چه عواملى سبب ناکارآمدی نظام تامین اجتماعی در ایران شده است؟
| با نرخ بالای فروپاشی داراییهای صندوقهای بازنشستگی، تا سه سال آینده، کسری این صندوقها از کل برنامه یارانههای مستقیم (حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان) پیشی خواهد گرفت. صندوقهای بازنشستگی در ایران یک به یک در آستانه ورشکستگی هستند.
۵۵آنلاین :
55 آنلاین:
با نرخ بالای فروپاشی داراییهای صندوقهای بازنشستگی، تا سه سال آینده، کسری این صندوقها از کل برنامه یارانههای مستقیم (حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان) پیشی خواهد گرفت. صندوقهای بازنشستگی در ایران یک به یک در آستانه ورشکستگی هستند. چند سال پس از ورشکستگی صندوقهای جهاد کشاورزی، صندوقهای فولاد (با ۳۰۰ هزار عضو)، نیروهای مسلح (با بیش از چهار میلیون عضو)، و بازنشستگی کشوری (با شش میلیون نفر عضو) نیز صندوقهای ورشکسته محسوب میشوند. مطالعات نشان میدهد که صندوقهای دیگر نیز دستکمی از این وضعیت ندارند و دیر یا زود، غافل از اعمال تغییرات اساسی و بهنگام در نظام صندوقهای بازنشستگی، یکایک آنها دچار بحران ورشکستگی خواهند شد. نمودار۱ تعداد افراد بازنشسته و در آستانه بازنشستگی (بالای ۵۵ سال) را نشان میدهد که بر اساس سطح زندگی از یک (افراد در فقیرترین دهک) تا ۱۰ (افراد در ثروتمندترین دهک) مرتب شدهاند. این نمودار نشان میدهد که تعداد افراد در آستانه بازنشستگی بیشتر و تقریبا برابر است. همچنین حقوق این نسل آماده به بازنشستگی در مقایسه با نسل بازنشسته معمولا بیشتر است که این یعنی فشار مضاعف بر صندوق تامین اجتماعی و دیگر صندوقهای بازنشستگی، واقعیت این است که نظام تامین اجتماعی در ایران طی سالهای متمادی نه توانسته با واقعیات جدید تطبیق داشته باشد و نه از ابزارهای جدید استفاده مناسبی برده است؛ بنابراین در رسیدن به اهداف اولیه خود که حفظ حداقل قدرت خرید خانوار و مدیریت منابع عمومی صندوقهاست، موفق نبودهاند. نظام بازنشستگی در ایران به طور عمده، منافع دهکهای متوسط و بالا را تامین کرده و از برنامههای مساعدت اجتماعی کمتر بهره برده است.
به عنوان مثال هر فرد در سن بازنشستگی یا از کارافتاده در کشورهای توسعه یافته از حداقل حمایتی تامین اجتماعی بهره میبرد و در عوضی سازوکارهایی برای کنترل سقف پرداخت وجود دارد. نمودار ۲ نشان میدهد که به بازنشستگان تامین اجتماعی در خانوارهای هر دهک اقتصادی مجموعا چند هزار میلیارد ریال (چند صد میلیارد تومان) در ماه پرداخت صورت میگیرد. توضیح اینکه دهک ۱ فقیرترین دهک اقتصادی است و دهک۱۰ ثروتمندترین دهک اقتصادی تنها ۱۴ درصد از پرداختهای صندوق تامین اجتماعی (به عنوان نمایندهای از صندوقهای بازنشستگی) به سه دهک فقیر پرداخت می شود و ۴۳ درصد از کل پرداختها به بازنشستگان سه دهک ثروتمند و بقیه ۴۳ درصد نیز به چهار دهک خانوار متوسط تخصیص یافته است. این به معنای آن است که نظام تامین اجتماعی و صندوقهای بازنشستگی نتوانستهاند به عنوان جزیی از ابزارهای رفاهی و حمایتی عمل کنند. در عوض، نظام تطبیق هزینههای زندگی ofiivingadjustment با درصد یکسان مستمری بازنشستگی بوده که در حقیقت ادامه وضع پیشین بوده است. در نتیجه این عدم تجانس برنامه های بازنشستگی با نیازهای خانوار بوده که خانوار بازنشستگان فقیر مجبور به استفاده از خدمات دیگر درمانی و حمایتی مانند کمیته امداد حضرت امام خمینی (ره)، بهزیستی، و بیمه سلامت بوده اند. نمودار ۳ نشان می دهد که در هر ۱۰ خانوار فقیر به طور متوسط چهار نفر از یکی از خدمات بیمه سلامت کمیته امداد یا بهزیستی استفاده می کرده است.
