نان و نوا برای بینوایان
| چند سال است كه در دنيا، هنر ابزارهنری تبدیل به کالایی لوکس و کار هنری گاهي به وسیلهای برای تجارت بدل شده است.چند سال است که به بهانه نمایشهای پرزرق و برق که هرازچندگاهی در شبکههای مجازی و پلاکاردهای نصبشده در بعضی اتوبانها و مناطق شهری تبلیغ میشوند و معلوم نیست که هزینه آنها از کجا میآید
۵۵آنلاین :
چند سال است كه در دنيا، هنر ابزارهنری تبدیل به کالایی لوکس و کار هنری گاهي به وسیلهای برای تجارت بدل شده است.چند سال است که به بهانه نمایشهای پرزرق و برق که هرازچندگاهی در شبکههای مجازی و پلاکاردهای نصبشده در بعضی اتوبانها و مناطق شهری تبلیغ میشوند و معلوم نیست که هزینه آنها از کجا میآید، صرف چه چیزی میشود و به کجا میرود،گیشه را از جیب مردمی که خود آنها را«بینوا» میخوانند ،پر میکنند تا حق و حقوق سلبریتی را پرداخت کنند.چند سال است که بازیگران سینما به تئاتر میآیند،نه آن اکثریت بازیگران مطرح سینما که «خاک صحنه» خورده و خانهشان را نه روی پرده که روی صحنه میدانستند، بلکه آن اقلیت بازیگرانی که این هنر و استعداد شگرف را دارند که در بدترين شرایط هم برای خودشان حریم امن بسازند و چشم بر انبوهی از واقعيتهاي تلخ پيش رو ببندند.حالا هم كه اين سرگرمي به دغدغههای اجتماعی و اقتصادی تازهاي براي نویسندگان بدل شده و در تازهترین اتفاق «بینوایان» و گریستن بر مصايب آنها، بهانهاي براي دورهمی دوستان از ما بهتران در سالنهاي پرتفاخر و با سرمايههاي غيبي شده است؛ اتفاقی که حسین پارسایی سال گذشته با نمایش «اولیور تويیست» رقم زد و این بار بنا دارد نمایش پرهزینه بینوایان را به بهای بلیتهای نجومی كه منتقدان زيادي را به دنبال داشته در بالاترین نقطه شهر به اجرا در آورد.
رنجهاي ميلياردي اليور توييست!
سال گذشته بود که نمایش موزیکال «اولیور تويیست» با بلیتهای 90 هزار تومانی و به گفته بعضي رسانهها 120 هزارتوماني و صحنه پر از سلبریتیهایش از جمله نوید محمدزاده، مهناز افشار، هوتن شکیبا، آتیلا و ستاره پسیانی و... حاشیههای فراوانی را در تالار وحدت رقم زد؛ نمایشی به کارگردانی حسین پارسایی که رکورد قیمت بلیت در گیشه را شکست و بسیاری دلیل قیمت بالای آن را حضور پررنگ بازیگران پرهزینه میدانستند اما اين نمايش، پرسشي را پیش آورد که چنین پروژههایی با عدم منطق اقتصادی چگونه روی صحنه میروند و همه نهادهای مسئول با این پروژههای همکاری ویژهای دارند؟
در کنار این پرسش، اهالی تئاتر درباره بر هم زدن قواعد اقتصادی تئاتر ایران سخن میگفتند و برخی از خود مي پرسيدند آیا این وضعیت در بلندمدت به نفع تئاتر ایران است؟ در نهايت برخی رسانهها از هزینه 2.5 میلیارد تومانی تولید این تئاتر سخن به میان آوردهاند که رقم بسیار قابل توجهي بود و اگر مجموع بلیتهای 90 هزار تومانی این تئاتر را منهای هزینه اجرای سانسهای تالار وحدت و منهای هزینه دستمزد بازیگر، دکور و لباس کنیم، نمیتوان منطق اقتصادی برای این تئاتر متصور شد و به همین دلیل، ابهامها درباره اینکه چگونه برخی اوقات چنین آثاری تولید میشود، افزون شده است!
