کابوسهایی برای سعدآباد و نیاوران
| مخاطب میپرسد «بنیاد مستضعفان قصد دارد درهای کاخموزهها را رویمان ببندد؟» کسی پاسخ روشنی برای این پرسش ندارد.
۵۵آنلاین :
مخاطب میپرسد «بنیاد مستضعفان قصد دارد درهای کاخموزهها را رویمان ببندد؟» کسی پاسخ روشنی برای این پرسش ندارد. بنیاد مستضعفان در تلاش است تا مالکیت کاخموزههای نیاوران و سعدآباد را از میراث فرهنگی سلب و در تملک خود دربیاورد، هنوز انگیزهی مشخصی از سوی مدیران بنیاد مستضعفان برای این کار اعلام نشده است و هیچکس نمیداند چرا مدیران این بنیاد عزمشان را جزم کردهاند تا این دو کاخ موزه را به تملک دربیاورند. دو هفته قبل مالکیت کاخهای نیاوران و سعدآباد با حکم دادگاه بدوی به بنیاد مستضعفان واگذار شد. با انتشار این خبر موضعگیریهایی انجام شد و مسئولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نسبت به این حکم واکنش منفی نشان دادند و سرانجام هفته گذشته بنیاد مستضعفان در اطلاعیهای با پافشاری بر موضعش به نقل از غفور پاکنهاد، معاون امور حقوقی بنیاد مستضعفان اعلام کرد که «بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی کماکان خود را موظف به اجرای احکام قطعی محاکم قضایی میداند.»
اتفاقی که افتاده نگران کننده است
سید محمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی درباره صدور حکم در دادگاه بدوی میگوید: «اتفاقی که افتاده نگران کننده است و نباید نسبت به آن بیتفاوت بود.»
او با اظهار تعجب از حکم صادرشده توضیح میدهد که: «باعث تعجب است که یک دادگاه چنین حکمی صادر کرده است، اگرچه این حکم در دادگاه بدوی صادر شده و سازمان میراث فرهنگی هم در حال تعقیب قانونی ماجرا و لغو حکم است اما صدور این حکم برای مالکیت میراث فرهنگی کشور از سویی تعجبآور و از سوی دیگر به شدت نگران کننده است.»
بهشتی با تأکید بر اینکه «این حکم قطعاً لغو خواهد شد»، میگوید: «در این میان یک خطایی رخ داده که امیدوارم به طوری برطرف شود. به نظر من سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور اسناد مدارک کافی برای لغو این حکم در اختیار دارد و این حکم قطعاً لغو خواهد شد.»
خطایی که بهشتی از آن سخن میگوید در رابطه با تلقی مالکیت این دو کاخ است به گفتهی او: «این تلقی وجود دارد که کاخموزههای نیاوران و سعدآباد جزو اموال شخصی خانواده پهلوی هستند و عملاً سوءتفاهم از همین جا آغاز شده یعنی در حالی که این اموال متعلق به همه مردم ایران است تلقی مالکیت خاندان پهلوی در ذهن برخی افراد شکل گرفته و بر پایهی همین سوءتفاهم هم نتیجهگیری شده خب حالا که این کاخهای از اموال خانواده پهلوی است پس باید مصادره شوند و در واقع همان رویهای که برای اموال مصادرهای در نظر گرفته شده برای این کاخها نیز در نظر گرفته شود. اما این تلقی بر پایهی نادرست و غلطی بنا نهاده شده و مالکیت این کاخها اصلاً شخصی و خصوصی نیست که بتوان آنها را اموال یک خانواده به حساب آورد. این کاخها همانند خانههای سازمانی که متعلق به دستگاه دولتی هستند نزد دولت باقی خواهند ماند.»
به اعتماد مردم ضربه میزنند
بهشتی با انتقاد از اینکه چنین رفتارهایی پیامدهای ناخوشایندی در جامعه دارد میگوید: «این رفتارها مردم را دچار بیاعتمادی میکند و اعتماد بین جامعه و حکومت را نشانه میگیرد که در نتیجه برای کشور پر هزینه است اگر بپذیریم که اعتماد بین مردم و حکومت بزرگترین ثروتی است که هر کشور دارد، این رفتارها بزرگترین ثروت کشورمان را از بین خواهد برد.»
به گفتهی بهشتی کاخ موزه یک مفهوم جهانی است که به عنوان میراث فرهنگی تعریف مشخصی دارد. بسیاری از کشورها صاحب کاخ موزه هستند مثلاً در ترکیه «توپکاپی» و در فرانسه «ورسای» را میتوان نام برد، بر اساس آنچه در تمام دنیا رایج است ادارهی کاخموزهها تحت نظر دستگاههای تخصصی است و طبیعی است که در ایران هم تمامی کاخموزهها در اختیار سازمان میراث فرهنگی به عنوان دستگاه تخصصی قرار داشته باشد. حتی اگر این کاخموزهها از ابتدا هم در اختیار بنیاد مستضعفان بودند میبایست آنها را در اختیار دستگاه مربوطه قرار میدادند.
