مختلف، این محققان مستقل اذعان ميدارند که انجام تحقیقاتي از اين نوع درخصوص پروژههاي زمين-مهندسی و تبعات احتمالی آنها بسیار اهمیت دارد. آلن روبوک میگوید: «بسیار مهم است که ما این تحقیقات را انجام دهیم تا بتوانیم تمام خطرات این کار را سنجش کرده و دریابیم. برخی معتقدند که نباید این تحقیقات انجام شود. ما ممکن است به این نتیجه برسیم که اين ديدگاه اصلا راهحل خوبی نیست، اما مهم آن است كه هرچهسریعتر به این نتیجه دست یابیم تا به دنبال روشهاي ديگر برای کاهش تغییرات آب و هوا برويم، چون درحالحاضر راهكار آسان دیگری برای خروج از این وضعیت وجود ندارد». Scientific American, 8Aug. 2018
منبع : شرق
دیدگاه تان را بنویسید