تئاتر؛یک کالای فرهنگی لوکس يا یک امکان عمومی؟
اما آنچه تماشاگر غیرحرفهای تئاتر که مخاطب اصلی این تئاترها بوده را تحت تاثیر قرار میدهد، دو موضوع است؛ نخست به خدمت گرفتن بازیگران مطرح و گران سینماست که با توجه به حجم پیشنهادهای سینمایی به آنها، بازیگران گرانقیمتی محسوب میشوند و حتی اگر با تهیهکننده و کارگردان این تئاتر راه آمده باشند نیز بعید است رقم اندکی برای صرف وقت قابل توجه -دست کم به اندازه یک پروژه سینمایی- برای این تئاتر دریافت کرده باشند! موضوع دیگری که حتی برخی تماشاگران حرفهای را نیز تحت تاثیر قرار میدهد، دکورهاي عظیمی است که احتمالا از بهترین دکورهای یک دهه اخیر نمایشهای روی صحنه رفته ایران محسوب میشود. برای ساخت این دکورها حتما تلاش شده و در کنار آن، برای حجم بالای لباس و جزييات هزینه قابل توجهی صورت پذیرفته که در نوع خود کمسابقه است و برخی از سوابق تئاترهای اینچنینی نظیر تئاتر «آمدیم، نبودید، رفتیم» به کارگردانی رضا حداد و با بازی مهناز افشار، هانیه توسلی و شماری دیگر از بازیگران شناخته شده را یادآور میشود.با گذر از این پرسش قدیمی که «تئاتر یک کالای فرهنگی لوکس است یا یک امکان عمومی؟» و اینکه اهالی تئاتر در این زمینه چه نقشی دارند، وقتی تهیه کنندگان و کارگردانهای پرنفوذ توان گرفتن تبلیغات شهری برای آثارشان را ندارند و حتی آثار امثال کیمیایی نیز چنین امکاناتی را به دست نمیآورند، تبلیغات شهری برای اين تئاترهاي موزيكال این پرسش را پیش آورده که واقعا پشت این تئاترها چه خبر است؟!
وقتي بينوايي حس نميشود!
یک سال از ماجراهاي تئاتر «اليور توييست» نگذشته که این بار حسین پارسایی نمایشی با اقتباس از رمان «بینوایان» را روی صحنه برده است. اين نمايش از 20 آبان با حضور پارسا پیروزفر، نوید محمدزاده، سحر دولتشاهی، پریناز ایزدیار، هوتن شکیبا، اشکان خطیبی و امیرحسین فتحی به همراه ۳۰۰ بازیگر، خواننده و نوازنده در سالن رویال هالِ هتل اسپیناس روي صحنه خواهد رفت.همچنين بردیا کیارس رهبری ارکستر ۱۵۰ نفره این نمایش را برعهده دارد كه اين تا حدودي مي تواند توجيه اقتصادي براي هزينههاي صورت گرفته باشد.
اما کارگردان این نمایش كه علاوه بر دبیری سابق شورای سیاستگذاری تئاتر ایرانشهر، مسئولیت مدیرکلی دفتر نمایش خانگی را نیز در کارنامه دارد،به تازگی مدیریت هنری سالن تهران «رویال هال» هتل اسپیناس را نیز برعهده گرفته است اما محوري كه اقدامات پارسايي در دوران مسئوليتش دايما حول آن ميچرخد،پيشتازي حداكثري وجه تجارت در محصولات هنري است و حالا هم نوبت سنگر تئاتر است. ديروز نوبت شبكه خانگي بود. روزِ قبلتر تلويزيون، قبلترش سينما، يك روز آنورتر هم كنسرت و موسيقي.بیشک این اتفاق برای شخص «ویکتور هوگو» نيز تراژيك و عجيب است که برای به صحنه کشاندن «بینوایان» بلیتهای نجومي در سالن 2500 نفره هتل مجلل اسپیناس پالاس تدارک دیده شود، چرا که سوژههای رمان او و قشر مستضعف، برای رسیدن به هتل محل نمایش- در بالاترین نقطه شهر- هم بیشک دچار مشکل خواهند شد چه رسد به تهیه بلیتهايی که در بهترین حالت هزینه یک هفته خانواده کمدرآمد را شامل میشود!
