تدبیر درباره آینده علم

۵۵آنلاین :

55 آنلاین:

آینده‏نگرهای ایران در دانشگاه ها و گروه های مختلف مطالعاتی به مطالعه آینده مشغول هستند و فرهنگستان علوم نیز عزم خود را برای پرداختن به آینده پژوهی جزم کرده است. اما آینده پژوهی چیست؟ به چه کار ما می آید؟ اصلا چرا باید به آینده پرداخت؟ مگر می توان آینده را شناخت؟ آنچه در آینده پیش خواهد آمد، قدری وابسته به تصمیمات ما و قدری وابسته به تصمیماتی است که در دنیا گرفته می شود. آنچه روشن است. این است که ما نمی توانیم برای دنیا تعیین کنیم که هر دم مقابل هر موقعیت چه تصمیمی بگیرد، اما با تطبیقی وضعیت خودمان و نسبت خودمان با دنیا، می توانیم تا جای ممکن تصمیماتی بگیریم که ما را به آینده مطلوبمان نزدیک تر کند.

فرهنگستان جمهوری اسلامی ایران.

فرهنگستان علوم، یکی از پایگاه هایی است که در مسائل علمی و فرهنگی کشور نقش موثری ایفا می کند. این فرهنگستان به مشابه بازوی مشورتی رئیس جمهور در زمینه سیاست گذاری کلان حوزه علوم کشور جایگاهی اساسی، هرچند فراموش شده در تصمیمات هیات دولت دارد. فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در دوره ریاست رضا داوری اردکانی با بهره بردن از صبغه فلسفی حاکم بر سلیقه و ذوق هیات رئیسه خود، رویکردی بنیادین در طرح مسئله درباره شرایط امکان و امتناع پیشرفت علمی و صنعتی در کشور در پیش گرفته است. یکی از جلوه های بروز و ظهور این رویکرد را می توان در سرمقاله های داوری اردکانی در خبرنامه فرهنگستان علوم سراغ گرفت که به بحث فکری درباره وجود علم و نه ماهیت علم در ایران معاصر می پردازد.

مرکز مطالعات علم و فناوری

تاسیس و گسترش فعالیت های مرکز مطالعات علم و فناوری فرهنگستان علوم نیز از دیگر اقداماتی است که می تواند در مسیر تاثیرگذاری در آینده سیاست گذاری علمی کشور مفید فایده باشد. مرکز مطالعات علم و فناوری فرهنگستان علوم، با چهار زیرگروه مطالعات اقتصادی و اجتماعی مطالعات آینده نگری علم و فناوری، مطالعات میان رشته های ها و علوم فناوری های نوین و مطالعات راهبردی علم و فناوری روی شاخه های گوناگون علمی مطالعه می کند.

شورای آینده‏نگری

اما از مدتی پیش مرکز مطالعات علم و فناوری فرهنگستان علوم، شورایی به نام آینده نگری تشکیل داده است که گروهی از اهالی علم و تحقیق در آن روی مسئله آینده ایران پژوهشی می کنند. در تعریف هدف این شورا آمده است: «شورای آینده نگری به منظور دستیابی به تفکری جامع و منسجم در زمینه آینده نگری کشور و پیشنهاد اولویت های علوم و فناوری با توجه به اسناد بالادستی شامل سند چشم انداز توسعه کشور نقشه جامع علمی کشور و سیاست های کلی در بخش علم و فناوری، و ناظر به توسعه پایدار ایران تشکیل شده است.» ریاست این شورا بر عهده عبدالرحیم گواهی، استاد ادیان، عرفان و فلسفه است که سابقه فعالیت های گوناگون در حوزه علم و سیاست را در کارنامه دارد.

فلسفه و آینده

هفته گذشته رضا داوری به ساختمان مرکز مطالعات علم و فناوری فرهنگستان علوم در دربند رفت تا درباره فلسفه و آینده نگری سخنرانی کند. جلسه ای که با داوری اردکانی به عنوان رئیس فرهنگستان، حسن ظهور به عنوان رئیس مرکز مطالعات علم و عبدالرحیم گواهی به عنوان رئیس شورای آینده نگری به ایراد سخنرانی پرداختند. در ادامه خلاصه ای از هر سه سخنرانی می آید.