کاخ داری بنیاد مستضعفان
سابقه بنیاد مستضعفان در نگهداری از کاخهایی که تحت تملکش بوده را میتوان در سرنوشت کاخ مروارید تماشا کرد، آنچه از بنای این کاخ برجای مانده بنایی مخروبه، وامانده و رها شده است که بیش از آنکه بتوان از آن به عنوان یک کاخ که بیانگر بخشی از گذشته مردم کشور است یاد کرد بیشتر به بنایی نفرین شده در حاشیه تهران شبیه است.
کاخ مروارید یکی از کاخهای دوره پهلوی (متعلق به شمس پهلوی) از جملهی اموال بنیاد مستضعفان بوده است. این کاخ که از معماری درخشانی برخوردار است، در زمینی با مساحت 11 هکتار با زیربنای 2 هزار و 500 متر در اواخر دههی چهل شمسی ساخته شده و اقامتگاه شخصی بوده و بعد از انقلاب در اختیار بنیاد مستضعفین قرار گرفته است و طی 4 دهه گذشته با خشم، غضب و بیمهری کامل مسئولان بنیاد مستضعفان رو به رو شده و هرازچندگاه اخباری از این سرنوشت تلخش در رسانهها منتشر میشد.
این کاخ که بخشی از معماری مدرن ایران را نشان میدهد توسط وسلی پیترز و بنیاد فرانک لوید رایت به مبلغ یک میلیون دلار طراحی و ساخته شده که با کم توجهی دستگاه زی ربط به مخروبهای تبدیل شد تا سرانجام با تلاش مسئولان سازمان میراث فرهنگی بالاخره این کاخ در فهرست آثار ملی ثبت و کار مرمت و نجات بخشی آن آغاز شد.
آخرین تصاویری که از این کاخ در رسانهها منتشر شده بناهایی نیمه مخروبه و گنبدهایی فرو ریخته را نشان میدهد که در انتظار اختصاص بودجه و اجرای کار عمرانی ماندهاند.
اما سؤال این است که بنیاد مستضعفان با وجود داشتن چنین تجربهای چرا باز هم به دنبال مالکیت کاخموزههای نیاوران و سعدآباد است؟
مدیران بنیاد مستضعفان هرگز به پرسشهای خبرنگاران دراینباره پاسخ ندادهاند و هنوز انگیزه اصلی این نهاد مشخص نیست اگرچه گفته میشود که بنیاد مستضعفان به تبع وظیفه ذاتیای که دارد لازم میداند تا همواره در پی تملک و تصاحب اموال شخصی به جای مانده از حکومت شاه پیشین باشد اما نکتهی ممیزه این است که فقط اموالی که متعلق به افراد بوده میبایست در اختیار این بنیاد قرار بگیرد و کاخهایی مانند نیاوران و سعدآباد که جزو اموال دولتی حکومت پهلوی بوده میبایست از قاعده واگذاری به این بنیاد مجزا شود.
انقلاب و تعیین تکلیف کاخها
امام خمینی (ره) در ابتدای انقلاب برای روشن شده تعیین مالکیت بناها و اموال بر جای مانده از حکومت پهلوی به شورای عالی انقلاب دستور دادند تا تکلیف این اموال را روشن کند. در این دستور تأکید شده بود که «به دولت ابلاغ نمایید که این غنائم مربوط به دولت نیست و امرش با شورای انقلاب است و آنچه مأموران دولت به دست آوردهاند یا میآورند باید تحویل بدهند».
شورای عالی انقلاب برای تعیین تکلیف اموال را به دو دسته اموال شخصی و اموال دولتی تقسیم کرده و تمامی اموال شخصی به جای مانده را به بنیاد مستضعفان منتقل کرده است.
محمد حسین طالبیان، معاون میراث سازمان میراث فرهنگی میگوید: «اوایل انقلاب بر اساس فرمان امام (ره) تصمیمگیری درباره اموال منقول و غیر منقول خانواده پهلوی به شورای عالی انقلاب واگذار شد، از آنجایی که این کاخها شخصی و خصوصی نبودند اعضای شورای عالی انقلاب این اموال را در اختیار وزارت مربوطه که در آن زمان وزارت فرهنگ بود قرار دادند و البته تمامی اموالی که شخصی بود نیز در اختیار بنیاد مستضعفان قرار گرفت.»