اما در نهايت بحث نمایش جنجالی «بینوایان»،به آنتن شبکه چهار سیما رسید و در برنامه تلویزیونی «شب تئاتر»، جدالی دیدنی بین حسین پارسایی،كارگردان اين تئاتر و پیام دهکردی و عباس جمالی از هنرمندان تئاتر درگرفت.
من دو ساحت دارم!
در وضعیت فعلی شاید بتوان گفت امروز با نوعي از سرمايهداري وطني طرف هستيم كه ميل چنداني به شفاف شدن مناسباتش ندارد و ترجيح ميدهد در فضايي مبهم به مقصد نهايي خود كه انباشت بيشتر ثروت است، مشغول باشد.حتي تخفيف هاي مالياتي محصولات فرهنگي، وسوسهاي است براي توليد تئاتري با حضور بازیگران مطرح سینمایی كه بازگشت سود و سرمايه را تضمين كند. ميتوان بر اين نكته اشاره داشت كه چرا حسين پارسايي از توليد نمايشهاي آييني و مذهبي فاصله گرفته و به سمت «اليور توييست» و «بينوايان» رفته و به بازنمايي باشكوه و نكبتزدايي شده جهان ديكنز و هوگو پرداخته است. اين عدم شفافيت در حوزه هنري و شرايط ناعادلانه تبليغات،سوالهاي بيجواب بسياري را به وجود آورده و به حواشي اين حيطه دامن زده استاما در برنامه «شب تئاتر» كه 21 مهر از شبكه چهار سيما و با دغدغه شفاف سازي و اطلاع رساني درباره تئاتر «بينوايان» پخش شد،قرار بود به اين سوالها پاسخ داده شود.
پيام دهكردي نيز در جايگاه مجري ، اين مناظره را كه ميان دو مدير فرهنگي دولت و در راستاي شفاف سازي انجام گرفته بود به گونهاي مديريت و پرسش هاي مطالبه گرايانه اي را مطرح كرد، هرچند پاسخ هايي كه تحويل گرفت بيشتر كليگويي و تا حدودي سياستمدارانه بود و چندان به شفاف شدن ماجرا كمكي نكرد.حسين پارسايي كه در واکنش به صحبتهای عباس جمالی،كارگردان تئاتر، درباره چهرههایی كه با توسل به نام نهادهای خصوصی میتوانند یک مناسبات تبلیغاتی را برای خودشان فراهم و مناسبات ديگر در تئاتر را سركوب كنند،خود را داراي دو ساحت دانست و با تاكيد بر این نكته كه عضو کوچکی از جامعه تئاتر است، عنوان كرد كه ميتواند با هر رویکردی، چه مذهبی چه کمدی و چه موزیکال، تئاتر کار کند.
با تكيه بر اين تاكيد او ،در مي يابيم كه وي نه در جايگاه يك مدير فرهنگي، بلكه به عنوان كارگردان تئاتر «بينوايان» در اين برنامه حضور يافته بود اما پاسخهايي كه ضمن تاكيد «بي اثبات» بر شفاف بودن مناسبات مادي تئاتر «بينوايان» و سرمايهگذاري بخش خصوصي ميداد، همان رويكرد مديران دولتي را داشت درتوجيه امور!