طراحی برنامه های حمایتی مناسب برای بازنشستگان نیازمند استفاده بهتر از اطلاعات خانوار و افراد تحت پوشش است. بهتر است به جای افزایش کورکورانه دستمزدها با استفاده از بهترین اطلاعات موجود به صورت مختص هر دسته خانوار مستمری بگیر، برنامه های ویژه طراحی کرد تا ضمن کاهش هزینه ها حداکثر کف حمایتی تامین شود. در بعد سرمایه گذاری نیز سرمایههای صندوقها معمولا بدون تبیین راهبردی علمی تخصیص یافتهاند. به عنوان مثال سهام شرکتها، سهم قابل توجهی در سبد داراییهای صندوقها دارد. بیشتر این شرکتها نیز در قالب بازپرداخت بدهیهای دولت به صندوقها واگذار شده است که معمولا شرکتهای زیانده دولتی مانند هواپیمایی آسمان در این شیوه مورد معامله قرار گرفتهاند. این که سرمایههای صندوقها بیش از حد در معرض ریسکهای بازار مانند سهام شرکتی و املاک و مستغلات قرار گرفته و نیز عدم استفاده از ابزارهای مالی من مانند اوراق قرضه مشارکتی، نتیجه نبود راهبرد صحیح سرمایه گذاری سبد داراییهاست. تراز صندوقها در ساختار فعلی با بیشترین مخاطرات اقتصادی مواجه است که در نهایت ورشکستگی سرنوشت آن است. ساختار آنها حاکی از این است که سبب پذیری عمده این صندوقها نه تنها در بخش منابع شکننده آنها در زمان بحران اقتصادی که در بخش هزینهها نیز هست. طی سه دهه پس از انقلاب اسلامی، امید به زندگی در ایران از ۵۴ سال به ۴ سال افزایش یافت.
این انتظار میرود که تعداد بیکاران افزایش یابد که بالطبع خود شوک جدیدی وارد میکند. نظام تامین اجتماعی در ایران نیازمند بازبینی اساسی در اصول و روشهای خود است. در شیوه جدید، تامین اجتماعی با هدف تامین حداقل معیشت بازنشستگان و مدیریت منابع مالی خود بازطراحی میشود. به عنوان مثال منتفعین برنامهها و اعضای صندوقها نیز بخشی از بار اصلاح را با قبول کردن بار مالی صندوق و افزایش سن بازنشستگی می پذیرند. در کشوری نظیر ایران که جزو معدود کشورهایی است که بازنشستگی بیش از ۵۰ سال در آن رایج است. معضل اصلی در این دوره تعامل با میلیونها کارگر و بازنشسته صندوقهاست. این تعامل نیازمند طراحی راهبردی سیاسی و اقتصادی برای مدیریت میلیونها عضو صندوقها در دوران پرتلاطم تغییرات است؛ به نحوی که هر کدام از اعضا ثبات آینده را بر راحتی وضع فعلی ترجیح دهند. این مدیریت هم نیازمند اندیشه نو و هم ابزار جدید است که امید است آثار آن روزی در صندوقهای بازنشستگی و تامین اجتماعی ایران نمایان شود .
منبع: مجله تجارت فردا
منبع : ۵۵آنلاین
دیدگاه تان را بنویسید