او درباره وضعیت تملک این کاخها پیش از انقلاب میگوید: «کاخهای سعدآباد و نیاوران پیش از انقلاب در اختیار وزارت دربار بودند یعنی بخشی از اموال دولتی محسوب میشدند اگر بخواهیم کمی به عقبتر برگردیم اصلاً این کاخها متعلق به دوره پهلوی نيستند بلکه در زمان حکومت خانواده پهلوی ساختمانهایی به این مجموعهها اضافه شده و این ساختمانها هم با پول بیتالمال ساخته شده و در واقع جزو اموال این خانواده به حساب نمیآمدند. از سوی دیگر در این دو کاخ ساختمانهایی از زمان قاجار هم وجود دارد یعنی ما در اینجا از بناهایی متعلق به پهلوی صحبت نمیکنیم بلکه بناهایی در این مجموعههاست که قدیمیتر و متعلق به زمان قاجار است؛ خب با این حساب هرگونه مالکیت شخصی خانوادهی پهلوى بر اين کاخها منتفی است در واقع این درهم تنیدگیها نشان میدهد که این دو کاخ از دیرباز متعلق به همه ملت ایران بودهاند جزو اموال همه مردم محسوب میشوند.»
او با اشاره به تیزبینی اعضای شورای عالی انقلاب در تصمیمگیری برای سرنوشت این کاخها میگوید: «اعضای این شورا بهخوبی و قطعاً بر اساس آگاهی و اسنادی که در اختیارشان قرار داشته متوجه این تمایز بین اموال بر جای مانده بودهاند و به همین دلیل هم حساب این دو کاخ را از برخی اموال دیگر کاملاً جدا کرده آنها را به وزارت فرهنگ سپردند. شورای عالی انقلاب فرهنگی در زمینه واگذاری این دو کاخ مصوبهای دارد که این مصوبه کاملاً روشن و شفاف تعیین تکلیف کرده است.»
به گفتهی طالبیان وظایف مربوط به میراث فرهنگی در سال 1359 زیر نظر وزارت فرهنگ بود و پس از آنکه سازمان میراث از این وزارتخانه جدا شد، مشخص شد نگهداری و مالکیت این کاخها هم به سازمان میراث فرهنگی به عنوان دستگاه متولی و تخصصی برای این کار سپرده شد، طبیعتاً از همان ابتدای واگذاری این مجموعهها به عنوان موزه در اختیار تمامی مردم قرار گرفت و الان دهههاست که مردم از این موزهها بازدید میکنند.»
او در پاسخ به اینکه چرا بنیاد مستضعفان به فکر تملک این کاخها افتاد، میگوید: «دلیل این کار به درستی برای من مشخص نیست اما فکر میکنم که احتمالاً دایره حقوقی بنیاد وظایفی دارد که در قالب این وظایف عمل میکند و احتمالاً تملک این کاخها نیز جزئی از برنامه اداره حقوقی بنیاد مستضعفان است.»
طالبیان درباره تاریخچه طرح دعوی اخیر میگوید: «در سال ۹۲ این دعوی از سوی بنیاد مستضعفان مطرح شده و در همان زمان هم سازمان میراث فرهنگی دلایل خود را برای رد این دعوی ارائه داده اما ما الان تازه متوجه شدهایم که بنیاد مستضعفان یک حکم یکطرفه بدوی گرفته و نسبت به این موضوع مدعی شده است.»
مراقب بیتالمال باشیم
طالبیان با تأکید بر اینکه مراقبت از بیتالمال وظیفه همه است میگوید: «ما تجربه خوبی از کاخ مروارید نداریم، بلکه باید بگویم که تجربه تلخی در این زمینه داریم. تا وقتی این کاخ در اختیار ما بود بهخوبی از آن نگهداری میشد و مردم هم میتوانستند برای بازدید بیایند اما یک دورهاین کاخ را از ما گرفتند. حالا که پس دادهاند از کاخ چیزی جز یک عمارت مخروبه باقی نمانده است؛ خب الان ما میبایست بودجهای برای تعمیر این کاخ در نظر بگیریم؛ این بودجه از پول بیتالمال مصرف میشود در حالی که ما میبایست از به وجود آمدن چنین هزینههایی جلوگیری کنیم و با هزینههای معقول نگهداری سالیانه از ایجاد چنین هزینههایی جلوگیری کنیم.»
مطالبه اجتماعی
پس از انتشار ادعای مالکیت بنیاد مستضعفان بر کاخهای سعدآباد و نیاوران برخی کاربران شبکههای اجتماعی نسبت به این موضوع واکنش نشان دادند، اغلب اين واکنشها مملو از نگرانی از وضعیت و آیندهی این کاخها بود، این دسته از کاربران با ابراز نگرانی از سرنوشت این کاخها نسبت به حفظ و نگهداریشان هشدار داده و معتقد بودند که اگر این کاخها از سازمان میراث فرهنگی به بنیاد مستضعفان منتقل شوند ممکن است به سرنوشتی نه چندان مبارک دچار شوند.
منبع : صدا
دیدگاه تان را بنویسید