اما هنرمندان زیادی در حین برنامه یا به صورت ضبط شده انتقاداتی از وضعیت حمایت از برخی نمایشهای تجاری و ناعدالتی در این عرصه داشتند.از منظر منتقدان، بينوايان به فساد اقتصادي دامن زده و حتي سليقه و ذائقه تماشاگران را بيش از پيش به اموري سطحي، مساله زدايي شده و فرهنگ لاكچري سوق داده. در مقابل پارسايي بر هزينههاي بالاي توليد اشاره كرد و منتقدان را به انصاف، واقعبيني و پذيرفتن روح زمانه دعوت كرد. نكاتي كه به هر حال بازنماييكننده هزينههاي گزاف توليد محصولات لاكچري است.
تير خلاص به هنري مردمي!
بدون شک، در اقتصاد آزاد هر شخصي اين اجازه را دارد كه محصولش را به هر میزان که دوست دارد قیمتگذاری کند و اگر این قیمت گذاری اشتباه بود، مخاطبان با عدم خرید بلیت، او را از عرصه خارج کنند و باعث شوند به اشتباهش پی ببرد؛ اما این قاعده لزوما برای کشوری صادق نیست که همه چیز قیمتگذاری میشود و مخاطب اقلام فرهنگی عمدتا طبقه متوسطی هستند که توان هزینه بالا را در اين شرايط وخيم اقتصادي ندارند.در همين شرایط که واکنشهای رسانه ای در خصوص نمایش «بینوایان» به دنبال شائبههایی در خصوص بهای بلیت این نمایش شدت گرفت و به دنبال آن ابعاددیگری نیز به آن افزوده شد. شایعه بلیت 250 هزار تومانی برای این نمایش درحالی مطرح شد که همزمان با آن شائبههایی در خصوص ارتباط این میزان مبلغ برای بلیت های نمایش و دستمزدهای میلیاردی سوپراستارهایی که در این نمایش حضور دارند نیز به گوش میرسید. امری که حسین پارسایی چند روز بعد و در گفتوگو با رسانهها این شایعات را تکذیب کرد. پارسایی به خبر آنلاین گفت:«شایعه فروش بلیت ۲۵۰ هزار تومانی اصلا صحت ندارد،ما حتی به این فکر هم نکردیم که بلیت ۲۵۰ هزار تومانی برای این نمایش در نظر بگیریم. نمایش موزیکال «بینوایان» یک کار بزرگ با ۱۵۰ نفر بازیگر و یک گروه ارکستر ۱۰۰ نفره است که هزینه میلیاردی برای آن صرف شده است و طبیعتا قیمت بلیت متناسب با این نمایش را تعیین خواهیم کرد اما قطعا ۲۵۰ هزار تومان نخواهد بود».وی با تاکید بر اینکه دستمزدهای بازیگران ما میلیاردی نیست و همه در عرف سینما و تلویزیون بسته شده است، گفت:«تمام اینها شایعاتی است که درباره ما مطرح میشود و صحت ندارد.پارسایی در گفتوگو با تسنیم نیز تصریح کرد كه بودجه این نمایش چنانکه در رسانهها مطرح شده 15 میلیارد تومان نیست».اما شائبه ها به حدي رسيد كه سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی راسا وارد شد و در قالب توییتی نوشت: «تئاتر لاکچری تیر خلاص به این هنر مردمی است. اداره کل هنرهای نمایشی با هماندیشی و همیاری خانه تئاتر، حریم صحنه را از آن مصونیت دهد». دستوری که به نظر میرسید واضح است و با توجه به آنکه وزیر، بالاترین مقام اجرایی در حوزه فرهنگ محسوب میشود، عده اي انتظار داشتند به سرعت ترتیب اثر داده شود اما چنین نشد.
در نهايت پارسايی در ميزگرد برنامه «شبهاي تئاتر» بدون اشاره به توييت وزير ، بلیتهای «بینوایان» را بنا بر هزینه تولید از ۵۵ تا ۱۸۵ هزار تومان تعیین و در توجيه اقتصادي آن بيان كرد:«چطور نمایشی که با سه پرسوناژ وحداقل زمان تمرین و صحنهآرایی و دکور در ایرانشهر با بلیت ۴۰ هزار تومانی به صحنه میرود، توجیه دارد اما کاری که ۳۵۰ نفر عوامل و هزار قطعه لباس و آکسسوار و یک سال تمرین دارد، توجیه اقتصادی ندارد؟ خوشبختانه نمایش ما در بخش خصوصی، با سالن خصوصی کار کرده و جای کسی را تنگ نکرده است و این هیچ اشکالی ندارد، ما هم که مطالبهای از دولت وشهرداري نداشتیم».
