ارسال به دیگران پرینت

دژ اسماعیل آقا در ارومیه

| دژ اسماعیل آقا بزرگترین ساختار اورارتویی منطقۀ ارومیه است و در فاصله 26 کیلومتری غرب ارومیه، درمسیر جاده سرو جای دارد.

۵۵آنلاین :

نویسنده : حمیدرضا سروری

دژ اسماعیل آقا بزرگترین ساختار اورارتویی منطقۀ ارومیه است و در فاصله 26 کیلومتری غرب ارومیه، درمسیر جاده سرو جای دارد. نخستین بررسیها و پژوهش علمی در مورد این دژ به وسیلۀ ولفرام کلایس آلمانی انجام گرفته(Kleiss1976) دژ اسماعیل آقا در سال1356خورشیدی به وسیلۀ هیأت باستان شناسی ایتالیایی وابسته به شورای ملی پژوهشهای آن کشور به سرپرستی پ.ا.پکورلا(P.E.Pecorella) مورد کاوش قرار گرفت. درآن فصل هیأت به گمان کاوش گسترده در سالهای بعدی، به گمانه زنی و لایه نگاری محوطه پرداخت و استقرار اورارتویی آن مورد کاوش مستقیم قرار نگرفت. به هر روی تپه ای که دژ بر فراز آن قرارگرفته طبیعیست و تنها در دهانه دره ای که نازلوچای از آن خارج شده و به طرف دریاچۀ ارومیه جریان می یابد، قرارگرفته و علاوه بر دستیابی بر دشت ارومیه که در شرق آن جای گرفته، جادۀ پایان یافته به بلندیهای مرزی فعلی(سرو) و منطقۀ وان در زمان اورارتوها را کنترل می کند. این محوطه از دو دژ جدا از هم که یکی در پایین(پایین دژ) و دیگری بر فراز بلندترین قسمت آن قرار گرفته، تشکیل شده و بیش از هر محوطۀ دیگر اورارتویی با ویژگیهای نام برده شده برای دژ-شهر اواسی در نامۀ سارگن دوم به خدای آشور هم خوانی می کند. میرجیو سالوینی با توجه به این موضوع و دلیلهای دیگر، دژ اسماعیل آقا را مرکز حکمران نشین اواسی دانسته است(Salvini,1984:46-51).روی تأسیسات اورارتویی این محوطه، در دوره اسلامی دژی با سنگ و خشت ساخته شده که بخشهایی از آن هنوز پا برجا بوده و تمام مجموعه در پایان دوران قاجار و ابتدای پادشاهی رضاخان مرکز فعالیت اسماعیل آقا سیمیتقو (سمکو) علیه دولت وقت بوده است(خطیب شهیدی،374:1383). گویا وی از این دژ به عنوان استراحتگاه تابستانی استفاده می کرد و از این رو به این نام مشهور شده است. بخش عمدۀ دژ اسماعیل آقا روی تپۀ صخره ای جای گرفته و بخشهای دیگر در پایین آن قرار دارد. بالا قلعه در بلندترین بخش قرار گرفته و ضلع جنوبی آن پرتگاه است. آثاری از دژی دیگر متعلق به دوران اسلامی که با سنگ،خشت و گل بر روی آن ساخته شده است هم در این بخش دیده می شود که بخشهایی از آن هنوز پابرجاست. درسالهای نخست انقلاب هم به دلیل شرایط ویژۀ منطقه پایگاه نظامی دیگری روی آن ایجاد شده است. شوربختانه بیشتر قسمتهای اصلی دژ به ویژه دیوارهای آن برای ایجاد پایگاه خراب شده و از سنگهای آن در ساخت دیوارهای پایگاه استفاده کرده اند. تنها آثار دیوارهای برجای ماندۀ اورارتویی در راستۀ شمالی، شامل تخته سنگهای بزرگیست که بین آنها هیچ گونه اثری از ملات دیده نمی شود(خان محمدی،92:1386) در راستۀ جنوبی همین قلعه آثار صخره ای و پله های تراشیده شدۀ پلکانی دیده می شود که البته اندازۀ آنها گوناگون است. در بخش کم ارتفاع تری از بالا قلعه و در راستۀ شمالی مجموعۀ اسماعیل آقا و مشرف به رودخانۀ نازلو،پایین قلعه قرار گرفته است. این قلعه شکل کمابیش چهارگوشی دارد و بر اساس نقشۀ ولفرام کلایس در راستۀ غربی آن پی سه بنای چهارگوش کوچکترکه کارکرد دقیق آنها روشن نیست ایجاد شده است. در جنوب غربی دژ و بخش صخره ای آن دو گوردخمه تراشیده شده است. گوردخمه ها از دو بخش جداگانه تشکیل شده اند که بخش نخست همانند حیاط است و بخش دیگر اتاقک اصلی را شکل می دهد. ورودی گوردخمه ها از بالا تعبیه شده اند درگوردخمۀ دوم که کمی پایین تر از گوردخمۀ نخست است بخش حیاط مانند کوچکتر است و اندازۀ آن 80/1×20/1×20/2متر است. دهلیز چهارگوشی به ابعاد60×54×96 سانتی متر حد فاصل ورودی بین اتاقک اصلی و حیاط است. این اتاقک نیز دارای شکل مکعب چهارگوش با سقف هموار به اندازۀ 80/1×20/3×3متر است و تزیین قابل توجهی در آن به چشم نمی خورد. از دیگر آثار موجود در دژ می توانیم به محوطۀ مسکونی مرکزی که توسط هیأت ایتالیایی مورد کاوش قرار گرفته است و دروازۀ ورودی اشاره کنیم. خوشبختانه سدی که در پایین دست محوطه در حال ساخت است به مجموعۀ دژ اسماعیل آقا آسیب نمی زند. دژ اسماعیل آقا در تاریخ 25 آبان 1387با شماره23490به ثبت ملی رسیده است.

به این خبر امتیاز دهید:
بر اساس رای ۰ نفر از بازدیدکنندگان
با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
کپی شد

پیشنهاد ویژه

    دیدگاه تان را بنویسید

     

    دیدگاه

    توسعه