اما نكته اينجاست كه با وجود حجم عميق انتقادات ، در نهايت فروش بلیت تئاتر با اندکی کاهش قیمت بلیت انجام شد و این تئاتر نیز به سرعت سولداوت شد تا مشخص شود هنوز گروهی پولش را دارند که به اين مدل تئاترها بروند و طبیعتاپز حضور در این تئاتر که بیش از محتوا یک جنبه شوآف دارد را بدهند. عرضه این بلیتها در عین حال ابهاماتی فراتر از این تئاتر را براي عدهاي در پی داشته و آن هم ابهامات درباره عدم توجه به دستور وزیر است.دستوري كه حتي به صورت رسمي ابلاغ نشد و در پستي 9 كلمهاي در توييتر منتشر شد.
رفته رفته نيز اين اتهام بي اعتنايي به دستور وزير بالا گرفت و پارسايي و در مصاحبهاي با روزنامه جوان به آن واكنش نشان داد: «درمورد تويیت وزیر محترم وزارت ارشاد باید اصلا بدانیم که منظور ایشان نمایش خاصی است؟ که من میگویم خیر منظور این است که هنر مردمی همواره توسط مراکز دولتی و مرکز هنرهای نمایشی تقویت شود و جوانترها و استعدادهای جوانی و نمایشنامههای ایرانی تقویت شود. اگر قرار است در واقع هنر تئاتر تجملاتی شود و به عبارتی از منظر ایشان لاکچری تلقی شود، مرکز هنرهای نمایشی که اهداف عالی و وظایف بیشماری برای صیانت از تئاتر دارد، باید با تقویت بخشهای دیگری از تئاتر که مربوط به موضوع و محتواهای ملی و بومی میشود مورد توجه قرارگیرد و بتواند هنر تئاتر را همیشه اندیشه ورز در جامعه مخاطبینش قرار دهد!»
در نهايت ادعاي لزوم قيمت گذاري بليت اين تئاتر موزيكال كه بر مبني هزينه هاي گروه كر،تعداد بسیار بازيگران، دكور، لباس و ... از سوي سازندگان آن توجيه شده از يك سو و انتقاد گروهي مبني بر عدم لزوم اينگونه تئاترها كه با هزينههاي گزاف ساخته ميشود از سوي ديگر باعث عدم تفاهم مابين منتقدان و عوامل «بينوايان» شده و باعث شده كه طرفين منازعه به مصالحه نرسند. هنوز هم حجمي از پرسشگري و مطالبه محوري وجود دارد كه پاسخ آن ها اقناع كننده نيست و فضا آرام نميگيرد. بي شك فقير شدن عرصه عمومي از نقد و پرسشگري به اين وضعيت عدم گفت وگو و وفاداري به حقيقت دامن زده و امكان فهم مشترك را مهيا نميكند.شايد اگر منتقدان كه امروز سنگ مردم را به سينه مي زنند به وقتش از تئاتر هاي دانشجويي و گروه هايي كه بي هيچ پشتوانه و سر و صدايي گاه به صحنه مي رسند و گاه خاموش مي مانند دفاع كنند و خواهان مطالبات و به نوعي صداي آنها شوند ،گروهي كه دايم مورد انتقاد آنها قرار ميگيرند نيز به وظيفه خود عمل كرده و حال لزوم شفافسازي را در فضايي كه همه چيز به درستي در جاي خود قرار گرفته احساس كنند و اين شايد نوري بتاباند بر پيكره مجروح تئاتري كه دير زماني است ميان مردمي بودن و كالايي شدن، دست و پا مي زند.
دیدگاه تان را بنویسید